50.000 ca mắc, 5 ca tử vong vì sốt xuất huyết, có gia đình cùng lúc mất 2 người con trong mùa dịch

Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) cảnh báo sốt xuất huyết Dengue đang là mối đe dọa y tế toàn cầu với diễn biến gia tăng nhanh chóng. Kể từ đầu năm 2026 đến tháng 3, có đến 500.000 trường hợp mắc sốt xuất huyết Dengue và hơn 100 trường hợp tử vong được báo cáo tại 78 quốc gia/vùng lãnh thổ.

Đáng chú ý, tính riêng năm 2025, sốt xuất huyết Dengue trên toàn cầu được ghi nhận ở mức cao nhất với 3,6 triệu ca mắc với gần 2,000 ca tử vong trên gần 100 quốc gia.

WHO xếp Việt Nam vào nhóm Top 5 quốc gia châu Á - Thái Bình Dương có số ca mắc sốt xuất huyết Dengue cao nhất và là một trong những điểm nóng toàn cầu về sốt xuất huyết Dengue với diễn biến dịch bệnh khó lường.

Tính đến hết tháng 5/2026, cả nước ghi nhận 50.300 trường hợp mắc, trong đó có 5 ca tử vong. So với cùng kỳ năm 2025, số ca mắc cao hơn 2,5 lần. Những con số cho thấy dịch bệnh không còn tuân theo tính chất chu kỳ mà diễn biến phức tạp ngay từ những tháng đầu năm (giai đoạn chưa bước vào mùa mưa - giai đoạn dịch bùng phát).

Ba yếu tố chính dẫn đến sự thay đổi lớn này là: Biến đổi khí hậu tạo điều kiện cho muỗi vằn Aedes aegypti sinh sôi; đô thị hóa nhanh với hạ tầng chưa đồng bộ tại các khu dân cư đông đúc; và dịch bệnh ngày càng khó dự báo, khiến hệ thống y tế gặp nhiều khó khăn trong việc chuẩn bị và chủ động ứng phó.

Sốt xuất huyết Dengue không còn là bệnh của riêng trẻ em

Trao đổi về tình hình dịch bệnh sốt xuất huyết, PGS.TS.BS Nguyễn Thanh Hùng, Phó Chủ tịch Hội Nhi khoa Việt Nam, Nguyên Giám đốc Bệnh viện Nhi đồng 1, TP.HCM cho biết, trước đây ở miền Nam đa số các ca bệnh là trẻ em, chiếm khoảng 60-70%, nhưng 10 năm trở lại đây đã có sự chuyển dịch qua một nửa là người lớn, tức là trên 15 tuổi, và một nửa là trẻ em.

"Dịch sốt xuất huyết bây giờ diễn biến rất phức tạp, gần như là năm nào cũng có, bệnh dịch lưu hành quanh năm. Mùa mưa là mùa sốt xuất huyết nhiều nhất, nhưng hiện bây giờ ngay cả những tháng mùa khô, như bây giờ chưa mưa mà chúng tôi lúc nào cũng có ca bệnh.

Hàng ngày tại Bệnh viện Nhi Đồng 1, số ca nội trú sốt xuất huyết cũng khoảng 30 đến 40 em, trong đó cũng có vài em nằm ở hồi sức, có những ca rất là nặng.

Trải qua 30 năm huấn luyện đào tạo, nhất là trong chương trình sốt xuất huyết quốc gia, gần như trình độ tiếp nhận điều trị của anh em ở các tỉnh phía Nam nói chung và cả nước nói riêng phải nói là có nhiều tiến bộ. Chúng ta đã giảm thấp tỉ lệ tử vong, tuy nhiên vẫn còn những cháu nặng và tử vong", PGS.TS.BS Nguyễn Thanh Hùng cho hay.

Cũng theo PGS.TS.BS. Nguyễn Thanh Hùng, rào cản lớn nhất lại nằm ở chính tâm lý chủ quan. Hầu hết người dân đều biết về sốt xuất huyết Dengue, nhưng vẫn nghĩ “đó là chuyện nhà khác”; khi sốt cao thì tự mua thuốc, và không ít người trẻ tin rằng bệnh “chẳng nghiêm trọng gì với mình”.

Trong khi đó, sốt xuất huyết Dengue lại diễn tiến trái ngược hoàn toàn với cảm nhận thông thường: ngày thứ 3 đến thứ 5, khi cơn sốt đã giảm và người bệnh tưởng đã khỏe lại, mới chính là giai đoạn có thể nguy hiểm nhất, bệnh dễ trở nặng nhất, với các biến chứng như sốc sốt xuất huyết, xuất huyết nặng, suy đa tạng. Sự chủ quan cùng với đặc tính "đánh lừa" này đã khiến không ít ca được phát hiện quá muộn, làm tăng nguy cơ tử vong.

"Chúng tôi gặp rất nhiều trường hợp như thế, thậm chí có những trường hợp mà đã vào bệnh viện rồi, bác sĩ chẩn đoán sốt xuất huyết hẹn tới khám nhưng mà do kinh tế khó khăn phải đi làm, rồi gia đình con đông quá không thể quan tâm hết.

Hay có những người dân ở dưới quê, thí dụ bác sĩ đã dặn mẹ theo dõi con nhưng mà về mẹ đi làm để cho bà trông cháu, hồi nặng rồi mới phát hiện ra. Và thậm chí ngay cả những thanh thiếu niên cũng rất là chủ quan, nghĩ mình là thanh niên khỏe như vậy, chỉ sốt thôi thì ăn thua gì. Sau đó chủ quan vẫn đi nhậu, sáng hôm sau các bạn phát hiện là trong giai đoạn nguy kịch không cứu được nữa rồi.

Có những gia đình mất cùng lúc hai người con chỉ trong một mùa dịch vì phát hiện quá muộn. Dù ngành y tế đã nỗ lực hết sức, vẫn có những trường hợp chúng tôi không cứu được các cháu", PGS.TS.BS. Nguyễn Thanh Hùng chia sẻ.

Gánh nặng từ bệnh sốt xuất huyết

Bệnh sốt xuất huyết có biểu hiện lâm sàng đa dạng từ nặng đến nhẹ, có thể diễn tiến nhanh chóng, khó tiên đoán trước. Bệnh thường khởi phát đột ngột và diễn biến qua 3 giai đoạn: giai đoạn sốt, giai đoạn nguy hiểm và giai đoạn hồi phục.

Phát hiện sớm bệnh và hiểu rõ những vấn đề lâm sàng trong từng giai đoạn của bệnh giúp chẩn đoán sớm, điều trị đúng và kịp thời, nhằm cứu sống người bệnh. Trong đó, giai đoạn nguy hiểm thường vào ngày thứ 3 - 7 của bệnh. Giai đoạn hồi phục thường vào ngày thứ 7 - 10 của bệnh.

Khoảng 75% các trường hợp nhiễm sốt xuất huyết không biểu hiện triệu chứng. Phổ bệnh trải dài từ sốt xuất huyết đến xuất huyết nặng và sốc. Khoảng 5% các trường hợp phát triển thành sốt xuất huyết nặng. Nếu không được điều trị kịp thời, tỷ lệ tử vong ở những ca nặng có thể lên đến 20%.

"Người dân cần lưu ý, khi bác sĩ dặn dò điều trị thì phải biết cách theo dõi tại nhà như cho trẻ ăn uống bình thường, uống nhiều nước, dùng hạ sốt Paracetamol an toàn theo hướng dẫn của bác sĩ. Đặc biệt lưu ý giai đoạn trở nặng là từ ngày thứ 3-7, lúc đó người bệnh hết sốt. Đối với các bệnh lý nhiễm trùng khác, hết sốt thì gần như là hết bệnh, nhưng với sốt xuất huyết, hết sốt là giai đoạn nguy hiểm nhất.

Lúc đó nếu trẻ không chơi, lừ đừ, bứt rứt, lạnh tay chân, ói mửa, than đau bụng hay có xuất huyết bất thường; chỉ cần có một trong các dấu hiệu đó là phải mang lại cơ sở y tế hoặc bệnh viện ngay để được cấp cứu kịp thời" , Phó Chủ tịch Hội Nhi khoa Việt Nam nhấn mạnh.

Gánh nặng của bệnh sốt xuất huyết Dengue không chỉ nằm ở số ca mắc. Theo PGS.TS.BS. Nguyễn Thanh Hùng, ngay cả những ca nặng được cứu sống cũng có thể để lại di chứng kéo dài ở cả người lớn và trẻ em, từ suy giảm trí nhớ, mất tập trung, mất ngủ, trầm cảm đến rụng tóc và rối loạn thị lực.

Về chi phí, những ca nặng phải lọc máu, thở máy có thể tốn tới hàng trăm triệu đồng mỗi ca, cá biệt lên đến 500 - 600 triệu đồng, và tạo áp lực lớn lên hệ thống y tế. Bên cạnh đó, bệnh còn tạo gánh nặng cho gia đình người bệnh, nhiều ca cần người thân nghỉ việc nhiều ngày để túc trực chăm sóc và gây tâm lý lo lắng kéo dài.

"Tôi muốn khuyến cáo đến các phụ huynh, ngoài việc diệt muỗi, diệt lăng quăng và cho các cháu ngủ mùng để tránh bị muỗi đốt, vốn là những việc chúng ta đã làm hơn 50 năm qua mà vẫn chưa thành công, sốt xuất huyết vẫn còn rất nhiều thì việc tiêm vắc-xin là vô cùng quan trọng.

Hiện nay đã có một loại vắc-xin được Bộ Y tế cấp phép hiệu quả, tiêm cho trẻ từ 4 tuổi trở lên cho đến người lớn. Chỉ cần hai mũi thôi, nếu có điều kiện thì nên sắp xếp cho các cháu đi tiêm ngừa sốt xuất huyết. Mình ngừa trước thì không mắc bệnh, không mắc bệnh thì không nặng, mà không nặng thì không có tử vong. Đó là điều mà bác sĩ mong muốn nhất. Cả cuộc đời chúng tôi làm hơn 30 năm về sốt xuất huyết, điều mong muốn nhất là có một loại vắc-xin hiệu quả để giúp các cháu không bị sốt xuất huyết.

Khi bệnh đã nặng rồi thì việc điều trị rất khó khăn, tất cả hệ thống hồi sức cấp cứu phải nói là rất vất vả, vì bệnh sốt xuất huyết trên từng cơ địa khác nhau và diễn biến rất nhanh.

Do đó, việc ngừa bệnh cho các cháu là tốt nhất, và khi có bệnh thì phải phát hiện sớm dấu hiệu nặng để chúng ta có thể điều trị cứu sống các cháu", PGS.TS.BS. Nguyễn Thanh Hùng nhấn mạnh.

Nguyễn Phượng