Bác sĩ cảnh báo 5 nhóm thực phẩm làm tăng nguy cơ ung thư, có loại người Việt ăn hằng ngày

ThS.BS Nguyễn Duy Anh, Phó Giám đốc Trung tâm Ung bướu, Xạ trị và Y học hạt nhân, Bệnh viện Đa khoa Phương Đông cho biết, chế độ ăn uống có ảnh hưởng đáng kể đến nguy cơ mắc ung thư đại trực tràng. Trong đó, một số thực phẩm quen thuộc nếu tiêu thụ thường xuyên, với số lượng lớn có thể làm tăng nguy cơ mắc bệnh.

5 nhóm thực phẩm cần hạn chế

Theo bác sĩ Nguyễn Duy Anh, thịt chế biến sẵn là nhóm thực phẩm cần đặc biệt lưu ý. Năm 2015, Cơ quan Nghiên cứu Ung thư Quốc tế (IARC) thuộc Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) đã xếp thịt chế biến vào nhóm các tác nhân gây ung thư ở người (nhóm 1).

Nhóm này bao gồm xúc xích, lạp xưởng, giăm bông, thịt xông khói, thịt hun khói và các loại thịt hộp. Ước tính, cứ tiêu thụ 50g thịt chế biến mỗi ngày, tương đương khoảng 1-2 cây xúc xích, nguy cơ ung thư đại trực tràng tăng khoảng 18%.

Một điểm cần lưu ý là việc thịt chế biến được xếp cùng nhóm với thuốc lá và rượu không có nghĩa mức độ nguy hiểm của các tác nhân này ngang nhau. Phân nhóm của IARC phản ánh mức độ chắc chắn của bằng chứng khoa học về khả năng gây ung thư, không phải mức độ nguy hiểm.

Nhóm thực phẩm thứ hai cần lưu ý là thịt đỏ như thịt bò, thịt lợn, thịt dê và thịt cừu. IARC xếp thịt đỏ vào nhóm 2A – có khả năng gây ung thư. Theo ước tính, tiêu thụ thêm 100g thịt đỏ mỗi ngày có thể làm tăng nguy cơ ung thư đại trực tràng khoảng 17%.

Bác sĩ Duy Anh lưu ý, thịt đỏ vẫn là nguồn cung cấp protein và sắt quan trọng, do đó không cần loại bỏ hoàn toàn khỏi thực đơn. Điều đáng quan tâm là lượng ăn và tần suất tiêu thụ.

Nhóm thực phẩm thứ ba là các món nướng, chiên, quay ở nhiệt độ cao, đặc biệt là thịt nướng than hoa bị cháy xém, đồ chiên ngập dầu và thực phẩm được chế biến bằng dầu đã chiên đi chiên lại nhiều lần. Quá trình chế biến ở nhiệt độ cao có thể tạo ra các hợp chất có khả năng gây ung thư.

Nhóm thứ tư là rượu bia. Đây cũng là chất gây ung thư nhóm 1 theo phân loại của IARC. Nguy cơ có xu hướng tăng theo lượng và thời gian sử dụng. Vì vậy, hạn chế tối đa rượu bia là một trong những biện pháp giúp giảm nguy cơ ung thư.

Cuối cùng là đồ uống có đường và thực phẩm siêu chế biến. Những thực phẩm này có thể góp phần gây thừa cân, béo phì và rối loạn chuyển hóa nếu sử dụng thường xuyên. Đây là những yếu tố liên quan đến nguy cơ mắc nhiều loại ung thư, trong đó có ung thư đại trực tràng, bác sĩ Duy Anh lưu ý.

Ăn gì để giảm nguy cơ ung thư đại trực tràng?

Bác sĩ Nguyễn Duy Anh khuyến cáo nên tăng cường rau xanh, trái cây và các loại đậu trong bữa ăn hằng ngày. Đây là những thực phẩm giàu chất xơ, giúp cải thiện hoạt động của đường ruột.

Ngũ cốc nguyên hạt như gạo lứt, yến mạch, bánh mì nguyên cám, ngô và khoai cũng là lựa chọn nên ưu tiên. Theo các nghiên cứu, cứ tăng khoảng 10g chất xơ trong khẩu phần ăn mỗi ngày, nguy cơ ung thư đại trực tràng có thể giảm khoảng 10%.

Ngoài ra, sữa và các thực phẩm giàu canxi có khả năng góp phần bảo vệ cơ thể trước nguy cơ mắc bệnh. Cá và thịt gia cầm cũng là những lựa chọn thay thế phù hợp hơn khi cần giảm lượng thịt đỏ trong thực đơn.

Theo khuyến nghị của Quỹ Nghiên cứu Ung thư Thế giới (WCRF), lượng thịt đỏ nên giới hạn ở khoảng 350-500g thịt đã nấu chín mỗi tuần. Đồng thời, nên ăn càng ít thịt chế biến sẵn càng tốt.

“Về cách chế biến, người dân nên ưu tiên các món luộc, hấp, kho thay vì thường xuyên ăn đồ nướng, chiên. Một nguyên tắc đơn giản là dành khoảng một nửa đĩa thức ăn cho rau xanh và các loại rau củ”, bác sĩ Duy Anh nói.

Cách phòng ngừa ung thư đại trực tràng

Theo bác sĩ Duy Anh, ung thư đại trực tràng là một trong những bệnh ung thư có khả năng phòng ngừa hiệu quả.

Lý do là phần lớn ung thư đại trực tràng phát triển từ polyp tuyến lành tính. Quá trình một polyp tiến triển thành ung thư thường kéo dài trung bình khoảng 10-15 năm. Đây được xem là khoảng thời gian quan trọng để phát hiện và loại bỏ tổn thương trước khi chúng trở thành ung thư.

Thông qua nội soi đại tràng, bác sĩ có thể phát hiện và cắt bỏ polyp ngay trong quá trình thực hiện thủ thuật, từ đó ngăn chặn một số tổn thương tiến triển thành ung thư.

Bên cạnh khả năng phòng bệnh, phát hiện ung thư ở giai đoạn sớm cũng quyết định đáng kể đến kết quả điều trị. Tỷ lệ sống trên 5 năm của người mắc ung thư đại trực tràng khi bệnh còn khu trú có thể đạt khoảng 90%. Tuy nhiên, khi ung thư đã di căn xa, tỷ lệ này chỉ còn khoảng 15%.

Theo khuyến cáo của Lực lượng Đặc nhiệm Dịch vụ Phòng ngừa Hoa Kỳ (USPSTF) năm 2021, người có nguy cơ trung bình nên bắt đầu tầm soát ung thư đại trực tràng từ 45 tuổi đến 75 tuổi.

Có thể lựa chọn nội soi đại tràng mỗi 10 năm nếu kết quả bình thường hoặc xét nghiệm máu ẩn trong phân bằng phương pháp miễn dịch (FIT) hằng năm. Nếu kết quả FIT dương tính, người bệnh cần được nội soi đại tràng để xác định nguyên nhân.

Với những người có nguy cơ cao, chẳng hạn tiền sử gia đình mắc ung thư đại trực tràng hoặc có bệnh lý đường ruột liên quan, thời điểm bắt đầu và khoảng cách giữa các lần tầm soát cần được bác sĩ chuyên khoa tư vấn riêng.

Một vấn đề khác được bác sĩ Duy Anh lưu ý là không nên nhầm lẫn giữa tầm soát ung thư đại trực tràng và chụp PET/CT toàn thân. PET/CT không phải phương pháp tầm soát căn bệnh này. Kỹ thuật có giá trị trong đánh giá giai đoạn trước điều trị, tìm tổn thương di căn, phát hiện tái phát trong một số trường hợp và đánh giá đáp ứng điều trị.

Theo Ngọc Minh