Xét nghiệm "Chỉ 1 ống máu biết 50 loại ung thư" giá 25 triệu gặp thất bại, PGS Viện huyết học nói thẳng: Đừng nhầm giữa quảng cáo và thực tế!

Phát hiện 50 loại ung thư chỉ với xét nghiệm máu

Hãng dược phẩm Grail (Mỹ) - nhà sản xuất bộ xét nghiệm này, mới đây thông báo rằng, xét nghiệm Galleri "Phát hiện sớm hơn 50 loại ung thư" đã không làm giảm tỷ lệ chẩn đoán ung thư giai đoạn muộn trong một thử nghiệm lâm sàng quy mô lớn.

Kết quả này đặt ra nghi ngờ về một lĩnh vực đang phát triển là sàng lọc bệnh tật, một lĩnh vực đã được đầu tư khổng lồ với mục đích tạo ra hy vọng cho nhân loại.

Xét nghiệm Galleri được mô tả như sau: Thay vì tìm kiếm một loại ung thư duy nhất, Galleri phân tích các mảnh DNA tự do (cell-free DNA) do khối u giải phóng vào máu. Dựa vào các mẫu methyl hóa đặc trưng, xét nghiệm có thể xác định sự tồn tại của ung thư với độ đặc hiệu 99,6%, đồng nghĩa tỷ lệ dương tính giả chỉ 0,4%.

Xét nghiệm cũng xác định chính xác nguồn gốc khối u trong 92% trường hợp, giúp bác sĩ khoanh vùng chẩn đoán và hạn chế các thủ thuật không cần thiết.

Tiến sĩ Nima Nabavizadeh, đồng chủ trì nghiên cứu, cho biết: "Galleri có thể thay đổi căn bản cách tiếp cận của chúng ta, giúp phát hiện nhiều loại ung thư sớm hơn, khi cơ hội điều trị thành công hoặc thậm chí chữa khỏi là lớn nhất".

Xét nghiệm Galleri đã được bán tại Hoa Kỳ từ năm 2021 với giá 949 đô la (24 triệu đồng). Mặc dù xét nghiệm máu này chưa được Cục Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Mỹ (FDA) phê duyệt, công ty vẫn tiếp thị nó dựa trên một kẽ hở pháp lý cho phép bán một số xét nghiệm nhất định mà không cần xem xét.

Rất ít công ty bảo hiểm chi trả cho xét nghiệm này, vì vậy hầu hết mọi người phải tự trả tiền. Grail cho biết, họ đã bán được gần nửa triệu bộ xét nghiệm này cho đến nay, bao gồm hơn 185.000 bộ vào năm ngoái.

Các nhà nghiên cứu ung thư đã theo dõi sát sao nghiên cứu Grail. Trong đó, tổ chức Dịch vụ Y tế Quốc gia (NHS) của Anh đã thử nghiệm Galleri trên 140.000 người, ở độ tuổi 50 đến 77 tuổi trong 3 năm.

Người tham gia được lấy máu ba lần, mỗi lần cách nhau khoảng một năm. Mẫu máu của một nhóm người tham gia được xét nghiệm bằng phương pháp Galleri, và những người này được chuyển đến cơ sở y tế nếu kết quả dương tính.

Tuy nhiên, kết quả nghiên cứu cho thấy Galleri không có khả năng phát hiện sớm và giảm tỷ lệ chẩn đoán ở giai đoạn muộn. Ngay lập tức, cổ phiếu của hãng dược đã giảm mạnh gần 50%.

"Đây không phải là một xét nghiệm tốt”, theo Tiến sĩ Richard Houlston, người nghiên cứu di truyền học ung thư tại Viện Nghiên cứu Ung thư ở Anh. Ông nói: “Điều này có thể gây trở ngại đến việc triển khai xét nghiệm này trong hệ thống chăm sóc sức khỏe của Mỹ”.

Theo các chuyên gia, việc chẩn đoán ung thư sớm không phải lúc nào cũng đồng nghĩa với việc giúp người bệnh sống lâu hơn. Và bởi vì các xét nghiệm đôi khi không phát hiện được ung thư, nên có nguy cơ những người được thông báo không mắc bệnh có thể trở nên chủ quan và bỏ qua các triệu chứng. Ngược lại, những người khác có thể được thông báo rằng xét nghiệm dương tính nhưng các xét nghiệm tiếp theo lại không tìm thấy khối u, một tình huống đáng sợ. Họ có bị ung thư hay không?

Tiến sĩ Daniel Hayes, một nhà nghiên cứu ung thư vú tại Trung tâm Ung thư Rogel thuộc Đại học Michigan, đã ví việc nhận được kết quả xét nghiệm máu dương tính nhưng không phát hiện ung thư rõ ràng như một hội chứng Damocles. Ông nói: “Bạn có một mối lo ngại treo lơ lửng trên đầu, nhưng bạn không biết phải làm gì”.

Bác sĩ tại Việt Nam đánh giá về xét nghiệm Galleri

Theo PGS.TS.BS. Lê Xuân Hải, Trưởng khoa Miễn dịch, Viện Huyết học - Truyền máu Trung ương, xét nghệm “Chỉ cần 1 ống máu – biết trước 50 loại ung thư" không sai, nhưng nếu hiểu theo kiểu quảng cáo… thì rất dễ sai.

Bác sĩ Hải nêu 5 điểm người dân cần lưu ý trước khi sử dụng xét nghiệm như sau:

1. Đừng nhầm lẫn giữa "phát hiện" và "chẩn đoán"

Xét nghiệm này không tìm thấy khối u mà phát hiện tín hiệu nghi ngờ từ DNA khối u rơi ra trong máu. "Nói đơn giản, nó giống như ngửi thấy mùi khói chứ chưa chắc đã thấy đám cháy. Do đó, dương tính chưa chắc đã có ung thư và âm tính chưa chắc đã an toàn", bác sĩ Hải nêu.

2. "Bẫy" nguy hiểm nhất: Ảo tưởng an toàn

Sau nghi xét nghiệm, nhiều người nhận kết quả âm tính sẽ mặc định là sức khỏe đã ổn. Nhưng trên thực tế, ung thư ở giai đoạn sớm rất dễ bị bỏ sót. Đặc biệt, một số loại ung thư không "thải" DNA nhiều vào máu nên có thể xảy ra tình trạng có bệnh nhưng xét nghiệm không thấy.

3. Nghịch lý y học: Không phải cứ tìm thấy là tốt

Theo bác sĩ Hải, có những khối u lớn rất chậm và không bao giờ gây hại. Nhưng khi phát hiện thì vẫn bị chỉ định điều trị, thậm chí là mổ. Đây gọi là tình trạng chẩn đoán quá mức - điều trị quá mức.

4. Chi phí không chỉ là 1 lần xét nghiệm

Theo giá bán tại Mỹ, xét nghiệm này có giá khoảng 25 triệu đồng. Song, bác sĩ Hải cho rằng đây chỉ là "vé vào cửa".

Nếu kết quả xét nghiệm máu là dương tính, người bệnh phải thực hiện các xét nghiệm tiếp theo như chụp PET-CT; nội soi, sinh thiết; hoặc tái khám nhiều lần. Tổng chi phí có thể dao động từ 50 – 200 triệu (hoặc hơn)

"Và điều đáng suy nghĩ, một phần lớn trong số đó… không có ung thư", bác sĩ Hải nhấn mạnh.

5. Sai lầm nguy hiểm: Dùng kết quả xét nghiệm để thay thế tầm soát chuẩn

Theo bác sĩ Hải, nếu người bệnh dùng kết quả xét nghiệm máu nêu trên để thay thế cho các phương pháp tầm soát như chụp vú; Pap smear (xét nghiệm tầm soát ung thư cổ tử cung); nội soi đại tràng; CT phổi...thì bạn đang tự làm giảm cơ hội sống của mình.

"Xét nghiệm máu phát hiện ung thư không phải là “cứu tinh” cũng không phải “trò lừa”. Đây là một công cụ mới còn đang hoàn thiện, nên cần dùng đúng người - đúng lúc.

Đặc biệt với những ung thư tụy, buồng trứng, đường mật, hiện nay gần như không có cách tầm soát hiệu quả. Trong những trường hợp này, xét nghiệm máu có thể là cơ hội hiếm hoi để phát hiện sớm. Đây chính là “đất diễn thật sự” của công nghệ này.

Tóm lại, không có xét nghiệm nào giúp bạn “chắc chắn không có ung thư”, cũng như không có xét nghiệm máu nào có thể thay thế sinh thiết. Chỉ có tầm soát đúng vẫn là thứ cứu mạng bạn", bác sĩ Hải khẳng định.

Theo NY Times, Reuters

Nguyễn Phượng