'Cày cuốc cả tháng, cuối cùng chẳng còn bao nhiêu': Lạm phát 'gặm nhấm' nền kinh tế lớn nhất châu Á

Tại Trung Quốc, trứng gà - thành phần phụ quen thuộc trong vô số món ăn - đang trở thành trung tâm các cuộc bàn luận. Xung quanh mâm cơm gia đình, các bà nội trợ tay hòm chìa khóa thắt lưng buộc bụng bắt đầu phàn nàn về cú tăng giá đột ngột.

Nông dân từng bối rối trước tình trạng cung vượt cầu vào năm ngoái, giờ đây lại thấp ơm lo lắng vì sự khan hiếm. Tại các hàng ăn bình dân, đầu bếp thất vọng vì phải gánh chịu giá trứng leo thang cùng chi phí năng lượng tăng vọt do cuộc chiến tại Iran. Ngay cả truyền thông nhà nước cũng bắt đầu dùng thuật ngữ “trứng tên lửa” để mô tả mức tăng giá chóng mặt này.

Theo một chỉ số theo dõi các tỉnh sản xuất lớn nhất, giá trứng đã tăng hơn 40% so với cùng kỳ năm ngoái. Một thước đo khác theo dõi giá tại thị trường bán buôn ở Quán Đào (phía bắc Trung Quốc) cho thấy giá trứng gần đây đã chạm đỉnh trong vòng 10 năm qua, khiến ngay cả những người trong ngành cũng phải bất ngờ.

Đối với một quốc gia có mức tiêu thụ trứng trên đầu người thuộc hàng cao nhất thế giới, sự tăng giá này đặc biệt gây đau đớn. Nó tạo ra một nghịch lý trong một nền kinh tế vẫn đang vật lộn để thoát khỏi tình trạng trượt giá diện rộng, nơi năng lực sản xuất thặng dư cùng tâm lý e ngại chi tiêu của người tiêu dùng đã kéo giá cả giảm liên tục trong nhiều năm.

Cuộc chiến tại Iran đã đẩy giá năng lượng lên cao và nhen nhóm ngọn lửa lạm phát, nhưng điều này lại đi kèm với sự chững lại của đà tăng trưởng kinh tế - một sự kết hợp vô cùng bất lợi.

Nước Mỹ cách đây không lâu cũng trải qua cuộc khủng hoảng giá trứng của riêng mình do những đứt gãy trong chuỗi cung ứng và đợt bùng phát dịch cúm gia cầm. Trứng thậm chí đã trở thành chủ đề tranh luận trong chiến dịch bầu cử tổng thống năm 2024, khi ông Donald J. Trump sử dụng chi phí thực phẩm tăng cao để chỉ trích các đối thủ của mình.

Tại Trung Quốc, rắc rối lại bắt đầu từ sự nhiệt tình quá mức của các hộ chăn nuôi gia cầm. Theo ông Aspen Li, một chuyên gia phân tích thị trường trứng, hai năm trước, các hộ chăn nuôi bắt đầu mở rộng quy mô sau nhiều năm trúng lớn, bổ sung lượng gà đẻ trứng trong giai đoạn 2024–2025 nhiều hơn bao giờ hết.

Rốt cuộc, thị trường đột ngột rơi vào tình trạng thừa mứa trứng và giá sụt giảm thảm hại. Các hộ chăn nuôi sau đó rơi vào cảnh thiếu tiền để duy trì đàn gà. Thế là họ tiến hành tiêu hủy với tốc độ mà giới chuyên gia đánh giá là quá tay.

Rốt cuộc, lượng gà đẻ không còn đủ để đáp ứng nhu cầu, đẩy giá trứng lên mức mà ông Li nhận định là vượt xa cả kỳ vọng. Cùng lúc đó, lực cầu lại đặc biệt mạnh mẽ.

Các nhà kinh tế học giải thích điều này do nhiều yếu tố kết hợp, như nhu cầu dinh dưỡng của học sinh trong kỳ thi tốt nghiệp THPT quốc gia đầy căng thẳng, hay đợt nghỉ lễ Tết Đoan Ngọ vào mùa hè. Một số người thậm chí còn đổ lỗi cho chi phí tăng vọt lên đầu một cá nhân: Tổng thống Trump.

Cuộc chiến ở Iran đã làm cho gas nấu ăn trở nên đắt đỏ hơn. Chủ một nhà hàng ở thành phố ven biển Thiên Tân đã dán một tấm biển trên cửa sổ mặt tiền để giải thích rằng họ phải tăng giá món bánh tráng chiên trứng thêm khoảng 7 cent (tương đương 1.500–2.000 VND) vì “ông Trump”.

Axuan Bu, 25 tuổi, chủ hai gian hàng mang tên Jianbing Man ở thành phố Kim Hoa miền đông Trung Quốc, cho biết anh không thể đẩy phần chi phí tăng thêm của món bánh tráng trứng sang cho các khách quen. “Nếu tăng giá, người ta sẽ đơn giản là không mua nữa”, anh chia sẻ.

Mỗi 2–3 ngày, Axuan Bu tiêu tốn khoảng 360 quả trứng và lần nào nhập hàng giá cũng nhích lên vài cent. Một thùng trứng trước đây có giá 25 USD thì nay đã vọt lên 35 USD. Tệ hơn nữa, các bình gas anh dùng để làm nóng chảo cũng tăng từ 16 USD lên 22 USD mỗi bình, và anh phải thay bình mới sau mỗi năm ngày.

“Cày cuốc cả tháng, cuối cùng chẳng còn lại bao nhiêu”, anh ngậm ngùi.

Không giống như thịt, trứng là thứ khó có thể thay thế, theo cô Hellen Zhang ở tỉnh Giang Tô. Cô cùng bạn trai tiêu thụ tới 7 quả trứng mỗi ngày: luộc cho bữa sáng, xào cà chua cho bữa trưa và làm bột cho món bánh gạo. Trứng chiếm tới 1/10 hóa đơn tiền ăn hàng tháng.

“Nhưng dù trứng có đắt đến đâu thì bạn vẫn phải ăn thôi. Giá có tăng nhưng bạn đâu thể bỏ bữa đạm của mình được”, cô nói.

Harriet Hua, đến từ tỉnh Quảng Đông phía nam, thì nhận thấy giá trứng bắt đầu nhích lên từ tháng 4 trên nền tảng mua sắm Pinduoduo mà cô hay dùng. Kể từ đó, giá đã tăng khoảng 20%.

“Phản ứng đầu tiên của tôi là: Trời ơi, sao mà đắt thế này? Nên tôi đã ngừng mua, nghĩ rằng sẽ đợi giá giảm xuống”, Hua - người thường mua mỗi tháng một khay 30 quả trứng - cho biết. Trong 6 tháng thất nghiệp, ngay cả sự tăng giá nhỏ nhất cũng khiến cô thấy đau ví. “Nhưng giá không bao giờ giảm xuống nữa. Cuối cùng thì tôi vẫn cứ phải nhắm mắt mua thôi”.

Theo: The NY Times, CNBC

Vũ Anh