20 "ông lớn" nhà nước bước vào đường đua tái cơ cấu vốn

Tạo xung lực mới giúp 20 tập đoàn tổng công ty nhà nước "lột xác"

Sự xuất hiện của Nghị định số 57/2026/NĐ-CP ban hành ngày 12/2/2026 trở thành cột mốc mang tính bước ngoặt đối với cộng đồng doanh nghiệp nhà nước. Văn bản pháp lý này không đơn thuần thay thế các quy định cũ mà còn xác lập một trật tự quản trị mới mang tính tập trung, quyết liệt hơn. Thay vì sự phân tán trong các văn bản trước đây, khung pháp lý mới quy tụ quyền lực điều hành về tay người đứng đầu Chính phủ, tạo ra áp lực cải tổ mạnh mẽ lên những khối tài sản khổng lồ của quốc gia. Điều này cho thấy sự quyết tâm của Đảng, Chính phủ trong việc biến những doanh nghiệp nhà nước trở thành những "viên kim cương" thực thụ, đủ sức dẫn dắt nền kinh tế trong kỷ nguyên mới.

Điểm mấu chốt tạo nên sức nóng của Nghị định 57 chính là danh mục Phụ lục III với 20 tập đoàn, tổng công ty hàng đầu. Những cái tên như Tập đoàn Dầu khí Việt Nam (PVN), Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN), Tập đoàn Công nghiệp - Viễn thông Quân đội (Viettel), Tập đoàn Xăng dầu Việt Nam (Petrolimex), Tập đoàn Hóa chất Việt Nam (Vinachem) đều nằm trong diện Thủ tướng trực tiếp phê duyệt phương án cơ cấu lại vốn. 

Theo đánh giá của TS Nguyễn Trí Hiếu, chuyên gia kinh tế - tài chính, việc đưa thẩm quyền quyết định về Thủ tướng là bước đi đúng đắn nhằm bảo đảm tính chính trị, kinh tế ở mức cao nhất. Ông cho rằng, khi các doanh nghiệp nắm giữ mạch máu quốc gia như PVN, EVN hay Viettel thực hiện tái cơ cấu, tầm nhìn phải vượt ra khỏi khuôn khổ một bộ ngành. Thủ tướng sẽ là người có cái nhìn tổng thể nhất để cân đối giữa mục tiêu bảo toàn vốn nhà nước, nhiệm vụ an ninh quốc phòng, vai trò bình ổn kinh tế vĩ mô. Sự trực diện này giúp rút ngắn thời gian chờ đợi thủ tục hành chính, vốn là rào cản khiến nhiều cơ hội thoái vốn hay hợp nhất trước đây bị bỏ lỡ.

Trong danh sách này, các định chế tài chính lớn như Ngân hàng Nông nghiệp, Phát triển nông thôn Việt Nam (Agribank), Tập đoàn Bảo Việt cũng bước vào giai đoạn chuyển mình quan trọng. Việc Thủ tướng trực tiếp duyệt lộ trình tăng vốn, cơ cấu lại sở hữu giúp các đơn vị này tự tin hơn trong việc triển khai các chuẩn mực quốc tế. Đặc biệt, đối với các doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực nhạy cảm, có sự giao thoa giữa kinh tế cùng an ninh quốc phòng, sự phê duyệt từ cấp cao nhất tạo ra hành lang pháp lý an toàn, minh bạch cho những người thực thi tại doanh nghiệp.

Bên cạnh các tập đoàn, những tổng công ty chuyên ngành như Tổng công ty Hàng không Việt Nam (Vietnam Airlines), Tổng công ty Cảng hàng không Việt Nam (ACV), Tổng công ty Đường sắt Việt Nam (VNR) cũng đứng trước áp lực tự đổi mới. Nghị định 57 không chỉ đề cập đến cổ phần hóa mà còn mở rộng ra các hình thức như hợp nhất, sáp nhập, giải thể hay chuyển nhượng vốn. Các doanh nghiệp cấp I thuộc phạm vi quản lý của các bộ, cơ quan đại diện chủ sở hữu cũng sẽ được thực hiện quyết liệt dựa trên kế hoạch 5 năm đã được phê duyệt. Cơ chế này buộc các sếu đầu đàn phải rà soát lại toàn bộ danh mục đầu tư, loại bỏ những mảng kinh doanh kém hiệu quả để tập trung nguồn lực vào lĩnh vực cốt lõi.

Ngoài ra, Bộ Tài chính đóng vai trò quan trọng trong việc tổng hợp số liệu, cung cấp các chỉ số dự báo giúp Chính phủ có cái nhìn sát thực nhất về hiệu quả hoạt động của các đơn vị này trước khi đưa ra quyết định. Sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan tham mưu, trong đó có sự tham gia sát sao của Bộ Công Thương sẽ giúp việc điều tiết hàng hóa, bình ổn thị trường không bị gián đoạn trong quá trình tái cấu trúc các ông lớn ngành năng lượng, thực phẩm.

Kỳ vọng dòng vốn bứt phá cùng mục tiêu bảo toàn tài sản quốc gia

Theo các chuyên gia kinh tế, Nghị định 57/2026/NĐ-CP xác lập tiêu chuẩn mới về cổ phần hóa, không chỉ dừng lại ở việc thay đổi mô hình sở hữu mà phải hướng tới nâng cao năng lực cạnh tranh. Các doanh nghiệp do nhà nước nắm giữ 100% vốn chỉ được cổ phần hóa khi đã xử lý xong các vấn đề tài chính tồn đọng, xác định giá trị thực tế lớn hơn các khoản phải trả. Điều này giúp ngăn chặn tình trạng thất thoát vốn, bảo đảm khi doanh nghiệp bước ra thị trường, họ phải ở trạng thái "sạch" nhất, sẵn sàng thu hút các nhà đầu tư chiến lược.

Trao đổi nhanh với phóng viên, đại diện một tập đoàn lớn trong nhóm 20 cho biết, việc Thủ tướng phê duyệt kế hoạch 5 năm giúp doanh nghiệp chủ động hơn trong lộ trình đầu tư dài hạn. Thay vì mỗi năm phải xin phê duyệt nhỏ lẻ, giờ đây họ có một bản đồ lộ trình rõ ràng để thực hiện các thương vụ sáp nhập hoặc thoái vốn tại các công ty con. Sự minh bạch này cũng giúp cổ phiếu của các doanh nghiệp đã niêm yết như Petrolimex (PLX), Tập đoàn Công nghiệp Cao su Việt Nam (GVR)…trở nên hấp dẫn hơn trong mắt các quỹ đầu tư quốc tế. Người mua giờ đây có thể "chọn mặt rót tiền" vào những đơn vị có cam kết cải tổ mạnh mẽ từ cấp cao nhất.

Về câu chuyện này, ông Hiếu nhấn mạnh thêm, làn sóng thoái vốn sắp tới sẽ mang tính chọn lọc rất cao. Thị trường không còn mặn mà với những doanh nghiệp cổ phần hóa chỉ để "đổi tên", mà họ cần thấy sự thay đổi trong bộ máy quản trị. Việc áp dụng tiêu chí phân loại doanh nghiệp sẽ giúp nhận diện rõ lĩnh vực nào nhà nước cần nắm giữ, lĩnh vực nào nên nhường "sân chơi" cho khu vực tư nhân. Điều này tạo ra một hệ sinh thái kinh tế năng động, nơi doanh nghiệp nhà nước chỉ tập trung vào những hạ tầng trọng yếu mang tính dẫn dắt, tạo khoảng trống cho kinh tế tư nhân phát triển ở các mảng dịch vụ, sản xuất phụ trợ.

Chính sách đối với người lao động cũng là một phần không thể tách rời trong cuộc đại cải tổ này. Nghị định 57 quy định rõ trách nhiệm của cơ quan đại diện chủ sở hữu, hội đồng thành viên trong việc bảo đảm quyền lợi cho hàng triệu nhân viên. Việc ổn định tâm lý đội ngũ nhân sự tại các tổng công ty lớn như Vinafood1, Vinafood2, Tổng công ty Lâm nghiệp Việt Nam…là yếu tố then chốt để quá trình chuyển đổi diễn ra êm thấm. Một môi trường làm việc mới với cơ chế lương thưởng dựa trên hiệu suất (KPI) sẽ thay thế dần tư duy làm việc lâu năm, tạo động lực cho những người có năng lực đóng góp vào sự phát triển chung.

Đáng chú ý, mục tiêu phòng, chống dàn trải, lãng phí tài sản nhà nước được Nghị định 57 đặt lên hàng đầu. Các dự án đầu tư kém hiệu quả, các khoản vốn góp ngoài ngành không mang lại lợi nhuận sẽ phải được xử lý dứt điểm thông qua các hình thức như chuyển giao hoặc thanh lý. Thủ tướng Chính phủ sẽ quyết định tiêu chí phân loại dựa trên nguyên tắc bảo toàn, phát triển vốn, bảo đảm mỗi đồng vốn đầu tư của nhà nước phải mang lại giá trị gia tăng lớn nhất cho xã hội. Những nỗ lực này không chỉ giúp làm sạch bảng cân đối kế toán của các tập đoàn mà còn giải phóng nguồn lực khổng lồ đang bị "đóng băng" tại các dự án chậm tiến độ.

Có thể thấy, sức nóng từ Nghị định 57/2026/NĐ-CP đang lan tỏa mạnh mẽ, thúc đẩy các "ông lớn" nhà nước bước vào một cuộc đua về hiệu quả, tính minh bạch. Đây không còn là câu chuyện của riêng mỗi doanh nghiệp mà là nhiệm vụ chiến lược để nâng tầm vị thế kinh tế Việt Nam trên trường quốc tế. Khi áp lực được chuyển hóa thành động lực, những sếu đầu đàn của nền kinh tế chắc chắn sẽ vươn mình mạnh mẽ hơn, xứng đáng với sự kỳ vọng của Chính phủ và nhân dân./.

Theo Kate Trần