Bao bì và công nghệ thực phẩm thế hệ mới: Chuyển đổi xanh phải đi đôi với an toàn

Ngày 28/10, Hội Khoa học Kỹ thuật An toàn thực phẩm Việt Nam (VINAFOSA) phối hợp với Viện Kiểm nghiệm an toàn vệ sinh thực phẩm quốc gia (NIFC), Công ty Cổ phần Tetra Pak Việt Nam và Công ty Cổ phần Tập đoàn TH tổ chức hội thảo "Bao bì và công nghệ thực phẩm thế hệ mới đáp ứng yêu cầu an toàn thực phẩm và phát triển kinh tế tuần hoàn".

Sự kiện diễn ra nhân dịp VINAFOSA kỷ niệm 25 năm thành lập (2001-2026), đón gần 250 đại biểu từ các cơ quan quản lý trung ương và địa phương, viện nghiên cứu, trường đại học, hiệp hội, doanh nghiệp và cơ quan báo chí.

Theo ban tổ chức, hội thảo diễn ra khi ngành thực phẩm và đồ uống đang đổi mới công nghệ chế biến, đóng gói, trong khi yêu cầu về kiểm soát chất lượng và truy xuất nguồn gốc ngày càng cao. Các nội dung chính gồm quy chuẩn, quy định pháp luật với bao bì tiếp xúc trực tiếp thực phẩm; nguy cơ mất an toàn từ vật liệu; giải pháp công nghệ nhằm giảm rủi ro trong sản xuất; bao bì xanh gắn với kinh tế tuần hoàn; và cách nhận diện, phòng tránh rủi ro pháp lý.

Bao bì không chỉ là lớp vỏ bên ngoài

Phát biểu tại sự kiện, ông Bùi Đức Lập, Phó Cục trưởng Cục An toàn thực phẩm (Bộ Y tế) nhận định bối cảnh hiện nay đặt ra yêu cầu ngày càng cao với quản lý an toàn thực phẩm: chuỗi cung ứng đa dạng, phương thức kinh doanh thay đổi nhanh, thương mại điện tử phát triển, trong khi công nghệ chế biến và vật liệu tiếp xúc với thực phẩm liên tục đổi mới.

Trong bức tranh đó, bao bì không chỉ phục vụ bảo quản, vận chuyển và cung cấp thông tin sản phẩm. Lãnh đạo Cục An toàn thực phẩm nhấn mạnh đây còn là yếu tố quan trọng trong kiểm soát an toàn thực phẩm, nhất là với vật liệu tiếp xúc trực tiếp. Các nguy cơ cần được nhận diện, đánh giá và kiểm soát bằng phương pháp khoa học, gồm sự thôi nhiễm từ vật liệu bao bì, điều kiện sử dụng, nhiệt độ, thời gian tiếp xúc và tính tương thích giữa vật liệu với từng loại thực phẩm. Cơ sở đánh giá là tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật cùng kết quả thử nghiệm, kiểm nghiệm phù hợp.

Từ đó, thông điệp xuyên suốt là xanh phải đi cùng an toàn. Theo Lãnh đạo Cục An toàn thực phẩm, một giải pháp bao bì chỉ thực sự bền vững khi vừa bảo vệ được thực phẩm và sức khỏe người tiêu dùng, vừa sử dụng tài nguyên hiệu quả và giảm tác động môi trường trong toàn bộ vòng đời sản phẩm. Vì vậy, cần xem xét đồng thời tính an toàn, mức độ phù hợp về công nghệ, khả năng thu gom, tái chế và điều kiện triển khai thực tế.

Rà soát quy chuẩn, định hướng sửa đổi luật

Theo thông tin từ ban tổ chức, với dụng cụ chứa đựng và vật liệu bao gói tiếp xúc trực tiếp với thực phẩm, Cục An toàn thực phẩm đã rà soát toàn bộ 66 quy chuẩn kỹ thuật quốc gia (QCVN). Trong đó có 04 QCVN dành cho nhóm bao bì, dụng cụ, vật liệu tiếp xúc trực tiếp với thực phẩm. Đại diện Cục trình bày các quy chuẩn này tại hội thảo, cùng những định hướng quản lý trong dự thảo Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi).

Trong bài phát biểu, Lãnh đạo Cục An toàn thực phẩm cho biết các định hướng như quản lý dựa trên nguy cơ, phân định rõ trách nhiệm, nâng cao hiệu lực thực thi và tạo thuận lợi cho tổ chức, cá nhân tuân thủ pháp luật đang trong quá trình nghiên cứu, cần được đánh giá kỹ lưỡng trên cơ sở khoa học và thực tiễn.

Cùng với đó, cơ quan quản lý nêu yêu cầu tăng cường hậu kiểm, giám sát và cảnh báo sớm; nâng cao năng lực kiểm nghiệm, kiểm chứng thông tin và truy xuất nguồn gốc; đẩy mạnh chuyển đổi số, chia sẻ dữ liệu và phối hợp liên ngành. Lãnh đạo Cục An toàn thực phẩm khẳng định sẽ kiên quyết xử lý các hành vi sản xuất, kinh doanh thực phẩm giả, thực phẩm không bảo đảm an toàn, đồng thời khuyến khích doanh nghiệp đầu tư nghiêm túc vào chất lượng, công nghệ, quản trị nguy cơ và phát triển bền vững.

Công nghệ đồng bộ, từ chế biến đến đóng gói

Về phía doanh nghiệp công nghệ, Tetra Pak Việt Nam giới thiệu hướng tiếp cận giải pháp tương thích đồng bộ từ chế biến, đóng gói, vận hành đến bao bì. Theo đơn vị này, các giải pháp hướng tới hỗ trợ nhà sản xuất quản lý rủi ro an toàn thực phẩm, duy trì chất lượng sản phẩm và nâng cao khả năng truy xuất trong quá trình sản xuất.

Bà Nguyễn Thanh Giang, Tổng Giám đốc Tetra Pak Việt Nam, cho rằng: "An toàn và chất lượng thực phẩm cần được tiếp cận xuyên suốt trong quá trình sản xuất, thay vì ở từng công đoạn riêng lẻ." Bà hy vọng hội thảo thúc đẩy những trao đổi thiết thực để các bên tìm hướng đi phù hợp với thực tiễn sản xuất và sự phát triển của ngành.

Ở khâu kiểm chứng, NIFC trực thuộc Bộ Y tế, thành lập năm 2009 theo quyết định của Thủ tướng Chính phủ, được giới thiệu là đơn vị kiểm nghiệm thực phẩm tuyến cao nhất của ngành Y tế. Viện đồng thời là phòng thí nghiệm kiểm chứng phục vụ quản lý nhà nước của Bộ Y tế, Bộ Công Thương và Bộ Nông nghiệp và Môi trường, phát triển các phương pháp kiểm nghiệm, đánh giá nguy cơ để làm cơ sở khoa học cho quy định về an toàn thực phẩm, trong đó có bao bì chứa đựng, tiếp xúc trực tiếp với thực phẩm.

Bài toán tuần hoàn: thu gom và tái chế sau sử dụng

Ở góc độ thực hành bao bì xanh, Tập đoàn TH là một trong các doanh nghiệp đồng hành cùng hội thảo. Theo thông tin do TH công bố, thông qua cải tiến vật liệu, trọng lượng và thiết kế bao bì, mỗi năm doanh nghiệp cắt giảm khoảng 600 tấn nhựa, đồng thời tiết kiệm hàng chục tỷ đồng chi phí sản xuất.

TH cũng là thành viên sáng lập Liên minh Tái chế Bao bì Việt Nam (PRO Vietnam), hoạt động thúc đẩy thu gom, tái chế bao bì sau sử dụng. Theo thông tin công bố, hơn 21.000 tấn vỏ hộp sữa đã được thu hồi thông qua hệ thống PRO Vietnam từ năm 2024 đến nay.

Từ trao đổi khoa học đến ứng dụng thực tiễn

Với VINAFOSA, sự kiện cũng là dịp nhìn lại 25 năm hoạt động. Được thành lập năm 2001, Hội là tổ chức xã hội - nghề nghiệp tập hợp nhà khoa học, chuyên gia trong lĩnh vực an toàn thực phẩm, tham gia phổ biến kiến thức, tư vấn, phản biện chính sách và kết nối giới khoa học với cơ quan quản lý, doanh nghiệp.

Lãnh đạo Cục An toàn thực phẩm An toàn thực phẩm kỳ vọng Hội ưu tiên các vấn đề mới như vật liệu tiếp xúc thực phẩm, công nghệ chế biến, quản lý nguy cơ, kiểm nghiệm, truy xuất nguồn gốc và chuyển đổi số; hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa nâng cao năng lực tự kiểm soát; xây dựng các chương trình hợp tác có sản phẩm cụ thể, đánh giá được hiệu quả. Từ trao đổi khoa học tại hội thảo, cần hình thành những khuyến nghị khả thi cho cơ quan quản lý, tổ chức nghiên cứu và doanh nghiệp.

Ông Lê Văn Giang, Chủ tịch VINAFOSA, nhận định bao bì "không chỉ thực hiện chức năng chứa đựng, bảo quản và vận chuyển thực phẩm, mà còn liên quan trực tiếp đến việc kiểm soát nguy cơ mất an toàn thực phẩm, giảm thiểu tác động môi trường và thúc đẩy kinh tế tuần hoàn".

Thanh Vân