Bom tấn dược phẩm hết thời: Bayer, Novartis, AstraZeneca đối mặt cú sốc hàng tỷ USD
Những loại thuốc mang về hàng tỷ USD mỗi năm đang đồng loạt mất độc quyền, khiến nhiều hãng dược phẩm đối mặt thế khó.
Theo trang tin 36Kr, trong ngành dược phẩm, không có lợi thế nào tồn tại mãi mãi. Mọi loại thuốc cuối cùng đều phải đối mặt với thời điểm bằng sáng chế hết hiệu lực, kéo theo sự xuất hiện của các loại thuốc tương tự trên thị trường từ các đối thủ.
Giới đầu tư gọi đó là “vách đá bằng sáng chế” (patent cliff), thời khắc quyết định năng lực hoạch định chiến lược của các tập đoàn dược phẩm hàng đầu thế giới khi dược phẩm chủ lực của họ không còn được bảo hộ, bị đối thủ tự do sao chép.
Sự kiện này không chỉ báo hiệu sự kết thúc của một sản phẩm mà còn phản ánh khả năng chuẩn bị cho chu kỳ tăng trưởng tiếp theo của doanh nghiệp.
Trong giai đoạn 2025-2029, hàng loạt thuốc có doanh thu hàng tỷ USD sẽ lần lượt bước vào thời kỳ hậu bằng sáng chế, buộc các hãng dược phải tìm kiếm động lực tăng trưởng mới.
Xarelto (rivaroxaban), thuốc chống đông máu bằng đường uống do Bayer và Johnson & Johnson đồng phát triển, là một trong những trường hợp điển hình nhất.
Nhờ được Cục quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Hoa Kỳ (FDA) gia hạn thêm 6 tháng theo chương trình khuyến khích phát triển thuốc cho trẻ em, bằng sáng chế của Xarelto tại Mỹ chỉ chính thức hết hạn vào tháng 2 năm nay thay vì tháng 8/2024.
Sự khác biệt về thời điểm bảo hộ đã tạo ra hai bức tranh trái ngược. Năm 2024, Johnson & Johnson ghi nhận doanh thu Xarelto đạt 2,3 tỷ USD, tăng 0,34%. Trong khi đó, Bayer chỉ đạt 3,7 tỷ USD, giảm 14,7%.
Sang nửa đầu năm nay, doanh số Xarelto của Bayer tiếp tục lao dốc 29,9%. Với Bayer, đây là đòn giáng trực tiếp vào sản phẩm từng đóng góp doanh thu lớn nhất cho tập đoàn trong nhiều năm.
Nếu Xarelto là bài toán của hiện tại, Entresto lại là thách thức lớn nhất của Tập đoàn Dược phẩm Novartis.
Thuốc điều trị suy tim Entresto này đã hết hạn bằng sáng chế tại Mỹ vào tháng 7/2025 và sẽ hết hạn tại châu Âu vào năm tới.
Trong năm 2024, Entresto mang về 7,8 tỷ USD doanh thu, tăng 31% và chiếm 15,55% tổng doanh thu của Novartis.
Nửa đầu năm nay, thuốc vẫn tăng trưởng 22%, đạt 4,6 tỷ USD doanh thu. Tuy nhiên, ngay sau khi mất bảo hộ, tốc độ tăng trưởng gần như biến mất. Doanh thu quý III chỉ đạt 1,88 tỷ USD, gần như đi ngang so với cùng kỳ năm trước.
Để giảm thiểu tác động, Novartis đã tiến hành tái cơ cấu mảng tim mạch, cắt giảm hàng trăm nhân sự và thực hiện loạt thương vụ M&A trị giá gần 20 tỷ USD.
Trong đó có Regulus Pharmaceuticals (1,7 tỷ USD), Tourmaline (1,4 tỷ USD) và Avidity (12 tỷ USD).
Song song với các tài sản mới được mua lại, Novartis đặt kỳ vọng vào đà tăng trưởng của Leqvio để bù đắp khoảng trống mà Entresto để lại.
Bên cạnh đó, Farxiga (dapagliflozin) của AstraZeneca là một trong những thành công lớn nhất của nhóm thuốc ức chế SGLT2 (nhóm thuốc uống điều trị đái tháo đường type2).
Từ mức doanh thu 1,3 tỷ USD cách đây bảy năm, Farxiga đã tăng lên 7,7 tỷ USD vào năm 2024 và trở thành sản phẩm có doanh thu cao nhất của AstraZeneca. Tuy nhiên, bằng sáng chế của thuốc đã hết hạn từ tháng 2/2025.
Thay vì từ bỏ, AstraZeneca lựa chọn kéo dài vòng đời thương mại bằng các liệu pháp phối hợp mới. Hãng đang phát triển các chương trình kết hợp Farxiga với baxdrostat, zibotentan và balcinrenone nhằm mở rộng lợi thế cạnh tranh trong điều trị bệnh thận và suy tim.
Nhìn vào các trường hợp của Xarelto, Entresto hay Farxiga có thể thấy một thực tế, đó là bằng sáng chế hết hạn không phải là điều bất ngờ đối với các tập đoàn dược phẩm.
Ngược lại, đây là cột mốc đã được xác định từ nhiều năm trước. Vấn đề nằm ở chỗ doanh nghiệp có chuẩn bị đủ tốt cho thời điểm đó hay không.
Điều đáng chú ý là phản ứng của các hãng dược hiện nay đã khác đáng kể so với trước đây. Thay vì chỉ tìm cách kéo dài vòng đời sản phẩm thông qua mở rộng chỉ định điều trị hoặc cải tiến công thức, nhiều tập đoàn đang chủ động xây dựng động lực tăng trưởng mới từ rất sớm.
Chẳng hạn như, tập đoàn Novartis liên tiếp thực hiện các thương vụ mua bán và sáp nhập trị giá gần 20 tỷ USD nhằm bổ sung các chương trình nghiên cứu mới cho giai đoạn hậu Entresto.
Xu hướng này phản ánh sự thay đổi trong cách vận hành của ngành dược phẩm toàn cầu. Giá trị của một thuốc được coi là “bom tấn” không chỉ nằm ở doanh thu mà nó tạo ra trong giai đoạn độc quyền, mà còn ở khả năng tạo nguồn lực để doanh nghiệp đầu tư cho thế hệ công nghệ tiếp theo.
Bởi khi bằng sáng chế hết hiệu lực, các hãng dược không chỉ phải đối mặt với thuốc sinh học tương tự có giá rẻ hơn. Họ còn phải cạnh tranh với những cơ chế điều trị mới và các công nghệ đang nổi lên trên thị trường.
Chính vì vậy, thách thức lớn nhất không phải là mất độc quyền, mà là khả năng tận dụng khoảng thời gian độc quyền để chuẩn bị cho tương lai.
Trong ngành dược phẩm, không có sản phẩm nào có thể thống trị mãi mãi. Khi các “vua dược phẩm” tiến gần tới vách đá bằng sáng chế, điều thị trường thực sự quan tâm không phải là sự suy giảm của những sản phẩm cũ, mà là liệu các tập đoàn đã kịp tạo ra động cơ tăng trưởng mới cho chu kỳ tiếp theo hay chưa.
*Nguồn: 36Kr, SCMP