Chất lỏng màu vàng nhạt: Mỹ nắm trong tay ‘nguồn sống' của nhiều người Trung Quốc

Khi nhìn chất lỏng màu vàng nhạt từ từ truyền vào tĩnh mạch của mẹ, Ge Lan cảm nhận rõ sức nặng của từng giọt thuốc.

Mẹ cô, đang hồi phục sau ca phẫu thuật ung thư dạ dày, cần truyền albumin hằng ngày để phục hồi nồng độ protein trong máu. Với giá khoảng 46 USD cho một lọ 10 gram, albumin nhập khẩu là loại thuốc đắt đỏ nhất trong quá trình điều trị.

Albumin là loại protein có hàm lượng cao nhất trong huyết tương người, được sử dụng trong điều trị nhiều tình trạng nghiêm trọng, từ chấn thương nặng và bỏng đến việc phục hồi nồng độ protein trong máu ở bệnh nhân mắc các bệnh mạn tính như bệnh gan.

“Tôi chỉ mong mẹ sớm khỏe lại. Tôi cũng lo về tiền bạc, nhưng không còn lựa chọn nào khác”, người phụ nữ 44 tuổi, làm việc tại một cửa hàng ở tỉnh Hà Nam, nói với CNN.

Trong 2 tháng, mẹ cô đã truyền 72 lọ albumin, với tổng chi phí tương đương khoảng 7 tháng thu nhập của Ge. Nếu không có sự hỗ trợ từ chị gái, cô cho biết gia đình khó có thể chi trả cho việc điều trị.

Cầu lớn hơn cung

Trung Quốc là nước tiêu thụ albumin người lớn nhất thế giới, nhưng ngành thu gom plasma (huyết tương) trong nước bị hạn chế bởi các quy định nghiêm ngặt. Những quy định này phần lớn bắt nguồn từ vụ bê bối thu gom máu và huyết tương không an toàn trong những năm 1990, khiến hàng chục nghìn người dân nông thôn ở miền trung Trung Quốc nhiễm HIV.

Trong khi đó, hơn 60% thị trường albumin của Trung Quốc được cung cấp bởi các nhà sản xuất nước ngoài và toàn bộ lượng albumin nhập khẩu này được sản xuất từ huyết tương thu gom tại Mỹ, theo một nghiên cứu năm 2024 do các nhà nghiên cứu thuộc cơ quan kiểm định dược phẩm cấp quốc gia và tỉnh Chiết Giang thực hiện.

Sự phụ thuộc này khiến Trung Quốc dễ bị tổn thương trước nguy cơ gián đoạn nguồn cung hoặc tăng giá nếu căng thẳng địa chính trị hay các cuộc khủng hoảng y tế toàn cầu làm ảnh hưởng đến dòng chảy huyết tương từ Mỹ.

Theo các tính toán của CNN dựa trên dữ liệu ngành và ước tính nhu cầu trong nước được truyền thông nhà nước Trung Quốc dẫn lại, nước này hiện thiếu khoảng 6.000 tấn huyết tương mỗi năm.

Trung Quốc tìm cách giảm phụ thuộc

Bắc Kinh đang đẩy mạnh nỗ lực tăng nguồn cung trong nước. Năm 2023, Trung Quốc đã cấp phép cho hàng chục trung tâm thu gom huyết tương mới. Đến tháng 7 năm ngoái, nước này cũng cho phép lưu hành sản phẩm albumin đầu tiên được sản xuất từ gạo - một phần trong chiến lược tìm kiếm các nguồn thay thế huyết tương người.

Tuy nhiên, việc hoàn toàn thoát khỏi sự phụ thuộc vào huyết tương Mỹ vẫn là bài toán phức tạp.

Trong khi Trung Quốc vẫn kiểm soát chặt hoạt động thu gom huyết tương, ngành này tại Mỹ lại phát triển mạnh. Mỹ hiện cung cấp khoảng 70% nguồn huyết tương toàn cầu và là một trong số ít quốc gia trả tiền cho người hiến.

Theo dữ liệu do Georgetown Blood and Plasma Research Group tổng hợp, số trung tâm thu gom huyết tương tại Mỹ đã tăng từ 601 cơ sở vào năm 2016 lên hơn 1.200 vào năm ngoái. Lượng huyết tương thu gom cũng tăng từ hơn 35 triệu lít năm 2015 lên khoảng 62,5 triệu lít vào năm ngoái.

Ngành huyết tương của Mỹ đang tăng trưởng khoảng 6-8% mỗi năm, được thúc đẩy bởi nhu cầu ngày càng cao đối với các loại thuốc được sản xuất từ huyết tương.

Người Mỹ bán huyết tương để trang trải cuộc sống

Nguồn cung này được duy trì một phần bởi những người Mỹ gặp khó khăn về tài chính.

Sky Tucker, 25 tuổi, một sinh viên cao đẳng cộng đồng, cho biết cô đã bán huyết tương 2 lần mỗi tuần trong suốt 7 năm để trang trải cuộc sống.

“Dù tôi biết điều đó có thể cứu sống ai đó, nhưng phần lớn thời gian tôi chỉ lo liệu mình có đủ tiền cho bữa ăn tiếp theo hay có thể mua thức ăn cho mèo hay không”, cô nói.

Michele Goodwin, một bà mẹ đơn thân 60 tuổi ở Massachusetts, cũng từng bán huyết tương để có thêm thu thập. Sau khi nghỉ công việc ổn định để theo học ngành điều dưỡng, thu nhập sau khi tốt nghiệp không đủ đáp ứng các chi phí sinh hoạt.

Trong hơn 1 năm, kể từ mùa thu năm 2023, Goodwin bán huyết tương 2 lần mỗi tuần và kiếm được hơn 8.000 USD. Bà dừng lại vào năm 2024 vì quá trình này tốn thời gian, gây mệt mỏi và để lại vết sẹo trên cánh tay.

“Tôi không muốn các con biết rằng tôi đang thực sự bán máu từ cánh tay mình để giúp chúng học đại học”, bà nói.

Theo một nghiên cứu năm 2021 dựa trên hai cuộc khảo sát toàn quốc tại Mỹ, phần lớn những người bán huyết tương thường là dưới 35 tuổi, thất nghiệp, không có bằng đại học, là người da màu và nam giới.

Điều này tiếp tục làm dấy lên tranh luận về việc ngành thu mua huyết tương tại Mỹ có đang giúp người dân vượt qua khó khăn tài chính hay đang khai thác sự túng thiếu của họ.

Bài toán giữa đạo đức và nguồn cung

Trung Quốc cũng trả tiền cho người hiến huyết tương, nhưng giới hạn số lần hiến ở mức tối đa 24 lần mỗi năm, tương đương khoảng 2 tuần một lần. Con số này thấp hơn nhiều so với Mỹ, nơi người hiến có thể bán huyết tương tối đa 2 lần mỗi tuần, tương đương 104 lần một năm.

Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) ủng hộ mô hình hiến tặng huyết tương vì các lý do đạo đức, trong đó có việc hạn chế nguy cơ những nhóm dân cư dễ bị tổn thương bị thúc ép tham gia do khó khăn kinh tế.

Tuy nhiên, một số chuyên gia cho rằng việc trả tiền là yếu tố quan trọng để duy trì nguồn cung ổn định cho các loại thuốc thiết yếu được sản xuất từ huyết tương.

Đối với những bệnh nhân Trung Quốc cần albumin, vấn đề trước mắt không nằm ở cuộc tranh luận đạo đức mà là khả năng tiếp cận thuốc.

Chừng nào Trung Quốc chưa thể tự sản xuất hoặc tìm được nguồn thay thế đủ lớn cho huyết tương nhập khẩu, hàng chục triệu bệnh nhân vẫn sẽ phụ thuộc vào một chuỗi cung ứng bắt đầu từ những trung tâm thu gom huyết tương ở Mỹ.

Và sự phụ thuộc đó đặt ra một câu hỏi lớn: Nếu nguồn cung huyết tương của Mỹ bị gián đoạn bởi một cuộc khủng hoảng kinh tế, y tế hoặc địa chính trị, Trung Quốc sẽ lấy thuốc từ đâu?

Theo CNN

Theo Y Vân