Cuộc khủng hoảng ung thư đè nặng lên bầu cử giữa nhiệm kỳ Mỹ

“Những bước đi cụ thể và cấp bách nào mà quý vị sẽ thực hiện để đối phó với cuộc khủng hoảng ung thư tại Iowa?”, người điều phối đặt câu hỏi cho ứng viên đảng Dân chủ Rob Sand và ứng viên đảng Cộng hòa Zach Lahn.

Cả hai đều khẳng định đây là vấn đề nền tảng trong chiến dịch tranh cử của mình, dù cáo buộc nhau chưa làm đủ để giải quyết vấn đề.

Tỷ lệ ung thư cao bất thường tại Iowa và những mối liên hệ tiềm tàng với tình trạng ô nhiễm từ hoạt động nông nghiệp tiếp tục được đề cập trong cuộc tranh luận để giành ghế Thượng viện.

Chỉ vài năm trước, chủ đề này là điều ít ai nghĩ đến trong các cuộc tranh luận chính trị tại Iowa - bang sản xuất ngô và thịt lợn lớn nhất nước Mỹ.

Đến nay, vai trò của ngành nông nghiệp quy mô lớn (Big Ag) trở thành vấn đề gây tranh cãi gay gắt trong chính trường, giữa lúc tình hình được mô tả là một cuộc khủng hoảng y tế công cộng.

Iowa hiện có tỷ lệ ung thư cao thứ hai tại Mỹ và là một trong ba bang có tỷ lệ này đang gia tăng.

Lần đầu tiên, việc giải quyết các nguyên nhân môi trường gây ung thư đã được đưa vào cương lĩnh tranh cử tại Iowa của cả hai đảng. Các ứng viên đảng Cộng hòa và đảng Dân chủ ở nhiều cấp bầu cử đều công khai lập trường, cam kết xử lý vấn đề.

Trong cuộc đua giành chức thống đốc, ông Lahn - nông dân chuyển sang hoạt động chính trị, nhận được ủng hộ của phe “Làm cho nước Mỹ khỏe mạnh trở lại” (Make America Healthy Again - MAHA) trong đảng Cộng hòa, và đối thủ Sand, người có quan điểm ôn hòa thuộc đảng Dân chủ, đều đưa ra cam kết sẽ làm sạch nguồn nước và quản lý hóa chất.

Trong cuộc đua sít sao vào Thượng viện, nữ nghị sĩ Hạ viện liên bang thuộc đảng Cộng hòa Ashley Hinson và nghị sĩ cơ quan lập pháp bang thuộc đảng Dân chủ Josh Turek cũng đối mặt với câu hỏi tương tự. Trong tháng này, cả hai đều kêu gọi tăng ngân sách nhằm bảo đảm nguồn nước uống an toàn.

Theo dữ liệu của AdImpact, trong năm nay, gần 30 triệu USD đã được chi để phát sóng hơn 100 quảng cáo tranh cử tại Iowa nói đến vấn đề ung thư.

“Chín tháng trước, ngoài tôi ra, chẳng có ứng viên nào nói về vấn đề này. Còn bây giờ, theo đúng nghĩa đen, mọi ứng viên đều đưa nó thành nội dung trọng tâm trong chiến dịch tranh cử”, Chris Jones, một nhà hoạt động lâu năm về chất lượng nước và hiện là ứng viên đảng Dân chủ cho chức quan chức phụ trách nông nghiệp của bang, cho biết.

Cả hai đảng đều phải đối mặt với bài toán khó xử: Làm thế nào để chỉ trích các hoạt động của ngành nông nghiệp quy mô lớn mà không gây tổn hại đến nền kinh tế Iowa, vốn phụ thuộc đáng kể vào lĩnh vực này.

Ở cánh tả, ông Jones cho rằng đảng Dân chủ chưa đủ mạnh dạn để đối đầu với Big Ag, vì thế đã nhường không gian chính trị cho những người thuộc đảng Cộng hòa được MAHA thúc đẩy. Trong số các ứng viên tranh cử năm nay, ông là người đi xa nhất trong việc kêu gọi tăng cường quy định và giảm phụ thuộc vào hoạt động sản xuất ngô, đậu tương.

“Ở đây, các bạn có một vấn đề vốn dĩ rất phù hợp với đảng Dân chủ: môi trường trong sạch”, ông nói với CNN . Tuy nhiên, theo ông, đảng này đã “quá nhát để đứng ra giải quyết vấn đề”.

Trong khi đó, bà Sara Schreiber thuộc Liên đoàn Cử tri Bảo tồn (League of Conservation Voters) cho rằng những bất đồng nội bộ trong đảng Cộng hòa đang làm suy giảm uy tín của đảng. Một bộ phận cử tri MAHA đã vỡ mộng vì những lời hứa dành cho phong trào của họ mà Tổng thống Donald Trump không thực hiện.

“Họ muốn các quan chức được bầu phải đáp ứng những yêu cầu của họ, trước hết là các vấn đề về sức khỏe và môi trường, và họ sẽ không đơn giản chỉ hành động theo đường lối đảng phái”, bà Schreiber nói.

Khủng hoảng sức khỏe gây hệ lụy chính trị

Sở Y tế Iowa cho rằng nguyên nhân chủ yếu làm tăng mạnh tỷ lệ ung thư tại bang này là do yếu tố lối sống, trong đó nổi bật là béo phì, uống rượu và hút thuốc. Tuy nhiên, cơ quan này cũng thừa nhận việc tiếp xúc với các yếu tố môi trường có thể đóng vai trò nhất định, khiến những người dân Iowa chứng kiến các ca ung thư trong cộng đồng của mình càng thêm lo lắng và phẫn nộ.

Các nhà hoạt động môi trường và một số nông dân cho rằng nitrat từ hàng nghìn tấn phân gia súc, gia cầm rò rỉ vào nguồn nước của bang và tích tụ ở nồng độ cao là một trong những nguyên nhân chính.

Nông dân Zach Smith - thành viên sáng lập nhóm vận động môi trường Lobe Rangers, cho rằng báo cáo về ung thư của bang cho thấy tỷ lệ đáng lo ngại và tốc độ gia tăng nhanh nhất cả nước, gọi đây “thực sự là bước ngoặt” đối với người dân Iowa bình thường.

“Làn sóng động lực và năng lượng này đã xuất hiện. Nhưng chúng ta thực sự cần biến nó thành điều gì đó có ý nghĩa, thông qua những đạo luật cụ thể”, ông Smith nói.

Việc đảng Cộng hòa tại bang nhấn mạnh các vấn đề môi trường trong cuộc bầu cử lần này vừa phản ánh mức độ nghiêm trọng mà công chúng cảm nhận được, vừa cho thấy các liên minh chính trị đang thay đổi.

“Trước đây, người ta thường xem đây là chuyện của những người theo chủ nghĩa tự do, kiểu người ôm cây bảo vệ môi trường”, ông James Hepp, một thành viên sáng lập khác của Lobe Rangers và là người thuộc đảng Cộng hòa, nói.

“Trước kia, nếu bạn nói về bất kỳ vấn đề môi trường nào, bạn sẽ bị gắn mác người cuồng bảo vệ cây cối. Nhưng giờ đây, tôi nghĩ bạn chỉ đơn giản là một công dân có hiểu biết, đang cố làm điều tốt nhất”, ông nói.

Tuy nhiên, vẫn còn những hoài nghi về mức độ cam kết của đảng Cộng hòa đối với vấn đề này.

Ông Lahn đối mặt với những quyết định của đảng tại Washington, nơi chính quyền Tổng thống Donald Trump yêu cầu tăng sản xuất thuốc trừ sâu trong nước và bãi bỏ hàng loạt quy định bảo vệ môi trường.

“Tôi là một trong những người đầu tiên lên tiếng rằng việc ký sắc lệnh hành pháp nhằm tăng sản xuất thuốc trừ sâu tại Mỹ là một quyết định sai lầm”, ông Lahn nói trong chương trình của CBS đầu tháng này.

Đảng Cộng hòa cũng đang phải vật lộn với những rạn nứt nội bộ do phong trào MAHA thúc đẩy, khi lợi ích kinh doanh xung đột với các ưu tiên về sức khỏe cộng đồng.

Một trong những điểm bất đồng lớn là glyphosate - một loại thuốc diệt cỏ thường được biết đến với tên thương mại RoundUp. Trong khi nhiều người dân Iowa tin rằng nồng độ nitrat từ phân gia súc, gia cầm đang gây ra các vấn đề sức khỏe, giữa nông dân và những người hoạt động trong phong trào MAHA đang bất đồng về loại thuốc diệt cỏ này. Các nhà hoạt động MAHA cho rằng glyphosate cũng góp phần làm gia tăng tỷ lệ ung thư trên khắp nước Mỹ.

Các bằng chứng khoa học về glyphosate và nguy cơ đối với sức khỏe vẫn chưa đủ để đưa ra kết luận dứt khoát.

Theo Bình Giang