Việt Nam, Trung Quốc khiến vị thế thống trị ô tô ĐNÁ của Nhật Bản lung lay, 'phao cứu sinh' hybrid cũng không thể thay đổi cục diện
Trước những thay đổi nhanh chóng của thị trường, các hãng xe Nhật có thể phải chấp nhận thực tế rằng vai trò thống trị tại Đông Nam Á đang dần suy giảm.
Nếu gần đây gọi xe Grab hay sử dụng các ứng dụng gọi xe tại Đông Nam Á, có thể bạn đã nhận ra một thay đổi đáng chú ý: ngày càng nhiều tài xế không còn lái những chiếc xe xăng quen thuộc của Toyota, Honda hay Nissan. Thay vào đó là những mẫu xe điện hiện đại, mang logo còn khá xa lạ với nhiều người dùng.
Đằng sau những chiếc xe “lạ mặt” này là các hãng xe Trung Quốc và cả Việt Nam - những cái tên đang nhanh chóng giành thị phần từ các nhà sản xuất Nhật Bản vốn thống trị thị trường ASEAN suốt nhiều thập kỷ.
Theo báo cáo PwC ASEAN-6 Automotive Market Snapshot, tỷ lệ xe điện tại khu vực đã tăng từ 9% năm 2023 lên 13% trong năm 2024. Đáng chú ý, phần lớn đà tăng trưởng này đến từ các hãng xe Trung Quốc, những doanh nghiệp đang mở cuộc tấn công trực diện vào vị thế lâu năm của các hãng Nhật.
Làn sóng xe điện Trung Quốc tràn vào ASEAN
Các hãng xe Trung Quốc như BYD không chỉ cạnh tranh bằng giá bán thấp. Họ còn đầu tư mạnh vào lắp ráp tại chỗ và xây dựng chuỗi cung ứng trong khu vực, từng bước thay thế vai trò của các nhà sản xuất Nhật vốn xem Đông Nam Á như thị trường “sân nhà”.
Trong khi đó, quá trình chuyển đổi sang xe điện của các hãng Nhật diễn ra chậm hơn, tạo ra khoảng trống mà các thương hiệu Trung Quốc nhanh chóng lấp đầy bằng những mẫu xe điện có giá cạnh tranh và công nghệ hiện đại.
Hiện Thái Lan và Việt Nam đã nổi lên như những trung tâm sản xuất xe điện mới của khu vực, trong khi Indonesia và Malaysia cũng đang đẩy mạnh chính sách để thu hút đầu tư vào lĩnh vực này.
Các quốc gia ASEAN đang tận dụng các hiệp định thương mại tự do và ưu đãi đầu tư để phát triển hệ sinh thái xe điện, thu hút dòng vốn quốc tế và tái định hình ngành công nghiệp ô tô theo hướng năng lượng mới.
Chuỗi cung ứng Nhật Bản đứng trước áp lực lớn
Sự trỗi dậy của xe điện không chỉ làm thay đổi thị trường, mà còn đe dọa một mạng lưới công nghiệp khổng lồ của Nhật Bản trong khu vực. Theo các báo cáo ngành, chuỗi cung ứng ô tô Nhật tại ASEAN bao gồm hơn 2.700 nhà sản xuất linh kiện. Khi doanh số xe động cơ đốt trong (ICE) giảm, các hãng xe Nhật buộc phải tái cấu trúc hoạt động.
Honda đã hợp nhất các nhà máy tại Thái Lan để tối ưu chi phí, trong khi Mitsubishi Motors tạm dừng sản xuất tại một số cơ sở nhằm hạn chế thua lỗ. Việc cắt giảm sản lượng này khiến nhiều nhà cung ứng địa phương bị ảnh hưởng do phụ thuộc vào các đơn hàng lớn từ các nhà máy lắp ráp.
Để đối phó với sự cạnh tranh ngày càng mạnh từ các hãng xe Trung Quốc, các doanh nghiệp Nhật đang chuyển hướng sang xe hybrid, phân khúc mà họ vẫn nắm lợi thế công nghệ. Bên cạnh đó, các hãng xe Nhật cũng đang tìm cách hợp tác với chính phủ các nước ASEAN để xây dựng lộ trình phát triển ngành ô tô khu vực trong dài hạn, nhằm duy trì vai trò của mình trong chuỗi giá trị.
Không chỉ các hãng xe Trung Quốc, Việt Nam đang nổi lên như một nhân tố mới trong cuộc cạnh tranh xe điện tại Đông Nam Á. VinFast, hãng xe điện của Việt Nam, được xem là cái tên tham vọng nhất trong khu vực.
Theo Automotive Logistics, đến cuối năm 2025, VinFast đã chiếm khoảng 35% thị phần ô tô tại Việt Nam, đồng thời trở thành một trong những nhà sản xuất xe điện lớn nhất Đông Nam Á. Không dừng lại ở thị trường nội địa, hãng còn mở rộng sang Ấn Độ, với khoản đầu tư 500 triệu USD để xây dựng nhà máy tại bang Tamil Nadu.
Chính phủ ASEAN thúc đẩy ngành xe điện
Sự thay đổi của thị trường một phần đến từ chính sách của các quốc gia trong khu vực. Theo FDI Intelligence, Thái Lan, Việt Nam, Indonesia và Malaysia đã triển khai nhiều chính sách ưu đãi như giảm thuế, trợ cấp và hỗ trợ đầu tư nhằm thu hút các nhà sản xuất xe điện và chuỗi cung ứng pin. Những chính sách này không chỉ thu hút các nhà máy sản xuất mới mà còn phản ánh sự thay đổi trong chiến lược công nghiệp của châu Á - từ mạng lưới xuất khẩu truyền thống sang hệ sinh thái phương tiện năng lượng mới.
Trước sự cạnh tranh ngày càng mạnh từ Trung Quốc và các doanh nghiệp khu vực, lợi thế lâu năm của các hãng xe Nhật tại Đông Nam Á đang dần bị bào mòn. Theo Bloomberg, chiến lược “chờ đợi và quan sát” của Nhật Bản trong cuộc đua xe điện đã trở thành một rủi ro lớn khi các hãng Trung Quốc, đặc biệt là BYD, đạt được mức độ tích hợp chuỗi cung ứng và quy mô sản xuất vượt trội.
Thị phần của các hãng xe Nhật tại Thái Lan, thị trường ô tô lớn nhất Đông Nam Á, đã giảm từ gần 90% cách đây 5 năm xuống còn 69% vào năm 2025.
Một trong những nguyên nhân chính là khả năng cạnh tranh về giá. Các hãng xe Trung Quốc có thể bán xe rẻ hơn nhờ chuỗi cung ứng pin nội địa và quy mô sản xuất lớn, trong khi các hãng Nhật vẫn phụ thuộc vào nguồn cung bên ngoài.
“Chiếc lồng mạ vàng” của xe hybrid
Hiện nay, lợi thế lớn nhất của Nhật Bản vẫn nằm ở công nghệ hybrid, phân khúc mang lại lợi nhuận ổn định cho các hãng xe.
Tuy nhiên, nhiều chuyên gia cho rằng đây chỉ là một “chiếc lồng mạ vàng”. Xe hybrid giúp duy trì doanh thu trong ngắn hạn nhưng không đủ để các hãng xe Nhật bắt kịp xu hướng xe định nghĩa bằng phần mềm (software-defined vehicle) - lĩnh vực mà các hãng Trung Quốc đang đi trước.
Nhiều mẫu xe điện Trung Quốc được quảng bá như “những chiếc smartphone trên bánh xe”, tích hợp sâu công nghệ phần mềm và hệ sinh thái số. Trong khi đó, các hãng xe Nhật vẫn gặp khó khăn trong việc tích hợp phần mềm - yếu tố ngày càng quan trọng đối với thế hệ người tiêu dùng trẻ.
Trước những thay đổi nhanh chóng của thị trường, các hãng xe Nhật có thể phải chấp nhận thực tế rằng vai trò thống trị tại Đông Nam Á đang dần suy giảm.
Cuộc cạnh tranh hiện nay không còn chỉ là câu chuyện thị phần, mà còn là sự thay đổi trong ảnh hưởng công nghiệp và công nghệ. Với sự trỗi dậy của xe điện Trung Quốc và các nhà sản xuất mới như VinFast, thị trường ô tô ASEAN đang bước vào một giai đoạn tái định hình sâu sắc.
Theo: Nikkei Asia, Reuters
