3 thói quen tưởng chừng có lợi nhưng lại âm thầm làm tăng nguy cơ mắc Alzheimer

Trong bối cảnh dân số già hóa nhanh, bệnh Alzheimer - hay còn gọi là chứng sa sút trí tuệ - đang trở thành nỗi ám ảnh không chỉ của người cao tuổi mà còn của cả gia đình họ. Ở một khía cạnh nào đó, Alzheimer còn đáng sợ hơn ung thư, bởi căn bệnh này dần dần xóa nhòa ký ức, nhân cách và khả năng tự chăm sóc của người bệnh, để lại gánh nặng tinh thần kéo dài cho người thân. Điều đáng lo ngại là nhiều nghiên cứu cho thấy, một số thói quen tưởng chừng “tốt cho sức khỏe” lại âm thầm làm tăng nguy cơ mắc Alzheimer nếu áp dụng sai cách.

Theo PGS.TS Trần Văn Minh, chuyên gia thần kinh học, Alzheimer không phải là căn bệnh xuất hiện đột ngột ở tuổi già mà là kết quả của quá trình tổn thương não kéo dài hàng chục năm. “Những thói quen sinh hoạt và ăn uống hằng ngày có tác động trực tiếp đến cấu trúc não bộ, hệ mạch máu và khả năng dẫn truyền thần kinh. Nếu duy trì sai cách trong thời gian dài, nguy cơ sa sút trí tuệ sẽ tăng lên đáng kể”, ông nhận định.

1. Thủ phạm đầu tiên được nhắc đến là chế độ ăn quá ít chất béo

Trong nhiều năm, ăn “nhẹ”, ăn “ít dầu mỡ” được xem là tiêu chuẩn vàng cho một lối sống lành mạnh. Tuy nhiên, không ít người đã hiểu sai khái niệm này và đi theo hướng cực đoan: ăn chay trường không kiểm soát, cắt gần như hoàn toàn chất béo, thậm chí kiêng cả dầu và muối. Trên thực tế, não bộ là cơ quan chứa hàm lượng chất béo rất cao và cần axit béo để duy trì cấu trúc tế bào thần kinh cũng như hoạt động dẫn truyền tín hiệu.

Việc thiếu hụt chất béo tốt và protein chất lượng cao trong thời gian dài có thể dẫn đến suy nhược cơ thể, da xanh xao, mệt mỏi, giảm khả năng tập trung và suy giảm trí nhớ. Ở người cao tuổi, tình trạng thiếu dinh dưỡng còn nguy hiểm hơn, làm tăng nguy cơ loãng xương, sỏi mật và các bệnh thoái hóa thần kinh, trong đó có Alzheimer.

Các chuyên gia khuyến cáo người lớn tuổi nên duy trì chế độ ăn cân bằng, bổ sung cá, trứng, thịt nạc, sữa, các loại hạt, đồng thời tăng cường rau xanh và trái cây, thay vì loại bỏ hoàn toàn chất béo khỏi bữa ăn.

2. Thủ phạm thứ hai nghe có vẻ nghịch lý: Sống quá sạch sẽ

Một nghiên cứu quy mô lớn phân tích dữ liệu từ gần 200 quốc gia cho thấy, những nơi có điều kiện vệ sinh cao, đô thị hóa mạnh lại ghi nhận tỷ lệ suy giảm nhận thức và sa sút trí tuệ cao hơn. Việc khử trùng mọi thứ, lạm dụng dung dịch kháng khuẩn, hạn chế tối đa tiếp xúc với thiên nhiên khiến hệ vi sinh vật tự nhiên của con người bị mất cân bằng.

Ngày càng nhiều bằng chứng cho thấy hệ vi sinh đường ruột có mối liên hệ chặt chẽ với não bộ thông qua trục ruột - não. Khi môi trường sống quá “vô trùng”, sự đa dạng vi sinh giảm đi, hệ miễn dịch và các phản ứng viêm mạn tính trong cơ thể có thể bị rối loạn, từ đó ảnh hưởng tiêu cực đến chức năng não. Điều này không có nghĩa là con người nên sống mất vệ sinh, nhưng cần tránh lối sống cực đoan, cho phép bản thân tiếp xúc với thiên nhiên, đất, cây cỏ và môi trường ngoài trời một cách hợp lý.

3. Thủ phạm thứ ba là ngủ quá nhiều

Ai cũng biết ngủ không đủ giấc gây hại cho sức khỏe, nhưng ngủ quá nhiều cũng tiềm ẩn rủi ro không kém. Nhiều nghiên cứu dài hạn cho thấy người trưởng thành ngủ từ khoảng 6,5 đến 7,5 giờ mỗi đêm có tỷ lệ tử vong và nguy cơ bệnh mạn tính thấp nhất. Ngược lại, ngủ hơn 9 giờ mỗi ngày, đặc biệt ở người cao tuổi, có liên quan đến nguy cơ đột quỵ và sa sút trí tuệ cao hơn rõ rệt.

Các nhà khoa học cho rằng ngủ quá nhiều có thể là dấu hiệu cho thấy não bộ đã bắt đầu suy giảm chức năng. Đặc biệt, nếu một người vốn ngủ bình thường nhưng đột nhiên cần ngủ rất lâu mới thấy đủ tỉnh táo, kèm theo cảm giác lờ đờ, giảm trí nhớ, đây có thể là triệu chứng sớm của Alzheimer.

Tuy nhiên, các chuyên gia cũng lưu ý rằng mỗi người có nhu cầu ngủ khác nhau. Nếu một người luôn cảm thấy khỏe khoắn và minh mẫn với thời lượng ngủ dài hơn, không cần quá lo lắng. Điều đáng cảnh giác là sự thay đổi bất thường và không có nguyên nhân rõ ràng.

Alzheimer thường khởi phát âm thầm bằng những biểu hiện rất nhỏ: hay quên chìa khóa, quên cuộc hẹn, lặp lại câu nói. Theo thời gian, người bệnh có thể mất khả năng tư duy, nhận thức, tự chăm sóc, thậm chí thay đổi tính cách, trở nên cáu gắt, hung hăng. Đây không chỉ là bi kịch của người bệnh mà còn là gánh nặng tinh thần và kinh tế cho gia đình.

Đến nay, nguyên nhân chính xác gây Alzheimer vẫn chưa được làm rõ hoàn toàn, vì vậy chưa có phương pháp chữa khỏi triệt để. Các biện pháp điều trị hiện nay chủ yếu nhằm làm chậm tiến triển bệnh và cải thiện triệu chứng. Chính vì thế, phòng ngừa đóng vai trò đặc biệt quan trọng.

Các chuyên gia khuyến cáo nên xây dựng lối sống cân bằng ngay từ trung niên: ăn uống đa dạng, không cực đoan; duy trì vận động thể chất và trí óc; ngủ đủ nhưng không quá nhiều; giữ tinh thần tích cực và kết nối xã hội. Quan trọng hơn cả, đừng để những “thói quen tốt” bị đẩy đi quá xa, bởi chính sự cực đoan trong lối sống mới là yếu tố âm thầm bào mòn sức khỏe não bộ theo thời gian.

Theo Thuỳ Linh