BizExplained: Tiền gửi dân cư vượt 10,5 triệu tỷ đồng: Người Việt liệu có ‘nghiện’ gửi tiết kiệm?

Theo số liệu mới công bố của Ngân hàng Nhà nước, đến cuối tháng 3/2026, tiền gửi của dân cư đạt hơn 10,56 triệu tỷ đồng, tăng 2,19% so với cuối năm 2025. Chỉ trong 3 tháng đầu năm, người dân đã gửi thêm khoảng 200.000 tỷ đồng vào hệ thống ngân hàng.

So với cùng kỳ năm trước, lượng tiền gửi của khu vực dân cư tăng thêm hơn 3 triệu tỷ đồng, tiếp tục nối dài xu hướng tăng gần như liên tục trong nhiều năm qua.

Trong khi đó, tiền gửi của các doanh nghiệp và tổ chức kinh tế đạt hơn 6 triệu tỷ đồng, giảm 2,69% so với cuối năm 2025.

Tính tổng tiền gửi của doanh nghiệp và dân cư đạt hơn 19,6 triệu tỷ đồng, tăng 0,98% so với cuối năm trước.

Tiền gửi của người dân và doanh nghiệp vào hệ thống ngân hàng nhìn chung luôn đạt kỷ lục, bất chấp tình hình lãi suất.

Mỗi khi lãi suất huy động tăng cao, thị trường thường xuất hiện nhận định rằng người dân đổ tiền vào ngân hàng để hưởng lợi suất hấp dẫn. Ngược lại, khi lãi suất giảm xuống vùng thấp, nhiều ý kiến lại cho rằng trong bối cảnh kinh doanh khó khăn, người dân chọn ngân hàng làm nơi trú ẩn an toàn.

Tuy nhiên, nếu nhìn vào dữ liệu dài hạn, tổng tiền gửi của dân cư và doanh nghiệp trong hệ thống ngân hàng gần như luôn tăng theo thời gian, bất kể lãi suất tăng hay giảm, kinh tế tăng trưởng mạnh hay chậm lại.

Điều này đặt ra câu hỏi: Liệu người Việt có thực sự quá chuộng gửi tiết kiệm đến mức bất chấp mọi biến động của nền kinh tế? Hay đây là dấu hiệu cho thấy người dân không còn muốn đầu tư, kinh doanh và tiêu dùng?

Trong chương trình BizExplained, bà Nguyễn Minh Thư - Phó Giám đốc CafeBiz cho rằng, bản chất sâu xa nằm ở một khái niệm quan trọng trong kinh tế học tiền tệ: cơ chế tạo tiền của hệ thống ngân hàng thương mại.

Bà Thư đưa ra một ví dụ đơn giản. Một người mang 100 đồng tiền mặt gửi vào ngân hàng A. Theo quy định, ngân hàng giữ lại một phần nhỏ làm dự trữ, giả sử là 10 đồng, và cho doanh nghiệp vay 90 đồng còn lại để sản xuất kinh doanh.

Doanh nghiệp nhận khoản tiền này rồi dùng để trả lương nhân viên hoặc thanh toán cho đối tác. Những người nhận được 90 đồng lại tiếp tục gửi vào ngân hàng B hoặc C. Các ngân hàng này tiếp tục giữ lại một phần dự trữ và cho vay phần còn lại, chẳng hạn 80 đồng.

Như vậy, từ 100 đồng tiền mặt ban đầu, thông qua quá trình cho vay và gửi lại, tổng số dư tiền gửi ghi nhận trong hệ thống ngân hàng đã vượt xa con số 100 đồng. Quá trình này tiếp tục lặp lại qua nhiều vòng.

"Đó chính là bản chất của nền kinh tế hiện đại: tiền gửi tạo ra các khoản vay, còn các khoản vay lại quay trở lại hệ thống dưới dạng tiền gửi mới", bà Thư nhấn mạnh.

Vì vậy, việc tổng tiền gửi liên tục tăng không đơn thuần phản ánh xu hướng thắt chặt chi tiêu hay tâm lý phòng thủ của người dân. Đây là hệ quả tất yếu của quá trình mở rộng cung tiền M2 nhằm phục vụ tăng trưởng kinh tế. Chừng nào nền kinh tế còn vận hành và ngân hàng còn cho vay, tổng tiền gửi trên bảng cân đối của hệ thống ngân hàng vẫn tiếp tục gia tăng.

“Nhiều người cho rằng khi lãi suất xuống thấp, người dân sẽ rút tiền ra để đầu tư hoặc kinh doanh thay vì gửi tiết kiệm. Tuy nhiên, trong lịch sử tiền tệ Việt Nam, hầu như chưa từng xuất hiện giai đoạn người dân đồng loạt rút tiền mặt khỏi hệ thống ngân hàng để cất giữ tại nhà với quy mô lớn.

Ngay cả khi tiền được rút ra để mua bất động sản, vàng hoặc phục vụ hoạt động kinh doanh, khoản tiền đó cuối cùng vẫn thuộc về một chủ thể khác và tiếp tục được gửi trở lại ngân hàng. Dòng tiền chỉ dịch chuyển từ người này sang người khác, từ tài khoản này sang tài khoản khác, nhưng phần lớn vẫn nằm trong hệ thống ngân hàng”, chuyên gia Nguyễn Minh Thư nhận định.

Do đó, theo bà Thư, lãi suất cao hay thấp chủ yếu tác động đến tốc độ và cách thức phân bổ nguồn vốn trong nền kinh tế, chứ không làm thay đổi bản chất của cơ chế tạo tiền.

Khi lãi suất thấp, nhu cầu vay vốn có thể tăng lên, vòng quay tiền diễn ra nhanh hơn, qua đó tạo điều kiện để tiền gửi tiếp tục tăng trưởng mạnh. Nói cách khác, tốc độ lưu thông của dòng tiền được đẩy nhanh hơn.

Vì vậy, nếu bắt gặp nhận định cho rằng tiền gửi tăng chỉ vì người dân ngại kinh doanh, cần hiểu đây mới là phần nổi của câu chuyện. Bản chất sâu xa là cỗ máy tạo tiền của nền kinh tế vẫn đang vận hành. Tiền gửi gia tăng phản ánh dòng tiền trong nền kinh tế vẫn lưu thông, chỉ khác ở tốc độ nhanh hay chậm.

“Thực tế, ngay trong đời sống hằng ngày, mỗi cá nhân cũng nắm giữ rất ít tiền mặt. Phần lớn tài sản tài chính đều nằm trong hệ thống ngân hàng, dưới dạng tiền gửi thanh toán hoặc tiền gửi tiết kiệm. Ngay cả khi mua sắm, chúng ta cũng chỉ chuyển tiền từ tài khoản của mình sang tài khoản của người khác. Dòng tiền vẫn tiếp tục luân chuyển trong hệ thống ngân hàng thay vì rời khỏi hệ thống”, bà Thư nhấn mạnh.

Phan Trang