Xe điện giúp Australia tiết kiệm một tỷ lít xăng nhập khẩu mỗi năm
Theo nhận định của chuyên gia, việc chuyển đổi sang xe điện đóng vai trò ý nghĩa trong việc cải thiện chủ quyền năng lượng của Australia.
Theo báo cáo công bố trung tuần tháng 3/2026 trên tờ The Guardian, Australia đang đứng trước một bước ngoặt về an ninh năng lượng. Các chuyên gia tính toán rằng quốc gia này có thể cắt giảm hơn một tỷ lít nhiên liệu nhập khẩu mỗi năm nếu chuyển đổi thành công một triệu ô tô chạy xăng sang xe điện (EV). Trong bối cảnh địa chính trị tại Trung Đông đẩy giá xăng tại các đô thị lớn ở nước này lên mức 2,3 USD/lít, xe điện đang trở thành "lá chắn" giúp nền kinh tế giảm bớt tổn thương từ các cú sốc giá dầu toàn cầu.
Bài toán tự chủ năng lượng từ Australia
Giáo sư Hussein Dia từ Đại học Công nghệ Swinburne nhận định, việc chuyển đổi sang EV đóng vai trò ý nghĩa trong việc cải thiện chủ quyền năng lượng. "Mỗi chiếc xe điện thay thế xe xăng sẽ loại bỏ nhu cầu về nhiên liệu đó và thay bằng điện năng - nguồn năng lượng phần lớn được sản xuất trong nước từ các nguồn tái tạo" , ông Dia cho biết. Điều này không chỉ giúp giảm bớt sự tiếp xúc với các biến động giá dầu thế giới mà còn tăng cường khả năng phục hồi của toàn bộ hệ thống giao thông quốc gia.
Xe ô tô điện trên đường phố Việt Nam.
Dữ liệu thực tế cho thấy một chiếc xe xăng thông thường đi khoảng 15.000 km mỗi năm sẽ tiêu thụ trung bình 1.150 lít nhiên liệu. Do đó, ngay cả một sự thâm nhập thị trường ở mức vừa phải của xe điện cũng có thể tạo ra sự khác biệt rõ rệt trên bảng cân đối ngoại tệ. Tuy nhiên, lộ trình này vẫn đối mặt với thách thức về quy mô. Hiện Australia chỉ có khoảng 420.000 xe điện lưu hành trên tổng số 20 triệu phương tiện (chiếm khoảng 2%). Theo phân tích của Hội đồng Xe điện (Electric Vehicle Council), nếu tỷ lệ này đạt mức 50%, lượng nhiên liệu tiêu thụ hàng năm của Australia có thể giảm tới 12 tỷ lít.
Sức ép từ giá nhiên liệu đang tạo ra thay đổi trong hành vi người tiêu dùng. Khi giá dầu diesel chạm ngưỡng 2,65 USD/lít tại các vùng nông thôn Australia, bà Alison Reeve, giám đốc chương trình năng lượng tại Viện Grattan, cho rằng cuộc khủng hoảng năng lượng năm 2026 sẽ là "điểm bùng phát" khiến các nhà hoạch định chính sách phải nhìn nhận lại vai trò của xe điện. Thực tế, doanh số xe chạy xăng và diesel tại nước này đã rơi xuống mức thấp kỷ lục, chỉ còn chiếm chưa đến 2/3 tổng lượng xe mới bán ra trong quý cuối năm 2025.
Tác động thay đổi cấu trúc thị trường dầu mỏ toàn cầu
Ở quy mô lớn hơn, báo cáo từ BloombergNEF (BNEF) công bố ngày 18/3/2026 khẳng định xe điện đang âm thầm làm thay đổi bản đồ năng lượng thế giới. Trong năm 2025, việc áp dụng xe điện trên toàn cầu đã giúp thế giới "né" được việc tiêu thụ khoảng 2,3 triệu thùng dầu mỗi ngày. Con số này tương đương 2,3% tổng nhu cầu dầu toàn cầu và xấp xỉ 70% tổng lượng dầu xuất khẩu của một quốc gia như Iran.
Sự sụt giảm này không chỉ đến từ ô tô cá nhân. Một chi tiết đáng chú ý trong báo cáo của Bloomberg là phần lớn lượng nhiên liệu tiết kiệm được hiện nay vẫn đến từ phân khúc xe hai bánh và ba bánh điện, đặc biệt là tại các quốc gia đang phát triển ở châu Á. Tuy nhiên, khi hạ tầng trạm sạc và giá thành pin ngày càng tối ưu, ô tô điện đang dần chiếm ưu thế và được dự báo sẽ trở thành nhân tố chính cắt giảm nhu cầu dầu trong nửa cuối thập kỷ này.
Các chuyên gia phân tích tại Bloomberg dự báo, nếu duy trì tốc độ chuyển đổi như hiện tại, lượng dầu tiết kiệm được trên toàn thế giới có thể tăng gấp đôi, đạt mức 5,25 triệu thùng mỗi ngày vào năm 2030. Xu hướng này cho thấy xe điện không còn là "câu chuyện của tương lai" mà đang trực tiếp định hình lại nhu cầu năng lượng trong thời gian thực. Báo cáo cũng chỉ ra mối tương quan thuận: cứ mỗi 1% giá xăng tăng thêm sẽ thúc đẩy doanh số xe điện tăng trung bình 0,85%. Người tiêu dùng đang coi xe điện là một công cụ tài chính để bảo vệ thu nhập trước sự lạm phát của năng lượng hóa thạch.
Định hướng chiến lược của Việt Nam
Sự tương đồng về bối cảnh phụ thuộc vào nhiên liệu nhập khẩu khiến bài học từ Australia và số liệu của Bloomberg trở nên đặc biệt giá trị với Việt Nam. Theo chỉ đạo của Thủ tướng Phạm Minh Chính tại các phiên họp về thực hiện cam kết COP26, việc phát triển giao thông điện là nhiệm vụ trọng tâm để thực hiện mục tiêu phát thải ròng bằng không vào năm 2050 và đảm bảo an ninh năng lượng quốc gia.
Thủ tướng nhấn mạnh, chuyển đổi năng lượng xanh là xu thế tất yếu. Thực tế, số lượng ô tô điện tại Việt Nam đã tăng trưởng đột phá, hơn 28 lần chỉ trong giai đoạn ngắn vừa qua. Để cụ thể hóa mục tiêu này, ngày 19/3/2026, Thủ tướng đã ban hành Chỉ thị số 09/CT-TTg về tăng cường tiết kiệm năng lượng và phát triển giao thông điện.
Chỉ thị nêu rõ yêu cầu các Bộ, ngành và địa phương đẩy mạnh xây dựng hạ tầng trạm sạc, đồng thời thúc đẩy xanh hóa hệ thống giao thông công cộng. Mục tiêu đặt ra là ít nhất 50% phương tiện công cộng tại các đô thị lớn phải chuyển sang dùng điện hoặc năng lượng xanh vào năm 2030. Chỉ đạo này cho thấy Chính phủ không chỉ nhìn nhận xe điện dưới góc độ bảo vệ môi trường, mà coi đây là giải pháp để tự chủ kinh tế. Việc điện hóa giao thông giúp Việt Nam tận dụng tối đa nguồn năng lượng tái tạo nội địa như điện gió và điện mặt trời - những nguồn cung mà chúng ta có thể làm chủ thay vì phải phụ thuộc vào biến động của thị trường dầu mỏ thế giới.
Một trạm sạc trên đường phố ở Anh.
Dù triển vọng là rất lớn, con đường đi đến sự tự chủ hoàn toàn vẫn còn nhiều rào cản. Tại Australia, các nhà hoạt động môi trường đang lo ngại việc chính phủ có thể cân nhắc giảm bớt các ưu đãi thuế cho xe điện trong kỳ ngân sách tới, điều có thể làm chậm đà tăng trưởng. Tại Việt Nam, thách thức nằm ở mật độ trạm sạc và thói quen sử dụng phương tiện của người dân vùng nông thôn.
Tuy nhiên, như ông Matt Kean, Chủ tịch Cơ quan Biến đổi Khí hậu Australia (CCA) nhận định: "Những biến cố địa chính trị đang khiến các lời khuyên về điện hóa giao thông trở nên đúng đắn hơn bao giờ hết. Những 'cú sốc' từ Trung Đông sẽ khiến người lái xe không dễ dàng quên đi gánh nặng chi phí nhiên liệu" .
