Canh bạc thế kỷ của 'ông vua điện tử' 100 năm tuổi: Gạt bỏ tivi, máy giặt, tủ lạnh, rút 70% ngân sách sản xuất pin, làm AI

Hai tháng trước khi những viên gạch đầu tiên cho chính sách Cải cách và Mở cửa của Trung Quốc được thiết lập vào tháng 12/1978, vị Phó Thủ tướng đương thời đã có chuyến thăm lịch sử tới nhà máy sản xuất tivi màu của Matsushita Electric (tiền thân của Panasonic ngày nay) ở ngoại ô Osaka.

Trước sự chứng kiến của một ngành công nghiệp điện tử Nhật Bản đang ở trên đỉnh cao quyền lực, ông Deng Xiaoping đã khẩn thiết đề nghị nhà sáng lập Konosuke Matsushita - người được tôn sùng tại xứ sở hoa anh đào là “vua quản trị” - hỗ trợ Trung Quốc hiện đại hóa đất nước. Vị doanh nhân 83 tuổi khi đó đã gật đầu đồng ý giúp đỡ hết sức có thể.

Panasonic sau đó đã trở thành một trong những tập đoàn điện tử Nhật Bản tiên phong chuyển giao công nghệ cho các doanh nghiệp nhà nước Trung Quốc, góp phần đặt nền móng xây dựng nên những công xưởng tivi, tủ lạnh, máy giặt khổng lồ - bệ phóng vững chắc đưa Trung Quốc vươn mình thành nhà máy của thế giới.

Cuộc lột xác

Gần nửa thế kỷ trôi qua, những tượng đài điện tử Nhật Bản từng một thời định hình lối sống của mọi gia đình giờ đây đang phải trầy trật để định nghĩa lại chính mình. Sự trỗi dậy vũ bão của các đối thủ Hàn Quốc, Trung Quốc, xu hướng bình dân hóa các thiết bị gia dụng và giờ đây là cơn sốt trí tuệ nhân tạo (AI) đang buộc các cựu vương này phải trả lời những câu hỏi sinh tử về lộ trình tương lai.

Cho đến nay, Sony Group là cái tên đưa ra lời giải sắc nét nhất: chuyển dịch trọng tâm từ các thiết bị phát nội dung giải trí sang sở hữu chính nội dung giải trí đó, bao gồm game, âm nhạc, anime và điện ảnh, đồng thời nắm giữ mảng cảm biến hình ảnh cốt lõi cho phần cứng của các đối thủ.

Trong khi đó, Hitachi tự tái định vị mình xung quanh trục CNTT và hạ tầng xã hội sau cuộc đại phẫu đau đớn hậu khủng hoảng 2008. Tập đoàn đã bán phần lớn cổ phần mảng điện máy quốc tế cho Arcelik của Thổ Nhĩ Kỳ vào năm 2021 và công bố kế hoạch sang tay mảng thiết bị gia dụng cho nhà bán lẻ Nojima với giá khoảng 110 tỷ Yên (677 triệu USD).

Trong bức tranh đó, Panasonic vẫn là một ẩn số lớn. Dù giá cổ phiếu của hãng đã tăng mạnh trong những tháng gần đây nhờ kỳ vọng vào các kế hoạch tái cấu trúc và hướng đi mới vào hạ tầng AI, giới đầu tư và các chuyên gia phân tích vẫn hoài nghi về gã khổng lồ 108 tuổi này.

“Panasonic đã đạt được những tiến bộ rõ rệt trong việc tái cơ cấu danh mục kinh doanh, nhưng cuộc chuyển mình này vẫn còn chậm chạp và đang dở dang, với biên lợi nhuận tụt lại phía sau các đối thủ đồng trang lứa,” Roman Schorr, Phó Chủ tịch mảng xếp hạng tín nhiệm tại Moody's Ratings, nhận định.

“Mỏ neo” mới mang tên hạ tầng AI

Tập đoàn đang nỗ lực xoay trục thần tốc để trở thành nhà cung ứng hạ tầng hậu cần giữ cho các trung tâm dữ liệu AI hoạt động thông suốt. Vào tháng 5, Panasonic công bố kế hoạch vung 500 tỷ Yên vào các mảng kinh doanh liên quan đến hạ tầng AI trong vòng 3 năm, với khoảng 70% ngân sách được đổ vào mảng pin lưu trữ - phân khúc đang khát hàng do sự bành trướng của các đại siêu nền tảng đám mây.

Panasonic tuyên bố đang nắm giữ tới 80% thị phần toàn cầu về các bộ nguồn pin dự phòng phân tán (BBU) lắp đặt trong các tủ máy chủ. Vai trò của các thiết bị này giờ đây không chỉ đơn thuần là bảo hiểm chống mất điện. Các bộ xử lý đồ họa (GPU) chuyên dụng cho AI thường xuyên gặp tình trạng điện năng tiêu thụ tăng đột biến, và các bộ BBU sẽ đóng vai trò cấp bù điện năng để san bằng tổng nhu cầu hệ thống.

Panasonic đầy tham vọng muốn biến các dòng pin này thành các hệ thống tối ưu hóa hiệu suất năng lượng cho toàn bộ trung tâm dữ liệu. Mục tiêu của hãng là tăng gấp ba lần nguồn cung pin lithium-ion cho các sản phẩm này vào năm tài chính 2028, thời điểm phân khúc năng lượng hướng tới mục tiêu doanh thu 2 nghìn tỷ Yên, tức gấp đôi so với mức của năm tài chính 2025.

“Lợi thế cấu trúc của Panasonic không chỉ dừng lại ở việc giao dịch thương mại với các đại gia đám mây,” ông Yuki Kusumi, Chủ tịch kiêm CEO của Panasonic Holdings, chia sẻ, “mà còn nằm ở việc hợp tác trực tiếp với họ ngay từ khâu thiết kế các thế hệ máy chủ tương lai.”

Phát biểu trước báo giới tại Tokyo, ông nói thêm: “Do phần lớn khách hàng sử dụng hệ thống lưu trữ năng lượng này của chúng tôi đều nằm ở Mỹ, việc hoàn thiện chuỗi cung ứng tối đa ngay trên đất Mỹ là nước đi hoàn toàn logic.”

Sức ép kép từ xe điện và bóng ma công nghệ Trung Quốc

Quyết định xoay trục này cũng phản ánh thực tại ngột ngạt mà mảng pin xe điện (EV) của Panasonic đang phải gánh chịu. Dù là nhà cung ứng chủ lực cho Tesla, doanh số bán pin của hãng đã sụt giảm nghiêm trọng kể từ khi các khoản trợ cấp xe điện của Mỹ hết hạn vào tháng 9 năm ngoái, trong khi cuộc chạm trán với các đối thủ Trung Quốc như CATL và BYD ngày càng trở nên nghẹt thở.

Bóng ma cạnh tranh từ Trung Quốc đang bao trùm lên toàn bộ thị trường pin. “Trung Quốc nhiều khả năng sẽ tiếp tục bành trướng sản lượng pin, và mọi dự báo về xu hướng giá cả đều cần phải cực kỳ thận trọng,” Atsushi Osanai, giáo sư tại Trường Kinh doanh Waseda (Tokyo), cảnh báo.

Bản thân CEO Kusumi cũng thẳng thắn thừa nhận Panasonic “không hẳn là nhân vật nằm ở trung tâm của cuộc chơi AI”.

“Chính vì không nằm ở trung tâm,” ông nói, “chúng tôi bắt buộc phải là những người đi đầu trong cách ứng dụng. Tôi đang có một cảm giác khủng hoảng cực kỳ lớn về việc liệu chúng tôi có đang chuyển dịch đủ nhanh hay không.”

Theo giáo sư Osanai, số hóa chính là động lực cốt lõi thúc đẩy làn sóng tái cơ cấu của ngành điện tử Nhật Bản. “Thành công trong thế kỷ 20 của Nhật Bản được xây dựng trên mô hình tích hợp dọc, sản xuất hàng loạt và bán hàng quy mô lớn.” Tuy nhiên, các sản phẩm công nghệ ngày nay lại được định nghĩa bằng chất bán dẫn và phần mềm - những mảng đòi hỏi chi phí cố định cực cao và chỉ mang lại quả ngọt khi đạt được sản lượng khổng lồ. Điều này vô hình trung tạo lợi thế tuyệt đối cho các đối thủ như Samsung Electronics, TSMC hay Huawei nhờ sở hữu quy mô, tốc độ và mạng lưới phủ sóng toàn cầu vượt trội.

Kazunori Ito, giám đốc nghiên cứu cổ phiếu tại Morningstar, nhận định Sony và Hitachi là hai “ngôi sao tiên phong trong việc thực thi các cuộc cải tổ cấu trúc quy mô lớn”. Động lực của Sony xuất phát từ khoản lỗ tivi kinh niên, trong khi với Hitachi là khoản lỗ ròng kỷ lục 787 tỷ Yên vào năm tài chính 2009. Ban lãnh đạo của hai tập đoàn này “đã khước từ việc coi những khoản lỗ khổng lồ đó chỉ là những cú vấp ngã tạm thời”.

Panasonic cũng từng rơi vào cảnh ngộ tương tự với các khoản lỗ ròng liên tiếp vượt ngưỡng 750 tỷ Yên trong các năm tài chính 2011 và 2012. Tuy nhiên, doanh số nội địa ổn định cùng mảng điện máy gia dụng vẫn sinh lời tốt đã giúp tập đoàn phục hồi một cách nhanh chóng.

Chính năng lực tự phục hồi dễ dàng này, theo Ito, lại là nguyên nhân khiến quá trình lột xác của Panasonic bị trì hoãn so với Sony và Hitachi, khiến họ dường như đang tụt lại phía sau các đối thủ tới “khoảng một thập kỷ”.

Đối với Panasonic, việc khai tử hay tái thiết một danh mục vốn vẫn lấy phần cứng làm trung tâm đòi hỏi một sự đoạn tuyệt với triết lý quản trị của chính người sáng lập Matsushita - người luôn tìm mọi cách để tránh sa thải nhân viên ngay cả trong những thời khắc ngặt nghèo nhất.

Vào tháng 2, công ty tuyên bố kế hoạch tái cơ cấu ban đầu hướng tới cắt giảm 10.000 nhân sự (tương đương 4% lực lượng lao động) sẽ được mở rộng lên thành 12.000 người. CEO Kusumi mô tả nỗ lực này là cuộc bứt phá thoát khỏi “giai đoạn 25 hoặc 30 năm trì trệ”. Ông chỉ ra Panasonic đã trở nên quá rập khuôn bởi các quy tắc, và tập đoàn cần một hệ tư tưởng văn hóa mới nơi mọi người có thể “thẳng thắn nói ra những điều cần nói”, giúp ban lãnh đạo nhận diện rủi ro sớm hơn và đưa ra quyết định nhanh hơn.

Sự hoài nghi của Phố Wall

Giới đầu tư đã bắt đầu có cái nhìn tích cực hơn với Panasonic. Cổ phiếu của hãng đã tăng gấp ba lần trong năm qua, chạm mức cao kỷ lục sau khi các kế hoạch cải tổ được công bố. Dẫu vậy, chuyên gia Ito của Morningstar cảnh báo rằng đợt tăng giá này chủ yếu phản ánh kỳ vọng vào doanh thu từ trung tâm dữ liệu AI và lộ trình tái cấu trúc tương lai, chứ “thị trường đang chạy nhanh hơn so với những gì doanh nghiệp thực sự bàn giao”.

Ngay cả những trái ngọt từ AI của Panasonic cũng có nguy cơ nhỏ hẹp hơn nhiều so với các đối thủ. Nhánh lưới điện và nền tảng số Lumada của Hitachi hiện đã chuyển hóa trực tiếp nhu cầu trung tâm dữ liệu thành lợi nhuận ròng thực tế, với lợi nhuận hoạt động tăng 23% trong năm tài chính kết thúc vào tháng 3/2026. Trong khi đó, sự hiện diện của Panasonic lại chủ yếu tập trung ở mảng pin và linh kiện phụ trợ.

Mặc dù các nhà sản xuất Nhật Bản không còn nắm giữ lợi thế toàn cầu ở các sản phẩm tiêu dùng thành phẩm, giới chuyên gia nhận định phẩm chất của họ vẫn tỏa sáng rực rỡ ở các phân khúc khác. “Sức mạnh của Nhật Bản hiện tại có lẽ không nằm ở các sản phẩm tiêu dùng đại chúng, mà tập trung ở mảng B2B - nơi bề dày kinh nghiệm, sự tin cậy và mối quan hệ khách hàng bền chặt vẫn là những thước đo quyết định,” giáo sư Osanai đúc kết.

Panasonic vẫn sở hữu những mảng kinh doanh đầy tiềm năng trải dài trong 6 công ty vận hành của mình, đơn cử như hệ thống giải trí trên máy bay vốn đang được các hãng hàng không hàng đầu thế giới tin dùng. Thế nhưng, tập đoàn vẫn đang loay hoay trong việc xâu chuỗi các tài sản riêng lẻ này thành một câu chuyện tổng thể nhất quán cho toàn tập đoàn.

Theo: Nikkei

Vũ Anh