Thạc sĩ 37 tuổi, chuyên môn cao vẫn đi bưng bê, phụ bếp: “Văn võ song toàn vẫn thất nghiệp?”

Một bài đăng trên Threads gần đây thu hút hàng chục nghìn lượt tương tác khi một người chia sẻ câu chuyện của bản thân: có bằng thạc sĩ, từng làm việc trong lĩnh vực chuyên môn nhiều năm, nhưng đến năm 37 tuổi đi xin việc thì không nơi nào nhận. Sau thời gian thất nghiệp, người này buộc phải đi làm bếp, bưng bê để có thu nhập.

Câu chuyện nhanh chóng khiến nhiều người chú ý, không chỉ vì tấm bằng thạc sĩ hay công việc hiện tại, mà vì nó chạm vào một nỗi lo rất thật của dân văn phòng: Liệu có tồn tại một “giới hạn tuổi” trên thị trường lao động?

Từ câu chuyện này, cộng đồng mạng chia thành hai luồng tranh luận khá rõ ràng.

Thực trạng phân biệt tuổi tác khi tuyển dụng là có thật

Nhiều ý kiến cho rằng câu chuyện này không phải hiếm và thực tế tình trạng doanh nghiệp ưu tiên tuyển người trẻ đang diễn ra ở nhiều nơi. Không khó để bắt gặp những tin tuyển dụng ghi rõ yêu cầu độ tuổi dưới 30, dưới 32 hoặc tối đa 35 tuổi. Điều này khiến nhiều người ngoài 35 tuổi dù có kinh nghiệm vẫn gặp khó khăn khi tìm việc mới, đặc biệt nếu muốn chuyển sang môi trường khác hoặc bắt đầu lại ở vị trí không phải quản lý.

Ở góc nhìn của doanh nghiệp, nhiều người cho rằng họ có những lý do riêng. Nhân sự trẻ thường dễ đào tạo theo văn hóa công ty, mức lương kỳ vọng thấp hơn, sẵn sàng tăng ca, làm việc cường độ cao và ít vướng bận gia đình. Ngoài ra, trong một số môi trường, quản lý trực tiếp có thể còn trẻ tuổi, nên việc tuyển nhân sự lớn tuổi hơn đôi khi cũng khiến doanh nghiệp e ngại về sự phù hợp trong cách làm việc và quản lý.

Bên cạnh đó, nhiều ý kiến cũng cho rằng bằng thạc sĩ hiện nay không còn là lợi thế quá lớn như trước. Nếu như trước đây học thạc sĩ là con đường dành cho nghiên cứu, giảng dạy hoặc chuyên gia, thì hiện tại khá nhiều người học thạc sĩ từ rất sớm, thậm chí học ngay sau khi tốt nghiệp đại học. Điều này khiến tấm bằng không còn quá hiếm hay tạo ra sự khác biệt quá lớn trên thị trường lao động. Doanh nghiệp khi tuyển dụng thường quan tâm nhiều hơn đến kinh nghiệm thực tế, kỹ năng làm việc và mức độ phù hợp với vị trí tuyển dụng, thay vì chỉ nhìn vào bằng cấp cao hay thấp.

Vì vậy, theo luồng ý kiến này, việc một người có bằng thạc sĩ nhưng vẫn thất nghiệp ở tuổi 37 không phải là điều quá khó hiểu trong bối cảnh thị trường lao động cạnh tranh và thay đổi nhanh như hiện nay.

- “Mình cũng tương tự bạn đây, thạc sĩ chuyên môn nhưng cầm hồ sơ đi xin việc chỉ được lương 4 triệu đồng. Thế nên mình chọn bỏ phố về quê, tự làm công việc khác để kiếm sống. Thời buổi bây giờ như vậy rồi, phải cố gắng thích nghi”.

- “Đúng là thị trường bây giờ cạnh tranh kinh khủng thật. Thường thì các doanh nghiệp sẽ thích các bạn trẻ, năng động hơn. Và giờ các bạn cũng học và có bằng thạc sĩ từ rất sớm nên đúng là phải rất nỗ lực để cạnh tranh”.

- “Không biết vì sao nhưng ở Việt Nam hầu như mọi người ái ngại khi tuyển nhân sự ngoài 35 tuổi. Nên cũng không biết nói sao, phải tự chuẩn bị các phương án cho mình thôi”.

- “Đây có thể coi là một thực tế hiện tại của thị trường. Không cứ ngoài 35 tuổi đâu mà ở một số môi trường, 30 tuổi đã bắt đầu khó cạnh tranh vị trí với các bạn trẻ hơn rồi”.

Nếu thực sự giỏi thì không sợ thất nghiệp

Tuy nhiên, một số quan điểm khác lại nhìn vấn đề theo hướng thẳng thắn hơn. Nhiều người cho rằng nếu đi xin việc ở nhiều nơi mà đều không được nhận thì có thể cần xem lại năng lực của chính mình, bởi thị trường lao động luôn có chỗ cho người thực sự giỏi.

Theo quan điểm này, người có chuyên môn tốt, năng lực làm việc ổn định và kinh nghiệm thực sự thì rất khó rơi vào tình trạng thất nghiệp hoàn toàn. Có thể họ không tìm được công việc đúng mong muốn ngay lập tức, nhưng vẫn có thể làm các công việc liên quan như tư vấn, làm dự án, làm freelance, dạy học, đào tạo nội bộ hoặc chuyển sang những vị trí phù hợp với kinh nghiệm nhiều năm như quản lý, điều phối, vận hành. Nói cách khác, nếu chuyên môn đủ tốt thì vẫn sẽ có “đất sống” theo nhiều cách khác nhau, chứ không nhất thiết phải đi làm những công việc hoàn toàn không liên quan đến lĩnh vực của mình.

Một số ý kiến còn cho rằng đôi khi vấn đề không nằm ở tuổi tác hay bằng cấp, mà có thể nằm ở việc kỹ năng không còn phù hợp với thị trường, không cập nhật công nghệ mới, mức lương kỳ vọng quá cao so với vị trí ứng tuyển, hoặc chỉ muốn làm đúng ngành cũ mà không chịu chuyển hướng. Trong bối cảnh nhiều ngành nghề thay đổi rất nhanh, nếu không liên tục cập nhật bản thân thì dù từng có kinh nghiệm nhiều năm vẫn có thể bị tụt lại phía sau.

- “Thực ra nếu bạn chắc chắn mình giỏi chuyên môn thì ở đâu cũng sẽ có vị trí phù hợp. Giờ vẫn nhiều công ty tuyển ứng viên ở thế hệ 7x - 8x mà, nói như này phiến diện quá”.

- “Mình làm ngân hàng ngày nào cũng nhận ứng viên ngoài 35 tuổi đây. Quan trọng là năng lực của bạn như thế nào, việc chấp nhận thích nghi với công việc ra sao. Nếu bạn tự tin có thể đăng tải CV luôn trên này, nhiều người sẽ tự tìm đến bạn”.

- “Chuyên môn tốt mà lại thất nghiệp? Nghe có vẻ hơi vô lý nhỉ. Ở tuổi 37, bằng thạc sĩ mà chuyên môn lĩnh vực ổn thì thể nào cũng sẽ có người tuyển. Còn nếu không phải xem lại bản thân mình trước”.

Dù đứng ở góc nhìn nào, nhiều người vẫn thừa nhận một điều rằng độ tuổi 35 - 40 thực sự là giai đoạn khá nhạy cảm trong sự nghiệp. Đây là giai đoạn không còn được xem là lao động trẻ, nhưng cũng còn rất lâu mới đến tuổi nghỉ hưu. Nếu không lên được vị trí quản lý, không có chuyên môn đủ sâu hoặc không có nguồn thu nhập riêng, nhiều người có thể rơi vào tình trạng khó nhảy việc, khó cạnh tranh với lao động trẻ và cũng khó tìm được vị trí phù hợp với kinh nghiệm của mình.

Câu chuyện của người thạc sĩ 37 tuổi đi làm bưng bê, phụ bếp vì thất nghiệp vì thế khiến nhiều người vừa thấy thương, vừa thấy lo cho chính mình trong tương lai. Nhưng sau tất cả, tranh luận vẫn không có kết luận rõ ràng. Một bên cho rằng xã hội và doanh nghiệp đang ngày càng ưu tiên lao động trẻ, khiến người ngoài 35 tuổi gặp khó khăn khi xin việc. Bên còn lại cho rằng nếu năng lực thực sự tốt thì ở đâu cũng có cơ hội làm việc, vấn đề đôi khi nằm ở chính bản thân người lao động.

Và có lẽ điều khiến nhiều người suy nghĩ nhất sau câu chuyện này không phải là tấm bằng thạc sĩ hay công việc bưng bê, phụ bếp, mà là một câu hỏi khác: Nếu một ngày ngoài 35 tuổi mà mất việc, mình còn lại điều gì để kiếm sống?

Theo Hải My