1.650 tỷ USD: Khoản nợ ẩn khổng lồ khiến Thung lung Silicon choáng váng, Meta, Microsoft ồ ạt phát hành cổ phiếu, trái phiếu để sống sót
Làn sóng bùng nổ đầu tư vào trí tuệ nhân tạo (AI) đã khiến lượng nợ vượt mức, gây nhiều khó khăn cho giới đầu tư trong việc đánh giá rủi ro.
Theo Nikkei, nợ ẩn tại các gã khổng lồ công nghệ Mỹ đã phình to gấp 8 lần trong vòng 4 năm qua, ước tính chạm mốc 1,65 nghìn tỷ USD. Làn sóng bùng nổ đầu tư vào trí tuệ nhân tạo (AI) đã khiến lượng nợ vượt mức, gây nhiều khó khăn cho giới đầu tư trong việc đánh giá rủi ro.
Nikkei đã phân tích các báo cáo tài chính gần đây cùng nhiều tài liệu liên quan từ Alphabet (công ty mẹ của Google), Microsoft, Amazon, Meta và Oracle. Ngoại trừ Oracle, bốn tập đoàn còn lại dự kiến sẽ công bố kết quả kinh doanh quý 2 từ thứ Tư tới, đồng nghĩa với việc các con số thực tế có thể sẽ còn tiếp tục tăng lên.
Tổng các khoản nợ ẩn, vốn không xuất hiện trên bảng cân đối kế toán, của 5 công ty này đã đạt 1,65 nghìn tỷ USD trong quý gần nhất, vượt qua mức nợ ghi nhận chính thức khoảng 1,35 nghìn tỷ USD. Đáng chú ý, nợ ẩn của Meta ở mức đặc biệt cao, đạt khoảng 420 tỷ USD - gần gấp ba lần dư nợ ghi nhận trên sổ sách.
Các tập đoàn đang ráo riết tăng cường hạ tầng trung tâm dữ liệu và năng lượng tính toán để phục vụ cuộc đua phát triển AI, đồng thời ký kết hàng loạt hợp đồng mua sắm dài hạn đối với bộ xử lý đồ họa (GPU) và máy chủ. Việc xây dựng các trung tâm dữ liệu đòi hỏi nguồn vốn đầu tư từ hàng tỷ đến hàng chục tỷ USD.
Để tối ưu hóa chi phí ban đầu, các công ty công nghệ thường chọn phương án ký hợp đồng thuê lại từ các đơn vị vận hành trung tâm dữ liệu. Theo mô hình này, bên vận hành sẽ cung cấp đất đai, nhà xưởng và hạ tầng điện năng, còn gã khổng lồ công nghệ sẽ thuê lại dài hạn. Theo các quy định kế toán, các thiết bị GPU và máy chủ theo hợp đồng dài hạn nhưng chưa được giao - cũng như các hợp đồng thuê trung tâm dữ liệu chưa đi vào hoạt động - sẽ được hạch toán dưới dạng các khoản mục “ẩn”.
Oracle hiện đang đẩy mạnh dự án trung tâm dữ liệu quy mô lớn mang tên Stargate hợp tác cùng OpenAI, thông qua các hợp đồng thuê với đối tác bên ngoài. Tính đến cuối tháng 5, nợ ẩn của Oracle đã chạm mốc 273,3 tỷ USD, tăng hơn 30 lần chỉ sau 4 năm. Doanh nghiệp không trình bày các khoản này trực tiếp trên bảng cân đối kế toán mà đưa vào phần thuyết minh báo cáo tài chính hàng quý. Đây là nghiệp vụ hoàn toàn hợp lệ theo chuẩn mực kế toán, nhưng nó lại khiến các nhà đầu tư cá nhân gặp nhiều khó khăn trong việc nhận diện rủi ro.
Thị trường đã bắt đầu phát tín hiệu quan ngại. Morgan Stanley phân tích chuyên sâu vấn đề này trong một báo cáo gửi nhà đầu tư, trong khi tổ chức xếp hạng tín nhiệm Moody's đưa ra cảnh báo từ tháng 2.
Các công ty công nghệ kỳ vọng doanh thu trong tương lai sẽ bù đắp được cho những khoản nợ này. Tính đến cuối tháng 3, tổng giá trị hợp đồng được công bố của Microsoft, Alphabet và Amazon cho các dịch vụ điện toán đám mây và mảng kinh doanh khác đạt khoảng 1,45 nghìn tỷ USD. Tổng Giám đốc Amazon Web Services, ông Matt Garman, khẳng định các khoản đầu tư của công ty hoàn toàn không mang tính đầu cơ.
Trước đó, Meta đã bắt tay với các quỹ do công ty đầu tư Mỹ Blue Owl Capital quản lý để thành lập một liên doanh xây dựng trung tâm dữ liệu siêu lớn tại bang Louisiana, với tổng chi phí phát triển được công bố vào năm 2025 lên tới 27 tỷ USD. Bằng cách chỉ nắm giữ 20% cổ phần tại công ty vận hành trung tâm dữ liệu và khai thác cơ sở này theo hợp đồng thuê, Meta đảm bảo được nguồn lực tính toán, song lại khiến khoản nợ ẩn của mình tiếp tục phình to. Meta thậm chí còn ký hợp đồng cam kết bảo đàm tổn thất cho các nhà đầu tư trong trường hợp trung tâm dữ liệu không còn cần thiết và hợp đồng thuê bị chấm dứt.
Ngày 13 tháng 7, công ty thông báo tổng vốn đầu tư dự kiến vào cơ sở này hiện đã vượt mốc 50 tỷ USD. Do chi phí đầu tư đã vượt quá dòng tiền thu về, các gã khổng lồ công nghệ hiện phải phụ thuộc vào việc phát hành trái phiếu doanh nghiệp và cổ phiếu mới.
Việc huy động thêm vốn từ các nhà đầu tư tổ chức đang khiến hoạt động đầu tư tài sản cố định rơi vào tình trạng tăng nhiệt quá mức. Trong một báo cáo vào tháng 3, các chuyên gia kinh tế tại Ngân hàng Thanh toán Quốc tế (BIS) đã gọi cơ chế huy động này là “vay nợ trong bóng tối” (shadow borrowing). Họ bày tỏ lo ngại về rủi ro các dự án trung tâm dữ liệu bị đình trệ, từ đó kích hoạt tâm lý hoảng loạn lan rộng ra toàn thị trường AI.
Lãnh đạo một công ty kiểm toán tại Nhật Bản cho biết ngày càng có nhiều lo ngại rằng gánh nặng tài chính thực tế của các tập đoàn công nghệ đang lớn hơn rất nhiều so với những gì thể hiện trên bảng cân đối kế toán. Dù về bản chất hoàn toàn khác biệt với các tập đoàn công nghệ hiện nay, gã khổng lồ năng lượng Mỹ Enron từng sụp đổ vào năm 2001 chính vì các khoản nợ ẩn được che đậy đằng sau hệ thống công ty ma phức tạp.
Ngay cả khi tuân thủ đúng chuẩn mực kế toán, sự gia tăng của các liên doanh thiếu minh bạch vẫn có thể gieo rắc bất an cho thị trường. Phần lớn các khoản nợ ẩn này sau đó cũng sẽ phải ghi nhận vào sổ sách.
Ngành công nghiệp AI hiện nay đang sống một phần nhờ vào dòng cầu được tạo ra từ chuỗi đầu tư vòng tròn. Nvidia và các gã khổng lồ công nghệ rót vốn vào các đơn vị vận hành trung tâm dữ liệu cũng như các công ty AI, để rồi dòng tiền đó lại quay ngược trở lại thành chi phí thuê GPU và dịch vụ đám mây. Nhu cầu thực tế rất khó để đong đếm, và điều này càng làm tăng nguy cơ đầu tư quá độ vào hạ tầng trung tâm dữ liệu.
Theo: Nikkei, WSJ