Dữ liệu NASA hé lộ vụ hợp nhất sao chưa từng có

| Công nghệ

Các nhà thiên văn lần đầu quan sát trực tiếp cảnh một ngôi sao khổng lồ nuốt chửng sao đồng hành, cách Trái Đất 2,5 triệu năm ánh sáng.

Các nhà thiên văn phát hiện dấu hiệu một ngôi sao khổng lồ đỏ trong thiên hà Andromeda đang nuốt chửng sao đồng hành, hiện tượng từng được dự đoán trong nhiều thập kỷ nhưng chưa có bằng chứng quan sát trực tiếp. Phát hiện được công bố ngày 18/11 trên tạp chí Nature .

Hình minh họa quá trình sao lớn nuốt chửng sao đồng hành. (Ảnh: NASA)

Khi tiến đến cuối vòng đời, các ngôi sao có thể phình to gấp hàng trăm lần kích thước ban đầu, nuốt chửng những thiên thể chuyển động trên quỹ đạo gần chúng.

Trong hệ sao đôi, quá trình này có thể khiến ngôi sao đang hấp hối hợp nhất với sao đồng hành. Tuy nhiên, việc quan sát trực tiếp hiện tượng rất khó khăn.

“Việc bắt gặp một ngôi sao đang nuốt chửng sao đồng hành là vô cùng khó khăn. Tác động của quá trình này rất nhỏ, giống như đổ một xô nước xuống đại dương rộng lớn” , Viraj Karambelkar, nhà vật lý thiên văn tại Đại học Columbia (Mỹ), tác giả chính nghiên cứu, chia sẻ.

Ông Karambelkar cho biết các nhà khoa học cần những kính thiên văn có độ nhạy cao, liên tục theo dõi bầu trời trong thời gian dài mới có thể phát hiện những dấu hiệu như vậy.

Đối tượng nghiên cứu là ngôi sao khổng lồ đỏ WNTR23bzdiq, nằm trong thiên hà Andromeda, cách Trái Đất khoảng 2,5 triệu năm ánh sáng. Ngôi sao có khối lượng gấp 7 lần và đường kính lớn gấp khoảng 350 lần Mặt Trời.

Năm 2023, dữ liệu từ kính thiên văn không gian NEOWISE của NASA và kính thiên văn WINTER tại Đài quan sát Palomar, California, cho thấy WNTR23bzdiq đang sáng lên. Khi kiểm tra những quan sát trước đó, nhóm nghiên cứu phát hiện độ sáng của ngôi sao đã tăng dần từ năm 2018.

Các nhà khoa học đưa ra giả thuyết rằng ngôi sao khổng lồ đang nuốt chửng một sao đồng hành. Khi thiên thể nhỏ hơn chuyển động theo đường xoắn ốc về phía lõi ngôi sao lớn, ma sát tạo ra nhiệt và ánh sáng, khiến hệ sao ngày càng sáng.

Đến cuối năm 2025, các nhà thiên văn ghi nhận một vụ bùng phát ánh sáng dữ dội từ WNTR23bzdiq. Chỉ 47 ngày sau, kính thiên văn không gian James Webb của NASA đã quan sát ngôi sao, cung cấp dữ liệu giúp nhóm nghiên cứu phân tích chi tiết sự kiện.

Hình ảnh quan sát từ kính viễn vọng không gian James Webb năm 2025, cho phép các nhà nghiên cứu tái tạo đầy đủ những gì đã xảy ra trước, trong và sau sự hợp nhất của một hệ sao đôi trong thiên hà Andromeda. (Ảnh: NASA)

Theo giả thuyết mới, vụ bùng sáng xảy ra khi sao đồng hành, có khối lượng bằng khoảng 70% Mặt Trời, lao vào vùng trung tâm của ngôi sao khổng lồ. Quá trình này được ước tính đã đẩy lượng vật chất tương đương 0,1 - 0,2 lần khối lượng Mặt Trời ra không gian.

“Hiện tượng ngôi sao nuốt chửng sao đồng hành đã được dự đoán về mặt lý thuyết trong nhiều thập kỷ. Sự kiện này cung cấp những quan sát đầu tiên về dự đoán đó” , ông Karambelkar nói.

Dù các bằng chứng cho thấy hai ngôi sao trong hệ sao đôi thuộc thiên hà Andromeda có thể đã hợp nhất thành một, nhóm nghiên cứu chưa loại trừ khả năng cả hai vẫn tồn tại, nhưng chuyển động trên quỹ đạo nhỏ hơn nhiều so với trước.

Để xác định chính xác kết quả, các nhà thiên văn cần tiếp tục theo dõi hệ sao sau khi những tác động của vụ bùng sáng lắng xuống.

Ông Karambelkar kỳ vọng các kính thiên văn thế hệ mới, như Nancy Grace Roman và Đài quan sát Vera Rubin, sẽ giúp phát hiện thêm nhiều sự kiện tương tự, qua đó làm sáng tỏ quá trình tiến hóa và tương tác giữa các ngôi sao trong hệ sao đôi.

Theo Hoa Vũ

Cùng chuyên mục
XEM