Doanh nghiệp Việt cần làm gì để chuyển từ đáp ứng tiêu chuẩn sang định hình luật chơi?
Khi lợi thế chi phí và quy mô sản xuất dần thu hẹp, chất lượng, công nghệ, quản trị và phát triển bền vững đang trở thành những thước đo mới của năng lực cạnh tranh. Làm thế nào để doanh nghiệp Việt không chỉ đáp ứng tiêu chuẩn quốc tế mà còn tạo ra những giá trị có sức tham chiếu trên thị trường toàn cầu?
Trong nhiều thập niên, chi phí cạnh tranh, nguồn lao động dồi dào và năng lực sản xuất là những lợi thế giúp các nền kinh tế đang phát triển tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu. Tuy nhiên, khi dòng vốn ngày càng chọn lọc và các yêu cầu về công nghệ, truy xuất nguồn gốc, quản trị, phát triển bền vững trở nên khắt khe hơn, doanh nghiệp Việt Nam đứng trước bài toán mới: làm thế nào để tạo ra lợi thế cạnh tranh dài hạn?
Đây là một trong những vấn đề trọng tâm tại diễn đàn “Cạnh tranh bằng định chuẩn trong thời kỳ xoay trục kinh tế”, diễn ra sáng 15/10 tại TP.HCM, trong khuôn khổ hội nghị Vietnam Innovation Summit 2026.
Cuộc đối thoại hướng tới những thay đổi trong luật chơi toàn cầu, từ tiêu chuẩn kỹ thuật thế hệ mới, cơ chế kiểm kê carbon, chuẩn mực ESG đến yêu cầu về minh bạch chuỗi cung ứng. Khi đáp ứng các tiêu chuẩn có sẵn dần trở thành điều kiện tối thiểu để tham gia thị trường, năng lực tạo ra những cách làm và giá trị mới có thể trở thành yếu tố phân biệt các doanh nghiệp.
Từ đáp ứng tiêu chuẩn đến kiến tạo chuẩn mực
Tại diễn đàn, cách tiếp cận “3A” gồm Adapt – Align – Author được đưa ra như một lộ trình xây dựng lợi thế cạnh tranh. Doanh nghiệp trước hết cần thích ứng với yêu cầu thị trường, sau đó tích hợp các tiêu chuẩn vào hệ thống quản trị, công nghệ và vận hành, trước khi tiến tới kiến tạo những năng lực, cách làm có khả năng trở thành chuẩn tham chiếu.
Sự khác biệt nằm ở việc tiêu chuẩn không còn chỉ là yêu cầu cần đáp ứng, mà trở thành một phần trong năng lực tổ chức. Đạt chuẩn có thể giúp sản phẩm tiếp cận thị trường, nhưng duy trì chất lượng trên quy mô lớn đòi hỏi sự thay đổi đồng bộ trong toàn bộ hệ thống doanh nghiệp.
Khi những phương thức vận hành hiệu quả được nhân rộng sang đối tác, nhà cung cấp và các mắt xích trong chuỗi giá trị, tác động của chúng có thể vượt khỏi phạm vi một doanh nghiệp riêng lẻ.
Đối thoại từ nhiều góc nhìn
Dự kiến hơn 4.000 khách tham dự đến từ 10 quốc gia sẽ góp mặt tại sự kiện trong hai ngày 14–15/10, gồm đại diện cơ quan quản lý, tổ chức quốc tế, doanh nghiệp, định chế tài chính, quỹ đầu tư, trường đại học và viện nghiên cứu.
Trong phiên thảo luận về những lĩnh vực Việt Nam có thể vươn lên định chuẩn, đại diện doanh nghiệp, VCCI và giới đầu tư dự kiến trao đổi về khả năng nâng cao giá trị gia tăng của nền kinh tế. Đổi mới sáng tạo được nhìn nhận không chỉ ở công nghệ, mà còn ở tư duy, mô hình và quy trình giúp giải quyết các bài toán hiện hữu hiệu quả hơn.
Các trường hợp thực tiễn từ doanh nghiệp cũng sẽ được đưa ra thảo luận. Masterise Group dự kiến chia sẻ quá trình tiếp cận và đưa các tiêu chuẩn quốc tế trong hạ tầng, xây dựng và vận hành vào một dự án trọng điểm, qua đó mở rộng câu chuyện từ năng lực thực thi của doanh nghiệp đến tác động đối với chuỗi cung ứng và toàn ngành.
Trong khi đó, góc nhìn quốc tế tập trung vào cách các chuẩn mực toàn cầu được chuyển giao, bản địa hóa và chuyển hóa thành năng lực tại thị trường sở tại.
Định chuẩn gắn với năng lực cạnh tranh quốc gia
Bên cạnh câu chuyện tiêu chuẩn, các nội dung tại sự kiện còn đề cập đến dòng vốn, thể chế, công nghệ sâu, thương mại hóa nghiên cứu, đầu tư mạo hiểm, kinh tế xanh và chuyển dịch năng lượng.
Những chủ đề này cùng đặt ra một câu hỏi: Việt Nam cần làm gì để chuyển từ khả năng tiếp nhận nguồn lực bên ngoài sang năng lực tạo ra giá trị mới từ chính những nguồn lực ấy?
Để tiến gần hơn tới mục tiêu đó, doanh nghiệp cần đầu tư dài hạn vào nghiên cứu, chất lượng và năng lực thực thi. Đồng thời, thể chế cần khuyến khích đổi mới, còn thị trường phải có khả năng ghi nhận những giá trị vượt lên cạnh tranh bằng giá.
Trong bối cảnh kinh tế toàn cầu đang xoay trục, đáp ứng tiêu chuẩn có thể giúp doanh nghiệp bước vào thị trường, duy trì tiêu chuẩn cho thấy năng lực tổ chức, nhưng tạo ra những giá trị có sức tham chiếu mới là bước tiến xa hơn.
Năng lực cạnh tranh quốc gia vì thế không chỉ nằm ở số lượng doanh nghiệp đạt chứng nhận quốc tế, mà còn ở khả năng hình thành năng lực mới, nâng cấp các mắt xích trong chuỗi giá trị và tạo ra những giá trị đủ sức ảnh hưởng đến thị trường toàn cầu.