‘Chén cơm’ của 400.000 tài xế taxi truyền thống tại siêu đô thị lớn bậc nhất châu Á sắp bị đạp đổ, mỗi ngày chỉ được nhận 13 cuốc khách

Thâm Quyến - trung tâm công nghệ phía Nam của Trung Quốc - đang ráo riết dọn đường triển khai đại trà các dòng xe tự lái. Bước đi này không chỉ đưa thành phố vươn lên vị trí tiên phong trong cuộc cách mạng tự động hóa toàn cầu, mà còn đẩy hàng trăm ngàn tài xế taxi truyền thống vốn đang chật vật vào căng thẳng.

Quy định mới, chính thức cho phép chính quyền cấp phép thương mại hóa robotaxi từ ngày 1/7, đang đe dọa trực tiếp đến đội quân tài xế taxi và tài xế công nghệ tại một trong những siêu đô thị lớn nhất Trung Quốc. Nhiều người trong số họ vốn là những cựu công nhân từng bị đào thải khỏi các công xưởng sản xuất - nơi từng là bệ phóng cho sự tăng trưởng kinh tế thần tốc của quốc gia này - do làn sóng tự động hóa và dịch chuyển chuỗi cung ứng sang nước ngoài.

“Đây là một ván bài tư bản, bị thúc đẩy bởi lợi ích nhóm nhằm độc chiếm toàn bộ ngành công nghiệp này”, ông Dai, một tài xế tại Thâm Quyến đang chạy cho ứng dụng gọi xe công nghệ Didi, phẫn nộ lên tiếng về robotaxi. “Rồi những gia đình sống bám vào hàng triệu tài xế taxi trên khắp Trung Quốc sẽ đi về đâu? Điều này thật quá đỗi tàn nhẫn”.

Thâm Quyến từng là một trong những động cơ chính thúc đẩy sự bùng nổ sản xuất của miền Nam Trung Quốc, thu hút làn sóng lao động nhập cư vào những năm 1980 và 1990 để xây dựng một đặc khu kinh tế chuyên sản xuất hàng hóa giá rẻ, mang lại cho khu vực này danh hiệu công xưởng của thế giới.

Trong những thập kỷ tiếp theo, thành phố này đã thực hiện cú chuyển dịch ngoạn mục sang các ngành công nghệ giá trị cao và phình to thành một siêu đô thị. Đây là đại bản doanh của các tập đoàn hàng đầu thế giới như Huawei, Tencent, BYD và DJI, sở hữu một nền kinh tế hiện đã vượt mặt cả Hồng Kông (Trung Quốc).

Trong bối cảnh tăng trưởng kinh tế giảm tốc và người lao động nhập cư bị đẩy ra khỏi các nhà máy sản xuất truyền thống, ngành tài xế đã trở thành phao cứu sinh quan trọng cho nền kinh tế lao động tự do (gig economy) khổng lồ của Trung Quốc. Quốc gia này hiện có khoảng 320 triệu lao động tự do, bao gồm tài xế công nghệ, nhân viên giao hàng, cùng một số công nhân xây dựng và nhà máy.

Sức chịu đựng chạm ngưỡng giới hạn

Tuy nhiên, tấm lưới an sinh này đang có dấu hiệu rách nát vì quá tải. Theo cơ quan quản lý giao thông Thâm Quyến, thành phố hiện có gần 400.000 tài xế được cấp phép hành nghề trên 26 nền tảng gọi xe khác nhau. Cơ quan này hồi tháng trước đã đưa ra lời cảnh báo rằng thị trường gọi xe đã quá bão hòa, khi mỗi tài xế chỉ đón được trung bình hơn 13 cuốc khách một ngày - mức hiệu suất mà đa số tài xế khẳng định là không đủ để trang bị cho một cuộc sống cơ bản.

Các quy định mới sẽ cho phép chính quyền Thâm Quyến thúc đẩy sự phát triển có trật tự của các chương trình thử nghiệm, trình diễn và thí điểm thương mại robotaxi trong các khu vực chọn lọc hoặc trên toàn thành phố. Đây là bước tiếp nối các dự án thí điểm robotaxi trong những năm gần đây của các nhà điều hành như Pony.ai và Baidu tại một số khu vực giới hạn.

Thế nhưng, các tài xế - những người vốn đang phải tranh giành khốc liệt trên từng mét đường để kiếm từng cuốc xe ít ỏi - đang đứng ngồi không yên trước viễn cảnh robotaxi được thương mại hóa toàn diện.

Tài xế Cheng Yonggang đã rời Trùng Khánh để đến Thâm Quyến gần 30 năm trước để bán sức lao động trong các nhà máy. Sau đó, ông chuyển sang làm tài xế, để rồi tiếp tục phải đối mặt với sự cạnh tranh gay gắt từ làn sóng gọi xe công nghệ khiến giá cước bị dìm xuống đáy.

Ở tuổi 53, ông Cheng cho biết ông phải làm việc 12 tiếng mỗi ngày, thu về khoảng 11.000 đến 12.000 Nhân dân tệ (tương đương 1.620 - 1.760 USD) mỗi tháng để nuôi sống bản thân và người mẹ già. “Bất kỳ ai đang lái taxi truyền thống hay xe công nghệ đều lo sợ về robotaxi. Nó sẽ cướp sạch kế sinh nhai của chúng tôi”, ông nói.

Khi phóng viên của tờ Financial Times mục sở thị Nam Sơn - quận công nghệ của Thâm Quyến, nơi robotaxi đang được vận hành theo chương trình thử nghiệm - giá cước của xe tự lái cao hơn so với các gói gọi xe công nghệ giá rẻ nhất, nhưng vẫn thấp hơn so với taxi truyền thống.

Giải pháp nhân khẩu học hay hiểm họa của tầng lớp lao động?

Việc triển khai robotaxi phản ánh những căng thẳng âm ỉ xung quanh chiến dịch tự động hóa - thứ mà các nhà hoạch định chính sách Trung Quốc coi là chiếc phao cứu sinh để giải bài toán già hóa dân số. Liên Hợp Quốc dự báo lực lượng lao động của quốc gia này sẽ co cụm từ mức 1 tỷ người trong thập kỷ trước xuống chỉ còn 300 triệu người vào năm 2100.

Mặc dù một số loại robot đang được ứng dụng vào các công việc sản xuất độc hại, nguy hiểm vốn ngày càng kém hấp dẫn đối với công nhân, nhưng vẫn tồn tại một rủi ro cực kỳ nghiêm trọng là tất cả các cỗ máy này sẽ giành lấy công việc của con người trong nền kinh tế dịch vụ tự do, ông Jack Linzhou Xing, nghiên cứu sinh hậu tiến sĩ tại Đại học Harvard, nhận định.

Phía Pony.ai lập luận rằng robotaxi của họ không nhằm mục đích thay thế tài xế con người một cách đột ngột hay trên quy mô lớn, mà là để bổ sung cho hệ sinh thái di chuyển hiện tại. Hãng này nói thêm rằng robotaxi có thể làm việc nhiều giờ hơn, đồng thời mang lại trải nghiệm di chuyển yên tĩnh và mượt mà hơn.

Dù các nhà phân tích nhận định quá trình phủ sóng sẽ diễn ra dần dần, các tài xế vẫn không giấu nổi sự bất an về một tương lai mà đối thủ cạnh tranh của họ là những cỗ máy không biết mệt mỏi.

Zeng Liqiang, một tài xế thuộc phân khúc xe sang chuyên đưa đón khách bằng dòng limousine của Didi, lập luận rằng xe tự lái không thể sánh được với mức độ dịch vụ và sự linh hoạt của con người, đồng thời cho biết một số khách hàng vẫn chưa sẵn sàng giao phó tính mạng cho robot trên đường phố.

“Một số người sẽ không đời nào dám ngồi lên chúng vì công nghệ hiện tại vẫn chưa thực sự chín muồi. Nhưng vài năm nữa thì ai biết được?”, ông nói.

Đối với những người khác, mối đe dọa này mang tính nhãn tiền hơn nhiều.

“Đây là cuộc chiến một mất một còn, có chúng thì không có chúng tôi”, một tài xế giấu tên gầm lên đầy phẫn uất. “Mỗi lần nhìn thấy một chiếc xe tự lái trên đường, tôi chỉ muốn đập nát nó. Chúng đang cướp đi miếng cơm manh áo ngay trước miệng của con người”.

Theo: Financial Times, SCMP

Vũ Anh