Bẫy kỳ nghỉ: Phát hiện nhóm người dễ bị dụ dỗ 'xuống tiền' gấp 5 lần người khác
Họ là ai, vì sao lại "nhẹ dạ" hơn?
Phần 3 của loạt phóng sự về "Bẫy 2" (còn gọi là "Bẫy kỳ nghỉ") do các nhà báo Đài Truyền hình Việt Nam (VTV) thực hiện đã lên sóng tối 14/6. Mở đầu Phần 3, nhà báo Nguyễn Thu Hà (chỉ đạo sản xuất) cho biết: báo chí không làm thay cơ quan điều tra, mà là giúp xã hội nhận diện những kiểu "bẫy" ngày càng đa dạng và những kẻ "săn mồi" ngày càng tinh, từ đó mong rằng không ai bị dính bẫy nữa...
Một vài cảnh trong Phần 3 loạt phóng sự "Bẫy 2" của VTV. Nhiều nhân vật trong tập này là nhân viên môi giới nói lời như thể ăn ăn hối lỗi, nhưng sau đó, họ lại điềm nhiên tiếp tục đưa các nạn nhân đi từ bẫy này đến bẫy khác!
Thực tế, cần không đợi đến Phần 3, hai phần phim trước cũng đã tạo nên sức lan tỏa, lời cảnh báo rộng khắp. Trên mạng xã hội tràn ngập các dòng trạng thái bày tỏ sự xót xa với các cụ ông cụ bà là nạn nhân, hoặc phẫn nộ trước hành vi bất chấp đạo đức để lừa gạt, bòn rút đến "xương tủy" tài sản, tinh thần của hàng trăm người cao tuổi.
Ở góc độ của mình, để có những con số lượng hóa về mức độ nhận thức, cảnh giác trong toàn xã hội trước vấn đề "bẫy kỳ nghỉ", chúng tôi đã tiến hành một bảng khảo sát trực tuyến từ chiều 10/6 đến chiều 15/6, với câu hỏi bắt đầu như dưới đây.
Câu hỏi đầu tiên trong khảo sát mức độ nhận thức về "bẫy kỳ nghỉ".
Từ câu hỏi này, nhóm khảo sát ghi nhận 2.634 lượt trả lời hợp lệ, với tỷ lệ gần 60% chọn "Rồi" và 40% chọn "Chưa".
2.634 lượt trả lời hợp lệ, trung bình cứ mỗi 10 người thì 6 người đã được tiếp nhận thông tin về "rủi ro lừa đảo" từ mô hình sở hữu kỳ nghỉ bị biến tướng.
Đây là khảo sát cần trả lời tuần tự và rẽ nhánh. Sau câu đầu tiên, những người chọn phương án "Chưa" sẽ trả lời hai câu hỏi tiếp theo; còn ở nhánh các độc giả chọn phương án "Rồi", có thêm ba câu hỏi.
Vậy kết quả thế nào?
Cứ 10 người, 1 người cho biết sẵn sàng mua dịch vụ sở hữu kỳ nghỉ
Với người đọc chọn nhánh "Chưa" (chưa đọc/nghe/xem về rủi ro lừa đảo), chúng tôi đặt ra một câu hỏi giả định tình huống để độc giả bày tỏ quan điểm của mình.
Giả định tình huống: xuất hiện lời mời chào mua một gói "sở hữu kỳ nghỉ", hoặc sở hữu một dịch vụ nào đó, và có điều khoản đóng tiền xong vừa sở hữu dịch vụ đó, vừa là khoản đầu tư sinh lời, thì độc giả chọn phương án nào? (5 phương án).
Có 535 lượt trả lời 5 phương án này, trong đó tổng cộng gần 55% sẽ từ chối ngay, 28% quyết định tìm hiểu thử, và 10,5% chọn phương án "vì có sẵn tiền nhàn rỗi nên sẽ mua". Cần nhắc lại rằng đây là câu hỏi bày tỏ quan điểm, không phải thực tế hành vi.
Cũng theo thống kê sau khảo sát, từ 535 lượt trả lời ở câu này, một phần nhỏ không trả lời câu hỏi về khoảng tuổi, còn đa số (407 lượt) khá cởi mở trước thông tin này. Kết quả cho thấy, có 40,3% ở lứa tuổi trung niên (40-60), 31,2% trên 60 tuổi, và 28,5% dưới 40 tuổi.
Bao nhiêu người "đã xuống tiền" khi bị môi giới mồi chài?
Sau khi trả lời ("Rồi") ở câu 1 - rằng đã từng đọc/nghe/xem về rủi ro bị lừa đảo trong mô hình "sở hữu kỳ nghỉ" - hơn một nghìn người tham gia trả lời câu hỏi 2 của khảo sát rằng: đã từng trực tiếp bị gọi điện mời chào, hoặc trực tiếp tham dự một sự kiện hội thảo về "dịch vụ kỳ nghỉ" hay chưa?
Với hai phương án trả lời là "Chưa"/"Rồi", thì gần một nửa (467 lượt = 45,3%) trả lời "Rồi", còn lại 54,7% cho biết chưa từng bị "mồi chài".
Đi tiếp vào câu hỏi thứ ba, có 430 người tham gia 5 lựa chọn về các cách đã ứng xử ra sao khi gặp tình huống này .
Phổ biến nhất là chọn phương án dự sự kiện nhưng không mua gói dịch vụ nào, 36,0%. Kế đó 34,9% từ chối ngay không cần tìm hiểu. 14,2% lượt trả lời cho biết đã tham gia một gói hoặc dịch vụ! 10,9% cho biết tìm hiểu kỹ rồi mới từ chối. Và 4,0% không muốn chia sẻ.
Có 430 lượt trả lời với 5 lựa chọn này, trong đó có tới 60 lượt trả lời (hơn 14%) cho biết "đã tham gia một gói/dịch vụ". Lưu ý đây là lựa chọn khảo sát tự nguyện, không nhất thiết đó phải là sự thật thực tế.
Trong số những người này, họ cũng rất cởi mở về việc chia sẻ độ tuổi của mình. Cụ thể, 409 lượt chọn các mức tuổi, cho thấy hơn một nửa ở lứa 40-60 tuổi (53,5%), 31,3% trên 60 tuổi, chỉ 15,2% dưới 40 tuổi.
Người "chưa biết gì" dễ bị dụ "xuống tiền" nhiều hơn gấp 5 lần người "đã biết"
Tuy vậy, điều bất ngờ chưa dừng lại ở đó.
Như đã nói ở đầu, khảo sát nhằm đo mức độ nhận thức và tiếp xúc với thông tin xoay quanh rủi ro bị lừa đảo ở mô hình sở hữu kỳ nghỉ (mà VTV gọi là "bẫy kỳ nghỉ", "bẫy 2"). Ngay câu hỏi đầu đã phân nhánh ra 40% người "chưa biết gì" (chưa từng nghe/đọc/xem về vấn đề này), và 60% người "đã biết" thông tin.
Thì với hơn 1.500 người "đã biết", ở câu hỏi 2 có gần 600 người chọn phương án bản thân họ chưa hề bị mồi chài mua dịch vụ . Độc giả nhánh này nhận được câu hỏi giả định giống hệt với nhóm người "chưa biết gì" chúng tôi đã nêu ở trên. ( Giả định tình huống xuất hiện lời mời chào mua một gói "sở hữu kỳ nghỉ", hoặc sở hữu một dịch vụ nào đó, và có điều khoản đóng tiền xong vừa sở hữu dịch vụ đó, vừa là khoản đầu tư sinh lời, thì chọn phương án nào?
Kết quả: trong 491 lượt trả lời tổng cộng 5 phương án, có 53,4% từ chối ngay bất kể có tiền nhàn rỗi hay không, 24,8% có tiền nhàn rỗi nhưng vẫn từ chối (tổng cộng là 78,2%). Có 15,5% người cho biết sẽ thử tìm hiểu rồi mới quyết định, 4,3% không nêu quan điểm, và chỉ 2,0% cho biết sẽ "xuống tiền" nếu như có tiền nhàn rỗi.
Cụ thể, nhóm người đã biết thông tin rủi ro bẫy kỳ nghỉ thì tỷ lệ từ chối mồi chài rất cao, 78,2%. Họ cũng không tham gia tìm hiểu nhiều như nhóm chưa biết gì về rủi ro. Và đặc biệt, chỉ 2% trong số họ là sẽ dùng tiền nhàn rỗi để mua dịch vụ, ít hơn 5 lần so với mức 10,5% ở nhóm người vốn không biết gì về vấn đề này cho đến thời điểm làm khảo sát.
So sánh hai nhóm kết quả thống kê, chúng ta có biểu đồ đối chiếu bên dưới.
Biểu đồ so sánh thể hiện sự khác biệt về quan điểm hành động giữa 2 mức độ nhận thức xoay quanh "Bẫy kỳ nghỉ".
Cần nói rõ ở đây sự đối chiếu số liệu là ở hai nhóm trả lời khác nhau, cùng một giả đình, không phải là cùng một nhóm người. Do đó, con số không có quan quan hệ nhân quả. Kết quả so sánh gợi ý một điều mà đúng như mong mỏi của các nhà báo VTV, được thể hiện qua lời nhà báo Nguyễn Thu Hà: ... nhận diện những kiểu "bẫy" ngày càng đa dạng và những kẻ "săn mồi" ngày càng tinh, từ đó mong rằng không ai bị dính bẫy nữa...
* Còn tiếp
Bài sau, chuyên đề "Insight" của chúng tôi sẽ thông tin đến quý độc giả một số "góc nhìn sâu" khác, mà dữ liệu đã được tạo từ cộng đồng làm khảo sát (ẩn danh).
----------
Ghi chú về phương pháp: Khảo sát được thực hiện theo hình thức trực tuyến, ẩn danh, theo phương pháp phi xác suất và thuận tiện. Các lượt tham gia là tự nguyện, không có kiểm soát về cơ cấu theo tuổi, giới tính, vùng miền hay trình độ. Kết quả không đại diện cho toàn bộ cộng đồng và chỉ có giá trị tham khảo, phản ánh xu hướng của những lượt tham gia tại thời điểm khảo sát.