Doanh thu 10 triệu USD, 10.000 khách hàng, nhưng 0 nhân viên: Hàng triệu việc làm đang bị đe dọa bởi 'đế chế 1 người'

Tháng 12 năm ngoái, Ben Broca ra mắt một công ty chuyên cung cấp các công cụ trí tuệ nhân tạo (AI) cho giới khởi nghiệp. Đến nay, ông đã bỏ túi 10.000 khách hàng trả phí và đang trên đà đạt mốc doanh thu 10 triệu USD.

Thế nhưng, có một thứ mà nhà sáng lập này vẫn chưa hề bổ sung vào công ty: Nhân sự.

Vị doanh nhân 40 tuổi thuộc một nhóm các nhà khởi nghiệp mới: Tự mình ra mắt và một tay chèo lái toàn bộ công ty. Các công cụ AI trả lời email thay cho Broca, hỗ trợ viết và sửa lỗi mã nguồn (code), tiếp nhận yêu cầu của khách hàng, đăng ký người dùng mới và tự động hoàn tiền khi có sự cố phát sinh.

Broca cực kỳ thích thú với khả năng tự mình đưa ra mọi quyết định, phần lớn được thực hiện ngay tại phòng khách ngập tràn ánh nắng ở Sausalito, bang California. "Tôi tin rằng sự thỏa hiệp chỉ mang lại những kết quả nửa vời," ông chia sẻ.

Trước đây, để vận hành một doanh nghiệp đạt đến quy mô nhất định, việc sở hữu một bộ máy nhân sự là điều bắt buộc. Nhưng AI đang đảo lộn hoàn toàn định kiến đó, khiến ngày càng nhiều nhà khởi nghiệp tham vọng lựa chọn con đường "độc hành".

Thế giới công nghệ đã chứng kiến sự bùng nổ của các nhà sáng lập đơn độc trong năm qua. Broca cho biết ông thích làm việc theo tốc độ của riêng mình mà không bị vướng bận hay cản trở bởi một bộ máy nhân sự.

Một phân tích từ công ty thanh toán Stripe cho thấy có hàng nghìn nhà vận hành độc lập trên nền tảng này đang tạo ra doanh thu hơn 1 triệu USD. Số lượng của họ đã tăng gấp đôi trong giai đoạn từ 2023 đến 2025. Đáng chú ý, số lượng người vận hành đơn độc vượt mốc doanh thu 10 triệu USD đã tăng gần gấp ba trong cùng khoảng thời gian.

Ông Ernie Tedeschi, Chuyên gia kinh tế trưởng tại Stripe, nhận định: Trong quá khứ, những người thiếu mối quan hệ kinh doanh hoặc không quá nhạy bén thường không biết bắt đầu từ đâu để biến ý tưởng thành hiện thực. "Giờ đây, AI có thể đóng vai trò như một đối tác kinh doanh tích hợp sẵn," ông nói.

Khả năng xử lý hàng loạt tác vụ hành chính của AI khiến nó trở thành công cụ đắc lực để khởi nghiệp một mình trong nhiều lĩnh vực. Tuy nhiên, khả năng đảm nhận các nhiệm vụ cốt lõi trong ngành công nghệ, như lập trình, đã biến lĩnh vực này thành một "điểm nóng" đặc biệt.

Phân tích dữ liệu từ Cục Dân số Mỹ, ông Taylor Bowley, Chuyên gia kinh tế tại Viện Bank of America, nhận thấy trong số tất cả các ngành nghề, số lượng đơn đăng ký thành lập doanh nghiệp mới trong mảng thông tin đạt mức tăng trưởng phần trăm cao nhất: gần 45% trong năm qua. Cùng lúc đó, tỷ lệ các doanh nghiệp mới trong ngành này dự định tuyển dụng nhân công lại ghi nhận mức sụt giảm sâu nhất so với mọi ngành được khảo sát.

Bộ dữ liệu này của Cục Dân số không theo dõi riêng các doanh nghiệp do một người vận hành. Tuy nhiên, các con số nhìn chung cho thấy, cả trong lẫn ngoài ngành công nghệ, số lượng đơn đăng ký của các doanh nghiệp có khả năng tuyển dụng nhân sự đang đi ngang, trong khi lại gia tăng ở những mô hình khác. Giới kinh tế học khẳng định đây là tín hiệu mạnh mẽ cho thấy mô hình kinh doanh đơn độc đang trên đà bứt phá.

"Rào cản để bắt đầu chưa bao giờ thấp đến thế," Julian Weisser, người vận hành một chương trình tăng tốc khởi nghiệp tại San Francisco dành riêng cho các nhà sáng lập đơn độc trong ngành công nghệ, cho biết. Chương trình này, nơi cung cấp vốn mồi và sự cố vấn đổi lấy cổ phần, đã thu hút 4,500 hồ sơ đăng ký chỉ cho 10 suất trong đợt tuyển chọn gần nhất, gấp gần 5 lần so với thời điểm ra mắt vào tháng 5 năm ngoái.

Dù vậy, tự mình vận hành doanh nghiệp bằng AI vẫn có thể tốn kém một cách bất ngờ. Broca chia sẻ ông từng bị thua lỗ trên nhiều tài khoản khách hàng khi phải trả chi phí truy cập mô hình Claude của Anthropic để xử lý các yêu cầu bởi công ty AI này, cũng như nhiều đơn vị khác, tính phí dựa trên dung lượng sử dụng. Sau đó, ông đã phải chuyển sang dùng các mô hình AI mã nguồn mở miễn phí từ Trung Quốc.

Broca cho biết ông đã huy động được 30 triệu USD từ các nhà đầu tư, đồng thời tiết kiệm được hàng triệu USD tiền lương nhờ không cần đến một đội ngũ kỹ sư phần mềm.

Một rủi ro khác: Nếu một doanh nhân có thể dễ dàng ra mắt một doanh nghiệp nhờ AI, thì việc đối thủ bắt chước họ cũng dễ dàng không kém. Điều này tạo ra sự lo âu cho những nhà sáng lập như Troy Johnston, người đang tự mình vận hành một doanh nghiệp ứng dụng AI tại Orlando, bang Florida.

"Ai cũng có thanh kiếm trong tay", Johnston, 40 tuổi, người đã dùng AI để viết mã cho một ứng dụng giúp người dùng tối ưu hóa ưu đãi thẻ tín dụng, chia sẻ. Công ty của anh tạo ra khoảng 3.000 USD lợi nhuận mỗi tháng mà không hề có nhân viên và vẫn đang tiếp tục tăng trưởng.

Tác động của các doanh nghiệp "mô hình một người" đối với thị trường lao động vẫn là một dấu hỏi lớn. Các cuộc khảo sát cho thấy người dân Mỹ lo ngại AI sẽ cướp mất việc làm, và các chuyên gia kinh tế hàng đầu cũng đang đau đầu với viễn cảnh đó. Dù vậy, AI cũng đang tạo ra nhiều công việc mới, và các doanh nhân "độc hành" là minh chứng cho thấy công nghệ vừa có thể mở ra những cánh cửa mới, vừa có thể hạn chế các cơ hội việc làm truyền thống.

"Nếu mọi công ty đều tuyển dụng ít đi, nhưng số lượng công ty lại tăng gấp 4 lần, điều đó sẽ tác động thế nào đến tổng số lượng nhân sự?" Rembrand Koning, Phó Giáo sư tại Trường Kinh doanh Harvard chuyên nghiên cứu về khởi nghiệp, đặt vấn đề. Ông là đồng tác giả của một nghiên cứu gần đây chỉ ra rằng trong số 50.000 công ty khởi nghiệp được khảo sát, những công ty tập trung vào AI có xu hướng vận hành với số lượng nhân viên ít hơn 25%.

Ông Koning cũng tin rằng thị trường tuyển dụng ảm đạm khiến nhiều người mắc kẹt trong cuộc tìm kiếm việc làm kéo dài đã vô tình thúc đẩy họ tự mình đứng ra kinh doanh.

Đối với Claire Vo, 41 tuổi, AI lại giúp cô biến một ý tưởng bộc phát thành một doanh nghiệp thực thụ. Cuối năm 2023, khi đang làm quản lý cấp cao toàn thời gian tại một công ty công nghệ, cô đã tận dụng AI để hỗ trợ viết mã cho một ứng dụng quản lý tài liệu và thiết kế sản phẩm mới. Khách hàng của ứng dụng này trải dài từ các dịch vụ tài chính đến các công ty chăm sóc sức khỏe.

"Tôi chỉ việc sao chép và dán từ ChatGPT," Vo, người hiện sống tại San Francisco, nhớ lại.

Cô đưa ứng dụng lên mạng với giá 1 USD/tháng, và chỉ trong vài tuần, ứng dụng đã được tải xuống hàng nghìn lần. Gần ba năm sau, công ty có 100.000 người dùng và đang trên đà đạt lợi nhuận hàng triệu USD trong năm nay. AI đảm nhận toàn bộ mảng tiếp thị, bán hàng và hỗ trợ khách hàng của công ty.

Dù AI là một lối đi tắt hiệu quả, Vo khẳng định mạng lưới quan hệ và uy tín của cô trong ngành mới là yếu tố quyết định. "Tôi nghĩ mọi người đang đánh giá quá cao sự dễ dàng của AI mà đánh giá thấp những nỗ lực thực tế mà tôi đã bỏ ra để đạt được vị thế này," cô thẳng thắn.

Theo WSJ

Vũ Anh