4 thực phẩm quen thuộc được ví như "bảo bối" dưỡng phổi mùa đông: Ăn đúng cách giúp giảm khô họng, ho khan
Mùa đông, thời tiết lạnh và hanh khô khiến nhiều người thường xuyên gặp tình trạng khô họng, ngứa cổ, ho khan, khô mũi. Thay vì chỉ tìm đến các loại thuốc ngậm hay thực phẩm chức năng, việc điều chỉnh chế độ ăn uống, bổ sung những thực phẩm giàu nước, vitamin và chất xơ cũng góp phần hỗ trợ sức khỏe đường hô hấp.
Trong đó, mộc nhĩ trắng, hoa bách hợp, khoai mỡ và củ cải trắng là 4 nguyên liệu quen thuộc được Đông y đánh giá cao trong việc dưỡng phế.
Vì sao phổi dễ bị ảnh hưởng vào mùa đông?
Mùa đông là thời điểm độ ẩm không khí thường giảm, đặc biệt khi sử dụng máy sưởi hoặc điều hòa ở chế độ nóng trong thời gian dài. Không khí khô có thể khiến niêm mạc đường hô hấp mất độ ẩm, gây cảm giác khô rát cổ họng, khô mũi, kích ứng và ho.
Bên cạnh đó, thời tiết lạnh khiến mọi người có xu hướng ở trong không gian kín nhiều hơn, làm tăng nguy cơ tiếp xúc với các tác nhân gây bệnh đường hô hấp.
Theo quan niệm Đông y, phổi được gọi là "kiều tạng", tức cơ quan nhạy cảm, ưa ẩm và không thích khô. Vì vậy, vào mùa đông, việc dưỡng phế thường được chú trọng thông qua chế độ ăn uống phù hợp.
Đông y thường phân chia các biểu hiện liên quan đến phổi thành những nhóm như phế táo (khô), phế khí hư (suy yếu) và phế nhiệt (nhiệt tích tụ). Tùy từng tình trạng, thực phẩm được lựa chọn cũng khác nhau. Trong số những nguyên liệu dễ tìm, có 4 loại thực phẩm đáng chú ý dưới đây.
1. Mộc nhĩ trắng
Mộc nhĩ trắng, còn gọi là nấm tuyết, là nguyên liệu quen thuộc trong các món chè, súp và món hầm của người Trung Quốc. Loại nấm này có vị thanh nhẹ, khi nấu chín tiết ra lớp chất nhầy sánh đặc, tạo cảm giác mềm mượt, dễ ăn.
Theo Đông y, mộc nhĩ trắng có vị ngọt, tính bình, quy vào các kinh phế, vị và thận, có tác dụng dưỡng âm, nhuận phế, ích vị và sinh tân dịch. Đây là thực phẩm thường được sử dụng trong chế độ ăn dành cho người có biểu hiện khô miệng, khô họng, ho khan.
Dưới góc nhìn dinh dưỡng hiện đại, mộc nhĩ trắng chứa polysaccharide (đa đường) và chất xơ. Các thành phần này góp phần bổ sung chất xơ cho khẩu phần ăn, hỗ trợ hoạt động của hệ tiêu hóa.
Điểm đặc biệt của mộc nhĩ trắng là khả năng tạo độ sánh tự nhiên khi nấu lâu. Nhờ đó, nguyên liệu này có thể kết hợp với nhiều loại thực phẩm khác để tạo thành món ăn thanh nhẹ, dễ sử dụng.
Một số cách chế biến phổ biến là chè mộc nhĩ trắng hạt sen, súp mộc nhĩ trắng hoặc cháo mộc nhĩ trắng. Khi chế biến, nên ngâm nấm cho nở hoàn toàn, làm sạch và loại bỏ phần gốc cứng trước khi nấu. Không nên ngâm quá lâu ở nhiệt độ phòng vì nấm đã ngâm ẩm có thể bị nhiễm vi sinh vật.
2. Hoa bách hợp
Hoa bách hợp là phần củ của cây bách hợp, thường được sử dụng trong ẩm thực và y học cổ truyền Trung Quốc. Nguyên liệu này có vị ngọt nhẹ, bở mềm, có thể dùng để nấu chè, cháo hoặc hầm cùng các loại thực phẩm khác.
Theo Đông y, hoa bách hợp có tác dụng dưỡng âm, nhuận phế, thanh tâm và an thần. Vì vậy, loại củ này thường xuất hiện trong các món ăn dành cho người bị khô họng, ho khan, ít đờm hoặc có cảm giác bồn chồn, khó ngủ.
Một trong những cách chế biến được ưa chuộng là kết hợp hoa bách hợp với mộc nhĩ trắng và hạt sen. Món ăn có vị thanh, ngọt dịu, phù hợp dùng như món tráng miệng.
Tuy nhiên, theo quan niệm Đông y, hoa bách hợp có tính hơi hàn. Người có cơ địa dễ lạnh bụng, thường xuyên đi ngoài phân lỏng hoặc có biểu hiện sợ lạnh nên chú ý khẩu phần, tránh ăn quá nhiều.
Cũng cần lưu ý, hoa bách hợp dùng làm thực phẩm phải là loại được bán để ăn, có nguồn gốc rõ ràng, không sử dụng hoa bách hợp cảnh hoặc các loại củ không xác định được chủng loại.
3. Khoai mỡ
Khoai mỡ, còn được gọi là củ mài trong một số cách gọi, là thực phẩm giàu tinh bột, có vị bùi, mềm và dễ kết hợp trong nhiều món ăn.
Theo Đông y, khoai mỡ có vị ngọt, tính bình, quy vào các kinh tỳ, phế và thận. Loại củ này được sử dụng với mục đích bổ tỳ, dưỡng phế, ích thận. Khác với một số thực phẩm có tính bồi bổ mạnh, khoai mỡ được đánh giá là có tính chất tương đối ôn hòa.
Đông y có quan niệm tỳ thuộc hành Thổ, phế thuộc hành Kim, Thổ sinh Kim. Vì vậy, chăm sóc tỳ vị được xem là một trong những cách hỗ trợ bồi bổ phế khí.
Dưới góc nhìn dinh dưỡng, khoai mỡ cung cấp carbohydrate, chất xơ và một số vitamin, khoáng chất. Chất xơ trong thực phẩm góp phần hỗ trợ nhu động ruột, trong khi carbohydrate là nguồn cung cấp năng lượng cho cơ thể.
Đây cũng là nguyên liệu phù hợp để thay đổi thực đơn trong những ngày lạnh. Có thể hấp khoai mỡ để ăn vào bữa sáng, nấu cháo cùng gạo hoặc thái miếng hầm với xương. Khi chế biến, khoai mỡ có độ mềm, bở, vị ngọt nhẹ, phù hợp với nhiều lứa tuổi.
Điều đáng chú ý là khoai mỡ không phải thực phẩm có tác dụng trực tiếp điều trị các bệnh về phổi. Giá trị chính của loại củ này nằm ở việc bổ sung năng lượng và chất xơ, góp phần tạo nên chế độ ăn cân bằng.
4. Củ cải trắng
Củ cải trắng là loại rau củ phổ biến trong mùa lạnh, thường được sử dụng để nấu canh, hầm xương, kho thịt hoặc làm dưa muối.
Dưới góc nhìn dinh dưỡng, củ cải trắng cung cấp nước, chất xơ, vitamin C và một số khoáng chất. Nhờ hàm lượng nước cao, loại rau củ này góp phần bổ sung nước cho khẩu phần ăn. Chất xơ hỗ trợ hoạt động tiêu hóa, còn vitamin C tham gia vào quá trình chống oxy hóa và hoạt động bình thường của hệ miễn dịch.
Vào mùa đông, củ cải trắng thường được kết hợp với thịt gà, thịt lợn hoặc thịt cừu để nấu canh. Đây là cách chế biến vừa giúp món ăn có vị ngọt tự nhiên, vừa bổ sung thêm rau củ vào bữa ăn. Tuy nhiên, người có hệ tiêu hóa nhạy cảm, dễ đầy bụng hoặc đi ngoài phân lỏng nên chú ý lượng ăn, đặc biệt với củ cải sống.
Mộc nhĩ trắng, hoa bách hợp, khoai mỡ và củ cải trắng đều là những thực phẩm quen thuộc, dễ tìm, có thể góp mặt trong thực đơn mùa đông. Mỗi loại có thành phần dinh dưỡng và cách chế biến riêng, giúp bữa ăn phong phú hơn.
Tuy nhiên, không có loại thực phẩm nào có thể tự mình làm sạch phổi, điều trị viêm phổi hay ngăn ngừa mọi bệnh lý hô hấp. Nếu tình trạng ho kéo dài, khó thở, đau ngực, sốt cao hoặc ho ra máu, cần đi khám để xác định nguyên nhân và điều trị kịp thời.
(Ảnh minh họa: Internet)
(Nguồn: QQ)


