Tham vọng lớn từ Việt Nam: Lập liên minh cà phê toàn cầu, kéo thu nhập nông dân tăng 300%
21 phái đoàn ngoại giao cùng xuất hiện tại Hà Nội để ký một tuyên bố mang tính biểu trưng, trong bối cảnh ngành cà phê toàn cầu đối mặt áp lực từ biến đổi khí hậu và biến động thị trường.
Sáng kiến Liên minh Cà phê Toàn cầu
Ngày 26/3 tại Hà Nội, Hội nghị Cà phê Quốc tế 2026 do Công ty TNI King Coffee khởi xướng và chủ trì diễn ra với sự tham dự của đại diện cơ quan ngoại giao, cùng các tổ chức, doanh nghiệp và chuyên gia trong ngành.
Tại sự kiện, sáng kiến Liên minh Cà phê Toàn cầu (Global Coffee Alliance – GCA) được giới thiệu, đi kèm với Tuyên bố GCA 2026.
Nội dung tuyên bố tập trung vào 5 định hướng gồm: bảo vệ hệ sinh thái cà phê và thúc đẩy nông nghiệp tái tạo; đảm bảo sinh kế công bằng cho nông dân; tăng cường phối hợp giữa cơ quan ngoại giao và doanh nghiệp; thúc đẩy đổi mới sáng tạo và số hóa; phát huy vai trò văn hóa của cà phê trong kết nối quốc tế.
Phát biểu tại hội nghị, ông Saadi Salama, Đại sứ Palestine tại Việt Nam, Trưởng Đoàn Ngoại giao, nhận định: “Cà phê không chỉ là một sản phẩm kinh tế, mà còn là đại sứ của văn hóa, là nhịp cầu kết nối ngoại giao và thúc đẩy hợp tác toàn cầu.”
Ở góc độ doanh nghiệp, bà Lê Hoàng Diệp Thảo, nhà sáng lập kiêm Tổng giám đốc TNI King Coffee, cho rằng ngành cà phê toàn cầu đang đối mặt đồng thời với biến đổi khí hậu, biến động thị trường và yêu cầu cao hơn về minh bạch chuỗi cung ứng. “Không một quốc gia hay doanh nghiệp nào có thể đơn độc vượt qua. Chúng ta chỉ có thể đi xa nếu đi cùng nhau”, bà nói.
Theo định hướng được trình bày, GCA được xây dựng như một nền tảng hợp tác công – tư, kết nối vai trò của các cơ quan ngoại giao với doanh nghiệp trong việc hình thành chuỗi giá trị bền vững.
Đặt mục tiêu Net-Zero, kết nối 125 triệu “công dân cà phê” vào năm 2040
Tại hội nghị, các đại biểu cũng thảo luận về tầm nhìn phát triển ngành cà phê đến năm 2040. Theo đó, mục tiêu dài hạn là xây dựng hệ sinh thái cà phê toàn cầu dựa trên công nghệ, hướng tới tiêu chuẩn phát thải ròng bằng 0 (Net-Zero).
Lộ trình được chia thành ba giai đoạn:
Giai đoạn 2026–2030: thúc đẩy chuyển đổi số, kết nối khoảng 50 triệu “công dân cà phê” toàn cầu; mở rộng hợp tác với các tổ chức quốc tế như ICO, FAO, IFC để ứng dụng công nghệ vào sản xuất và bảo vệ môi trường.
Giai đoạn 2030–2035: chuyển dịch từ xuất khẩu thô sang chế biến sâu; đặt mục tiêu 50% vùng trồng trong mạng lưới áp dụng mô hình nông nghiệp tái tạo.
Giai đoạn 2035–2040: mở rộng mạng lưới lên 125 triệu “công dân cà phê”; vận hành theo mô hình kinh tế tuần hoàn; đồng thời đặt mục tiêu nâng thu nhập của nông dân tăng ít nhất 300% so với năm 2026.
Các quốc gia chia sẻ kỳ vọng và bài toán riêng của ngành cà phê
Tại phiên thảo luận, đại diện một số quốc gia sản xuất cà phê đã nêu những vấn đề cụ thể.
Đại diện Đại sứ quán Angola cho biết nước này từng là quốc gia xuất khẩu cà phê lớn thứ ba thế giới vào thập niên 1970, nhưng xung đột nội bộ khiến ngành suy giảm mạnh. Dù vậy, Angola vẫn sở hữu các dòng Robusta và Arabica chất lượng cao, và kỳ vọng các sáng kiến hợp tác như GCA có thể hỗ trợ phục hồi ngành, đặc biệt trong việc đảm bảo sinh kế cho nông hộ.
Đại diện Haiti đánh giá cao tốc độ tăng trưởng kinh tế và kinh nghiệm phát triển ngành cà phê của Việt Nam, đồng thời cho rằng hội nghị là cơ hội để học hỏi từ các quốc gia ASEAN và đối tác quốc tế.
Trong khi đó, đại diện Timor-Leste cho biết cà phê hiện là mặt hàng xuất khẩu lớn thứ hai của nước này, sau dầu khí. Nhờ canh tác hoàn toàn tự nhiên, không sử dụng phân bón hóa học, cà phê Arabica hữu cơ của Timor-Leste đã tiếp cận nhiều thị trường như Nhật Bản, Hàn Quốc, châu Âu và Australia. Tuy nhiên, quốc gia này vẫn có nhu cầu học hỏi kinh nghiệm về hiện đại hóa sản xuất và mở rộng quy mô.
Trao đổi về xu hướng thị trường, TS Phạm S, nguyên Phó Chủ tịch UBND tỉnh Lâm Đồng, cho biết nhu cầu tiêu thụ cà phê hữu cơ trên toàn cầu đang tăng nhanh, từ khoảng 11% lên 15%, trong khi diện tích canh tác hữu cơ mới chiếm khoảng 1%. Theo ông, đây là dư địa lớn cho các quốc gia sản xuất nếu tận dụng được xu hướng tiêu dùng mới.
Đối với Lào, đại diện cơ quan ngoại giao nước này cho biết sản lượng cà phê hiện ở mức khoảng 20.000 tấn mỗi năm, chủ yếu do phương thức canh tác truyền thống. Theo các chuyên gia, Lào có tiềm năng phát triển tại các vùng như Champasak, Xieng Khouang và Houaphanh, nhưng cần cải thiện giống và kỹ thuật để nâng cao năng suất.
Đề xuất “chuỗi cung ứng ngoại giao”, ứng dụng AI trong thương mại cà phê
Một nội dung khác được đề cập tại hội nghị là đề xuất xây dựng “chuỗi cung ứng ngoại giao” (Diplomacy Supply Chain). Theo ông Trần Chí Dũng, Tổng Thư ký Hiệp hội Doanh nghiệp dịch vụ logistics Việt Nam, mô hình này hướng tới việc kết nối giao thương giữa các quốc gia theo hướng an toàn, nhanh hơn và tiết kiệm chi phí, đồng thời tích hợp công nghệ và trí tuệ nhân tạo.
Theo kế hoạch, một hệ thống chuỗi cung ứng ứng dụng AI có thể được thử nghiệm trong thời gian tới.
Việt Nam hiện là quốc gia xuất khẩu cà phê lớn thứ hai thế giới và đứng đầu về Robusta. Trong bối cảnh ngành cà phê toàn cầu đang chịu áp lực chuyển đổi xanh và minh bạch chuỗi cung ứng, các sáng kiến hợp tác đa phương được kỳ vọng sẽ góp phần định hình lại chuỗi giá trị và vai trò của các quốc gia sản xuất.
