Tiết lộ thêm sự thật về virus Nipah đang gây lo sợ

Trước thông tin virus Nipah xuất hiện trở lại tại Ấn Độ với tỷ lệ tử vong cao, nhiều ý kiến lo ngại nguy cơ bùng phát dịch và xâm nhập vào Việt Nam. Chiều 27/1, Bác sĩ Trương Hữu Khanh, chuyên gia bệnh truyền nhiễm, hiện công tác tại Bệnh viện Nhi Đồng 1 (TP.HCM), đã trao đổi với phóng viên xung quanh bản chất thực sự của loại virus này:

Phóng viên: Thưa bác sĩ, thời gian gần đây trên mạng xã hội xuất hiện nhiều thông tin cho rằng “virus Ấn Độ” hay virus Nipah đang rất nguy hiểm. Dưới góc độ chuyên môn, bác sĩ nhìn nhận thế nào về làn sóng thông tin này?

Bác sĩ Trương Hữu Khanh: Trước hết cần khẳng định rõ Nipah không phải là virus mới. Đây là một tác nhân gây bệnh đã được y văn thế giới ghi nhận từ rất lâu. Nipah là một trong các virus có thể gây viêm não. Trước đây ở Việt Nam, khi nói đến viêm não, người dân thường nghĩ đến viêm não Nhật Bản, vì đây là bệnh phổ biến và đã có chương trình tiêm ngừa. Tuy nhiên, Nipah cũng là một tác nhân gây viêm não đã được biết đến từ nhiều thập kỷ trước, chỉ là nó xuất hiện rất hiếm.

Quan trọng là virus này không lây lan theo cách mà nhiều người đang lo sợ. Nó không lây từ người sang người qua đường hô hấp như COVID-19, cũng không lây qua tiếp xúc thông thường.

Vậy con đường lây truyền chính của virus Nipah là gì, thưa bác sĩ?

Virus Nipah là virus có nguồn gốc từ động vật hoang dã, trong đó ổ chứa tự nhiên quan trọng nhất là dơi. Virus tồn tại trong nước bọt và các dịch tiết của dơi. Người chỉ có thể bị lây khi tiếp xúc rất gần với dơi, chẳng hạn như săn bắt, giết mổ, ăn thịt dơi, hoặc ăn các loại trái cây, nhựa cây đã bị dơi tiết nước bọt nhiễm virus.

Ở một số khu vực của Ấn Độ, Bangladesh hay Malaysia, người dân có thói quen sử dụng nhựa cây tươi hoặc ăn trái cây rơi, trái cây bị động vật cắn dở. Đây chính là nguồn lây chủ yếu. Virus cũng có thể lây từ dơi sang heo hoặc ngựa rồi từ đó sang người nhưng con đường này hiếm gặp hơn rất nhiều so với lây trực tiếp từ dơi sang người.

Như vậy, nguy cơ virus Nipah lây lan rộng trong cộng đồng là rất thấp?

Đúng vậy. Cho đến thời điểm hiện nay, khả năng lây từ người sang người của virus Nipah gần như bằng không. Muốn một virus có nguồn gốc hoang dã chuyển thành virus lây từ người sang người thì cần thời gian rất dài, với điều kiện là virus liên tục lây qua người mà không được kiểm soát. Trong khi đó, với Nipah, khi xuất hiện ca bệnh, người ta nhanh chóng nhận diện nguồn lây và khuyến cáo ngăn chặn.

Khi một virus không lây từ người sang người thì nó không thể đi xuyên quốc gia, càng không thể tạo ra dịch lớn. Đây là điểm rất khác so với các virus đường hô hấp.

Một số thông tin cho biết có nhân viên y tế mắc bệnh khiến dư luận càng lo lắng. Bác sĩ đánh giá thế nào?

Khi nghe thông tin này, chúng ta cần nhìn vào hoàn cảnh cụ thể. Nhân viên y tế mắc bệnh không đồng nghĩa virus có khả năng lây mạnh từ người sang người. Nhiều trường hợp có thể do tiếp xúc trực tiếp với nguồn lây từ động vật hoặc môi trường nhiễm virus. Đặc biệt ở Ấn Độ có những vùng với tập quán sinh hoạt rất đặc thù, như sử dụng nhựa cây tươi. Khi dơi tiếp xúc với nhựa cây, virus theo nước bọt truyền sang người.

Vì vậy, lâu lâu chúng ta lại nghe có vài ca bệnh ở những khu vực này, sau đó dịch dừng lại khi người dân thay đổi hành vi và nguồn lây được kiểm soát.

Vì sao nhiễm virus Nipah có tỷ lệ tử vong cao, thưa bác sĩ?

Thứ nhất, đây là virus có nguồn gốc từ động vật, cơ thể người không có miễn dịch sẵn nên khi mắc bệnh thường diễn tiến nặng. Thứ hai, Nipah là virus tấn công trực tiếp vào não, gây viêm não cấp. Viêm não nói chung vốn đã có tỷ lệ tử vong và di chứng cao.

Ngoài ra, do số ca mắc rất ít và xuất hiện rải rác nên hiện nay chưa có thuốc điều trị đặc hiệu. Việc điều trị chủ yếu là điều trị triệu chứng và hỗ trợ. Vì vậy, tỷ lệ tử vong cao là điều không khó hiểu và những trường hợp sống sót thường để lại di chứng thần kinh.

Về triệu chứng, người dân có thể nhận biết sớm virus Nipah hay không?

Thực ra không cần và cũng không thể phân biệt bằng triệu chứng. Nipah gây viêm não nên biểu hiện giống các viêm não khác như sốt cao, co giật, rối loạn ý thức, hôn mê, suy hô hấp. Không có triệu chứng đặc trưng riêng để người dân tự nhận biết.

Quan trọng là yếu tố dịch tễ. Khi có bệnh nhân ở vùng từng ghi nhận ca bệnh, bác sĩ sẽ khai thác kỹ thói quen sinh hoạt, ăn uống, tiếp xúc với động vật, từ đó mới nghĩ đến xét nghiệm.

Người dân từ vùng có dịch trở về cần lưu ý điều gì?

Trước hết, cần xác định có thực sự ở vùng dịch hay không, vì Ấn Độ rất rộng và chỉ có một số khu vực nhỏ ghi nhận ca bệnh. Nếu có ở khu vực đó, người dân nên theo dõi sức khỏe, hạn chế tiếp xúc gần trong thời gian đầu. Quan trọng nhất là tự nhìn lại xem mình có yếu tố nguy cơ hay không. Nếu không có yếu tố nguy cơ thì sinh hoạt bình thường, không cần làm gì đặc biệt.

So với COVID-19, virus Nipah khác nhau như thế nào?

COVID-19 là virus hoàn toàn mới và lây rất mạnh từ người sang người qua đường hô hấp. Còn Nipah là virus đã biết từ lâu, chỉ lây từ động vật sang người và dừng lại ở đó. Hai loại này hoàn toàn khác nhau về bản chất, không thể đặt cạnh nhau để so sánh theo hướng đại dịch.

Trước tâm lý hoang mang hiện nay, bác sĩ muốn gửi thông điệp gì đến người dân?

Virus Nipah không phải virus mới và chúng ta đã nhiều lần nghe nói đến nó trong quá khứ. Lần nào cũng vậy, dịch chỉ xuất hiện rải rác rồi kết thúc vì nguồn lây rất rõ ràng. Người dân chỉ cần nhớ không tiếp xúc với dơi, không ăn trái cây bị động vật cắn dở. Nếu làm được điều đó thì nguy cơ nhiễm bệnh gần như bằng không. Với Việt Nam, đến nay chưa ghi nhận ca bệnh nào và nguy cơ xâm nhập là rất thấp.

Cảm ơn bác sĩ!

Theo Vân Sơn