Bất ngờ hàng loạt cá voi trôi dạt vào bờ: Có phải điềm báo thiên tai?
Chỉ vài giờ sau khi Nhật Bản phát cảnh báo sóng thần, nhiều con cá voi lớn bất ngờ dạt vào bờ biển Chiba, khiến người dân địa phương sửng sốt.
Khó dự đoán chính xác các trận siêu động đất
Ngày 30/7, trận động đất 8,8 độ đã xảy ra ngoài khơi bán đảo Kamchatka, khu vực Viễn Đông của Nga. Đây được ghi nhận là một trong những trận động đất mạnh nhất trong vòng 50 năm qua, nằm trong top 10 địa chấn cực đại trong lịch sử ghi nhận hiện đại.
Tâm chấn của trận động đất nằm sâu dưới đáy biển, tại vùng đới hút chìm giữa mảng Thái Bình Dương và mảng Á-Âu, nơi tích tụ năng lượng địa chất qua hàng trăm năm rồi đột ngột được phóng thích chỉ trong vòng vài giây.
Các khu vực ven biển Kamchatka đã ghi nhận sóng cao đến 4,8 mét, trong khi nhiều nơi ở Nhật Bản và Hawaii buộc phải sơ tán hàng trăm nghìn người do mối đe dọa của các đợt sóng lan xa.
Hàng loạt cá voi trôi dạt vào bờ biển Chiba Nhật Bản
Nhiều nhà khoa học địa vật lý cho rằng sự kiện này là một lời nhắc nhở rằng khoa học hiện đại vẫn chưa thể dự đoán chính xác các trận siêu động đất, và do đó việc tăng cường mô hình hóa cơ học kiến tạo và đầu tư vào hạ tầng cảnh báo sớm vẫn là ưu tiên hàng đầu.
Với năng lượng giải phóng tương đương hơn 240 triệu tấn TNT, trận động đất Kamchatka sẽ còn là một ví dụ điển hình cho sự khắc nghiệt của hành tinh và là chủ đề nghiên cứu trọng điểm của địa chất học trong nhiều năm tới.
Hàng loạt cá voi dạt vào bờ biển
Chỉ vài giờ sau khi Nhật Bản phát đi cảnh báo sóng thần khẩn cấp vì trận động đất mạnh 8,7 độ xảy ra ngoài khơi bán đảo Kamchatka, một cảnh tượng kỳ lạ đã xảy ra tại bờ biển Chiba: nhiều con cá voi lớn bất ngờ trôi dạt vào bờ và nằm bất động trên cát.
Sự việc nhanh chóng được ghi nhận và phát sóng trực tiếp trên kênh truyền hình quốc gia NHK của Nhật Bản vào khoảng cuối buổi sáng 30/7.
Hình ảnh những thân cá voi khổng lồ nằm im lìm giữa bờ biển sau cảnh báo thiên tai đã khiến mạng xã hội Nhật Bản dậy sóng, nhiều người gọi đây là "tín hiệu từ đại dương".
Theo cơ chế của sóng thần, trước khi đợt sóng lớn ập vào bờ, mực nước thường có xu hướng rút ra xa đột ngột. Cá voi đang bơi gần bờ có thể bị hút theo dòng nước rút và mắc cạn khi không kịp rút lui theo biển sâu.
Bức ảnh này được chụp sáu ngày trước trận động đất ở Nhật Bản năm 2011. Khoảng 50 con cá heo dạt vào bờ biển tỉnh Ibaraki, phía bắc Tokyo. Việc các loài động vật biển dạt vào bờ là lời nhắc nhở: thiên nhiên luôn có những cách phản ứng phức tạp trước biến động môi trường
"Hiện tượng này tương tự như khi bạn rút nước trong bồn tắm, những gì ở gần rìa có thể bị cuốn ngược lại phía đáy", một nhà nghiên cứu từ Đại học Tokyo ví von.
Cá voi là loài sử dụng sóng âm (echolocation) để định hướng và liên lạc. Tuy nhiên, những biến động dữ dội dưới biển, như sự thay đổi dòng chảy và áp suất nước do động đất, có thể khiến hệ thống định vị của chúng bị rối loạn. Việc mất phương hướng có thể khiến cá voi bơi nhầm hướng và tiến gần đất liền, nơi chúng dễ mắc cạn trên bãi cát nông.
Ngoài ra, một lý do khác giải thích cho hiện tượng này có thể bắt nguồn từ tập tính theo đàn dẫn đến "hiệu ứng domino". Cá voi thường sống thành nhóm xã hội chặt chẽ. Nếu một con bị thương, mất phương hướng hoặc dạt bờ trước, những con khác trong đàn có xu hướng bơi theo để "giúp đỡ" hoặc không bỏ lại đồng loại. Hành vi này dễ dẫn đến việc cả đàn cùng bị mắc cạn.
Cá voi dạt bờ có phải điềm báo thiên tai?
Tại Nhật Bản, nhiều người dân tin rằng việc cá voi dạt bờ là "dấu hiệu trời báo", một điềm gở trước khi xảy ra động đất hay sóng thần. Thực tế, trong trận động đất thảm khốc ở Tohoku năm 2011, người ta cũng ghi nhận hiện tượng động vật thay đổi hành vi trước đó.
Hay sau thảm họa sóng thần Ấn Độ Dương năm 2005, một số cá thể cá voi xanh được phát hiện đã trôi dạt lên bãi biển Maldives trong tình trạng tử vong hoặc bị thương nặng.
Các chuyên gia nhận định việc hàng loạt cá voi xanh trôi dạt vào bờ biển Nhật Bản là hiện tượng rất bất thường, liên quan đến nhiều yếu tố tự nhiên và tập tính của loài này
Trong nhận thức phổ biến, người ta thường cho rằng động vật có thể cảm nhận trước thiên tai nhờ vào "giác quan thứ 6". Tuy nhiên, giới khoa học chưa thể chứng minh được mối liên hệ trực tiếp, cũng chưa có đủ bằng chứng khoa học cho thấy cá voi có thể cảm nhận hoặc dự đoán trước được động đất.
Ngoài các yếu tố thiên tai tức thời, nhiều nhà khoa học cũng cảnh báo hiện tượng cá voi dạt vào bờ hàng loạt là minh chứng cho sự biến đổi khí hậu đang tác động mạnh đến đại dương. Dòng chảy thay đổi, ô nhiễm tiếng ồn dưới nước và nhiệt độ biển tăng có thể làm rối loạn tập tính di cư của cá voi, khiến chúng đi lạc vào vùng nước nông nguy hiểm.
Dù chưa thể khẳng định mối liên hệ nhân quả giữa sóng thần và việc cá voi dạt bờ, nhưng rõ ràng hiện tượng này là một lời nhắc nhở: thiên nhiên luôn có những cách phản ứng phức tạp trước biến động môi trường.
Đằng sau những con cá voi nằm yên trên cát là một hệ sinh thái đang chịu áp lực, và con người, sớm hay muộn, cũng sẽ cảm nhận được những hậu quả nếu không hành động kịp thời.
