1 miếng rửa bát giải phóng tới 6,5 triệu hạt vi nhựa: 5 vật dụng quen thuộc trong nhà bị chỉ điểm là nguồn phơi nhiễm

Đáng chú ý, một số nghiên cứu ghi nhận lượng hạt nhựa giải phóng tăng mạnh trong điều kiện nhiệt độ cao hoặc khi vật liệu bị mài mòn.

Một nghiên cứu được thực hiện bởi nhóm nghiên cứu Đại học Chiết Giang, công bố trên Science Advances vào tháng 3/2026, được bài viết dẫn lại cho thấy việc hâm nóng hộp nhựa chứa dầu trong lò vi sóng có thể làm lượng vi nhựa giải phóng tăng đáng kể so với hộp chứa nước. Cụ thể, trong điều kiện thí nghiệm được mô tả, hộp polyethylene (PE) chứa dầu khi gia nhiệt 3 phút giải phóng lượng vi nhựa cao gấp 125 lần so với khi chứa nước.

Tuy nhiên, các con số từ thí nghiệm không đồng nghĩa với lượng vi nhựa một người chắc chắn hấp thụ trong thực tế. Giới khoa học hiện vẫn đang tiếp tục nghiên cứu mức độ phơi nhiễm và ảnh hưởng lâu dài của vi nhựa đối với con người. Các tổng quan gần đây cho thấy vi nhựa đã được phát hiện trong nhiều mô và dịch sinh học của người, nhưng mối quan hệ nhân quả với các bệnh cụ thể vẫn chưa được xác lập chắc chắn.

5 nguồn vi nhựa có thể xuất hiện ngay trong căn bếp

1. Hộp nhựa dùng để hâm nóng thức ăn

Trong nghiên cứu được bài viết đề cập, các nhà khoa học sử dụng hộp nhựa PP và PE để mô phỏng tình huống hâm nóng đồ ăn mang đi.

Khi hộp chứa dầu đậu nành được đưa vào lò vi sóng công suất 800 W, lượng vi nhựa giải phóng tăng mạnh so với trường hợp chứa nước.

Đây cũng là lý do người dùng nên chú ý đến hướng dẫn của nhà sản xuất khi sử dụng đồ nhựa trong lò vi sóng. Cơ quan Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Mỹ (FDA) lưu ý một số hộp nhựa không phù hợp với lò vi sóng vì có thể bị biến dạng hoặc nóng chảy do nhiệt từ thực phẩm.

Cách đơn giản: Khi cần hâm nóng thức ăn, nên ưu tiên hộp hoặc bát bằng thủy tinh, sứ phù hợp với lò vi sóng.

2. Nước đóng chai

Nước đóng chai và nước máy đều có thể chứa các hạt vi nhựa. Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) cho biết vi nhựa đã được phát hiện trong cả nước đóng chai và nước máy, đồng thời nhấn mạnh vẫn còn nhiều khoảng trống dữ liệu về tác động của chúng đối với sức khỏe con người.

Một nghiên cứu được bài viết dẫn lại từng ước tính số lượng hạt nhựa trong chai nước 1 lít ở mức rất cao. Tuy nhiên, những con số này phụ thuộc đáng kể vào phương pháp lấy mẫu và phân tích. Vì vậy, không nên hiểu rằng mọi chai nước đều chứa một lượng vi nhựa cố định.

3. Cốc giấy dùng một lần

Cốc giấy thường có lớp phủ nhằm giúp chống thấm nước. Khi đựng đồ uống nóng, các thành phần từ vật liệu có thể bị giải phóng vào đồ uống.

Một nghiên cứu năm 2020 được bài viết dẫn lại từng ghi nhận hơn 25.000 hạt vi nhựa có thể được giải phóng vào đồ uống nóng sau khoảng 15 phút trong điều kiện thí nghiệm.

Điều này không có nghĩa cứ uống một cốc đồ uống nóng bằng cốc giấy là chắc chắn hấp thụ đúng lượng hạt trên, nhưng là lý do để hạn chế sử dụng cốc dùng một lần khi có lựa chọn khác.

4. Túi trà

Một số loại túi trà được làm từ vật liệu polymer như nylon hoặc polyester. Nghiên cứu trong điều kiện phòng thí nghiệm từng ghi nhận lượng lớn các hạt nhựa được giải phóng khi những vật liệu này tiếp xúc với nước nóng.

Do đó, nếu thường xuyên uống trà, có thể lựa chọn trà lá rời hoặc dụng cụ lọc bằng thủy tinh, thép không gỉ thay cho túi trà bằng vật liệu polymer.

5. Miếng rửa bát

Đây là nguồn vi nhựa đặc biệt đáng chú ý bởi nguyên nhân nằm ở sự mài mòn.

Một nghiên cứu được công bố trên Environmental Science & Technology năm 2024, theo bài viết, phát hiện mỗi gram vật liệu từ miếng bọt biển vệ sinh bị mài mòn có thể giải phóng từ khoảng 2,4 triệu đến hơn 10 triệu sợi vi nhựa, tùy loại; con số trung bình được bài viết nêu là khoảng 6,5 triệu hạt.

Điều đó cho thấy việc sử dụng và chà xát các vật liệu nhựa thường xuyên có thể tạo ra các hạt nhỏ phát tán vào môi trường.

Vi nhựa có thực sự gây bệnh?

Đây là vấn đề cần được nhìn nhận thận trọng. Vi nhựa đã được phát hiện trong máu, nhau thai, mô mạch máu, đường tiêu hóa và nhiều mẫu sinh học khác của con người. Một số nghiên cứu cũng ghi nhận mối liên hệ giữa mức độ phơi nhiễm vi nhựa với các dấu hiệu viêm, stress oxy hóa hoặc thay đổi chức năng sinh học.

Tuy nhiên, phát hiện vi nhựa trong cơ thể không đồng nghĩa đã chứng minh chúng trực tiếp gây ra một căn bệnh cụ thể.

Một tổng quan hệ thống gần đây cho thấy bằng chứng ở người hiện chủ yếu vẫn là các nghiên cứu quan sát, trong khi những mối liên hệ với bệnh tim mạch, bệnh mạn tính hay các vấn đề sức khỏe khác chưa đủ để khẳng định quan hệ nhân quả.

WHO cũng từng nhấn mạnh sự cần thiết phải tiếp tục nghiên cứu để đánh giá chính xác nguy cơ sức khỏe do phơi nhiễm vi nhựa.

Làm gì để giảm tiếp xúc với vi nhựa?

Không thể loại bỏ hoàn toàn vi nhựa khỏi môi trường sống, nhưng có thể giảm những nguồn tiếp xúc không cần thiết bằng một số cách đơn giản:

Ưu tiên đồ dùng bằng thủy tinh, sứ hoặc thép không gỉ khi có thể, đặc biệt với thực phẩm và đồ uống nóng. Không tùy tiện cho hộp nhựa vào lò vi sóng. Chỉ sử dụng sản phẩm được nhà sản xuất xác nhận phù hợp với mục đích này và tuân thủ hướng dẫn sử dụng.

Hạn chế sử dụng đồ nhựa dùng một lần, nhất là khi có thể thay thế bằng sản phẩm dùng nhiều lần. Thay miếng rửa bát khi đã xuống cấp, mòn hoặc bong tróc, đồng thời tránh chà xát quá mạnh các vật liệu dễ phân rã.

Có thể ưu tiên trà lá rời hoặc dụng cụ lọc bằng thủy tinh, thép không gỉ nếu muốn hạn chế sử dụng túi trà chứa polymer. Không cần hoang mang trước những con số hàng triệu hay hàng tỷ hạt vi nhựa. Lượng hạt được giải phóng trong một thí nghiệm không đồng nghĩa với lượng cơ thể hấp thụ hoặc gây bệnh ở người.

Đừng chỉ nhìn vào một con số

Vi nhựa đang trở thành vấn đề môi trường và sức khỏe được quan tâm trên toàn cầu. Các nghiên cứu ngày càng phát hiện chúng ở nhiều nơi, từ nước, thực phẩm đến cơ thể con người.

Nhưng khoa học hiện vẫn đang trong quá trình xác định chính xác mức phơi nhiễm nào có thể gây hại, loại vi nhựa nào nguy hiểm hơn và tác động lâu dài ra sao. Các tổng quan khoa học gần đây đều cho rằng cần thêm những nghiên cứu dài hạn, tiêu chuẩn hóa phương pháp đo lường trước khi đưa ra kết luận chắc chắn về nguy cơ bệnh tật.

Vì vậy, thay vì lo lắng quá mức, cách thiết thực nhất là giảm những nguồn tiếp xúc có thể kiểm soát được trong sinh hoạt hằng ngày - đặc biệt là hạn chế dùng đồ nhựa không phù hợp với nhiệt độ cao và giảm phụ thuộc vào các sản phẩm nhựa dùng một lần.

Theo Diệp Lục