Cặp NSND huyền thoại: Vợ là tượng đài ngành múa, chồng là đạo diễn làm nên lịch sử
Cặp NSND cùng được trao giải thưởng Nhà nước, trong đó một người là tượng đài của nghệ thuật múa, một người là đạo diễn làm nên lịch sử điện ảnh Việt Nam.
Trong lịch sử nghệ thuật, hiếm có gia đình nào đặc biệt như PGS.TS.NSND Nguyễn Thị Hiển và cố NSND Bùi Đình Hạc. Một người là cây đại thụ của điện ảnh cách mạng Việt Nam, người kia là một trong những người đặt nền móng cho nghệ thuật biên đạo múa chuyên nghiệp.
Đạo diễn mang giải Vàng quốc tế đầu tiên cho điện ảnh Việt
NSND Bùi Đình Hạc là một trong những cây đại thụ của điện ảnh cách mạng Việt Nam. Sinh năm 1934 tại Phú Thọ, ông tham gia cách mạng từ năm 1949 và làm điện ảnh từ những năm đầu của nền điện ảnh non trẻ. Sau khi được đào tạo tại Trường Đại học Điện ảnh toàn Liên bang Xô Viết ở Moscow, ông nhanh chóng khẳng định tài năng.
Khi mới 25 tuổi, bộ phim tài liệu Nước về Bắc Hưng Hải do ông biên kịch và đạo diễn giành Huy chương Vàng tại Liên hoan phim quốc tế Moscow năm 1959. Đây được xem là giải Vàng quốc tế đầu tiên của điện ảnh Việt Nam, đồng thời là một trong những giải thưởng quốc tế đầu tiên của nền văn học nghệ thuật nước nhà.
Đạo diễn, NSND Bùi Đình Hạc là một trong những cây đại thụ của điện ảnh cách mạng Việt Nam
Suốt hơn 50 năm hoạt động nghệ thuật, ông để lại hàng loạt tác phẩm nổi tiếng như Nguyễn Văn Trỗi, Đường về quê mẹ, Hồ Chí Minh - Chân dung một con người, Nguyễn Ái Quốc đến với Lênin, Đường về Tổ quốc...
Tên tuổi của ông được ghi trong Từ điển Bách khoa Liên Xô - một vinh dự hiếm nghệ sĩ Việt Nam nào có được.
Ngay cả khi nghỉ hưu, niềm đam mê điện ảnh vẫn không rời xa ông. Năm 68 tuổi, ông tiếp tục thực hiện bộ phim sử thi Hà Nội 12 ngày đêm. Tác phẩm được đánh giá là một trong những bộ phim chiến tranh tiêu biểu của điện ảnh Việt Nam đầu thế kỷ XXI và được giới thiệu tại nhiều liên hoan phim quốc tế.
Tượng đài của nghệ thuật múa
NSND Nguyễn Thị Hiển lại là tượng đài của nghệ thuật múa. Năm 1959, bà trúng tuyển Trường Múa Việt Nam và là một trong bốn học sinh đầu tiên được cử sang Học viện Nghệ thuật Sân khấu Quốc gia Moscow học chuyên ngành biên đạo múa.
Sau đó, bà tiếp tục bảo vệ thành công luận án Tiến sĩ nghệ thuật học tại ngôi trường này, trở thành người phụ nữ duy nhất của ngành múa Việt Nam đạt học vị tiến sĩ nghệ thuật học và được phong học hàm Phó Giáo sư.
PGS.TS, NSND Nguyễn Thị Hiển là một tượng đài của nghệ thuật múa.
Hơn nửa thế kỷ hoạt động nghệ thuật, bà ghi dấu ấn ở cả ba lĩnh vực sáng tác, giảng dạy và nghiên cứu khoa học. Tính đến năm 2012, bà đã đào tạo 9 NSND và 30 NSƯT cho ngành múa Việt Nam.
Một trong những đóng góp quan trọng nhất của bà là cuốn Nghệ thuật Biên đạo múa, giáo trình đào tạo đại học đầu tiên của ngành biên đạo múa Việt Nam. Năm 2022, bà được trao Giải thưởng Hồ Chí Minh cho cụm tác phẩm Hoa phong lan trên đỉnh Truông Bồn, Xuân về trên bản Khơ Mú và Bức tranh thôn nữ.
Trước đó 15 năm, chồng bà - NSND Bùi Đình Hạc - cũng được nhận Giải thưởng Hồ Chí Minh với cụm 7 tác phẩm điện ảnh nổi tiếng. Việc cả hai vợ chồng đều được trao Giải thưởng Hồ Chí Minh tạo nên một trường hợp đặc biệt hiếm có trong giới văn học nghệ thuật Việt Nam.
Hơn nửa thế kỷ đồng hành và thấu hiểu
Không chỉ đồng hành trong nghệ thuật, NSND Nguyễn Thị Hiển và NSND Bùi Đình Hạc còn có cuộc hôn nhân kéo dài hàng chục năm đầy sự thấu hiểu.
Dù hoạt động ở hai lĩnh vực khác nhau, họ luôn tìm được tiếng nói chung. NSND Nguyễn Thị Hiển từng cho biết bà chịu ảnh hưởng khá nhiều từ tư duy nghệ thuật của chồng. Đạo diễn Bùi Đình Hạc dù không làm nghề múa nhưng thường đọc bản thảo, xem và góp ý cho các tác phẩm của vợ.
Cặp vợ chồng NSND hiếm hoi cùng được trao Giải thưởng Hồ Chí Minh
Những năm tháng chiến tranh là giai đoạn nhiều thử thách nhất đối với gia đình nhỏ của họ. Năm 1967, khi chỉ còn ít ngày nữa sinh con đầu lòng, bà Hiển vẫn miệt mài dàn dựng tác phẩm mới. Đúng lúc ấy, ông Bùi Đình Hạc nhận nhiệm vụ vào tuyến lửa Quảng Bình thực hiện bộ phim Vĩ tuyến 17 - Chiến tranh nhân dân.
Tin tưởng chồng lên đường làm nghề, bà một mình sinh con trong điều kiện thiếu thốn. Hơn ba tháng sau, ông mới trở về sau chuyến công tác dài ngày.
Nhiều năm sau, nhắc lại quãng thời gian ấy, bà vẫn xem đó là giai đoạn khó khăn nhất cuộc đời, nhưng cũng là minh chứng cho tình yêu nghề và sự hy sinh thầm lặng của những nghệ sĩ thế hệ đi trước.
Năm 2023, NSND Bùi Đình Hạc qua đời ở tuổi 90. Còn NSND Nguyễn Thị Hiển nay dù đã ở tuổi ngoài 80. Bà vẫn dành thời gian đọc sách, nghiên cứu tài liệu và cùng con trai là đạo diễn, NSƯT Bùi Trung Hải hoàn thiện cuốn sách về cuộc đời, sự nghiệp của cố NSND Bùi Đình Hạc.