Siêu đô thị thế hệ mới: Xu hướng tất yếu cho phát triển bền vững

Sáng 21/3, Hội Quy hoạch phát triển đô thị Việt Nam đã tổ chức Hội thảo khoa học "Siêu đô thị thế hệ mới: Động lực tăng trưởng kinh tế và phát triển bền vững đô thị Việt Nam trong kỷ nguyên mới".

Tại hội thảo, bà Trần Thu Hằng Vụ trưởng Vụ Quy hoạch Kiến trúc (Bộ Xây dựng) cho biết, trong những năm gần đây đô thị hóa Việt Nam đã diễn ra với tốc độ nhanh, mạnh và có bước tiến vượt bậc. Hệ thống đô thị Việt Nam ngày càng mở rộng, đa dạng về quy mô, hình thái và chức năng. Đô thị đã trở thành động lực quan trọng trong phát triển kinh tế xã hội và nơi hội tụ tri thức, sáng tạo, công nghệ và đổi mới.

Tuy nhiên, đi cùng những thành tựu đó, đô thị Việt Nam đang phải đối mặt với những thách thức lớn đó là áp lực hạ tầng, ô nhiễm môi trường, quá tải giao thông, chênh lệch vùng miền, biến đổi ký hậu và các yêu cầu mới về chuyển đổi số.

Thực tiễn thế giới cũng cho thấy, mô hình siêu đô thị truyền thống dựa trên tăng quy mô và không gian vật lý đang bộc lộ nhiều hạn chế và đặc biệt là vấn đề quá tải hạ tầng, suy giảm chất lượng môi trường và gia tăng chi phí xã hội.

Nghị quyết 306 của Chính phủ cũng xác định rõ tổ chức không gian theo cấu trúc mạng lưới, hình thành các vùng động lực và các hành lang kinh tế, hệ thống đô thị có tính liên kết cao. Quy hoạch tổng thể quốc gia không hướng tới hình thành một số đô thị cực lớn mang tính tập trung mà hướng tới xây dựng một hệ thống đô thị phân bố hợp lý, có chức năng bổ trợ và liên kết chặt chẽ, phát huy tối đa lợi thế của từng vùng miền.

" Việt Nam bước vào giai đoạn phát triển mới, yêu cầu tăng trưởng cao và bền vững, việc hình thành các siêu đô thị thế hệ mới không chỉ là một xu hướng mà là một sự lựa chọn chiến lược nhằm tạo lập các cực tăng trưởng, thúc đẩy đổi mới sáng tạo và nâng cao vị thế của đô thị Việt Nam cũng như là Việt Nam trong mạng lưới kinh tế khu vực và toàn cầu ", bà Hằng nhấn mạnh.

PGS. TS. Lưu Đức Hải - Phó Chủ tịch Hội Quy hoạch Phát triển đô thị Việt Nam cũng cho rằng, sự bùng nổ dân số cơ học tại các đô thị hạt nhân như Hà Nội và TP.HCM đã tạo nên một áp lực khủng khiếp lên hệ thống hạ tầng giao thông vốn đã lỗi thời. Tình trạng ùn tắc kéo dài, ô nhiễm môi trường và sự đứt gãy trong kết nối không gian đang trở thành những 'rào cản' trực tiếp kìm hãm đà tăng trưởng kinh tế - xã hội.

Trước những thách thức đó, nhiều quốc gia và tổ chức quốc tế như UN-Habitat, OECD (Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế) và Ngân hàng Thế giới... đã chuyển hướng nghiên cứu và phát triển mô hình siêu đô thị thế hệ mới, nhấn mạnh đến cấu trúc đa trung tâm, liên kết mạng lưới vùng, quản trị thông minh và phát triển bền vững.

Siêu đô thị thế hệ mới là nơi chuẩn sống hiện đại được tái định nghĩa một cách toàn diện. Đây không đơn thuần là sự mở rộng về mặt vật lý hay quy mô dân số, mà là một bước chuyển mình tất yếu hướng tới quy hoạch đồng bộ, tích hợp không gian xanh, hạ tầng thông minh và hệ sinh thái tiện ích đa lớp.

Siêu đô thị thế hệ sẽ có hình hài ra sao?

Chia sẻ về mô hình siêu đô thị thế hệ mới, TS. KTS Trương Văn Quảng - Phó Tổng thư ký Hội Quy hoạch phát triển đô thị Việt Nam (VUPDA) cũng cho rằng, ông đưa ra khung mô hình phát triển với các quan điểm: chuyển từ mở rộng quy mô dân số sang nâng cao năng lực đô thị; phát triển mạng lưới đô thị quốc gia; phát triển cấu trúc đa trung tâm; đẩy mạnh chuyển đổi số; phát triển kinh tế dựa trên đổi mới sáng tạo; phát triển hạ tầng kết nối; đổi mới quản trị đô thị.

Mô hình này dựa trên 5 trụ cột: chức năng kinh tế toàn cầu; kết nối hạ tầng và mạng lưới; hệ sinh thái đổi mới sáng tạo; phát triển bền vững; và quản trị đô thị thông minh.

Đây là mô hình phù hợp với bối cảnh Việt Nam hiện nay, khi quy mô dân số cần được lựa chọn tối ưu, hạ tầng đang phát triển, cấu trúc lãnh thổ trải dài và cần mô hình đa trung tâm.

Theo ông, nếu phát triển theo hướng này, Việt Namsẽ đạt được các giá trị: kinh tế, kết nối, chất lượng sống, văn hóa, môi trường và quản trị.

Trong đó, giá trị kinh tế là cơ hội việc làm và đổi mới sáng tạo; giá trị kết nối là khả năng liên thông và hội nhập toàn cầu; giá trị chất lượng sống là dịch vụ đô thị hiện đại, tiện nghi; giá trị văn hóa là môi trường đa dạng, sáng tạo; giá trị môi trường là phát triển xanh, bền vững; giá trị quản trị là quản lý đô thị thông minh, hiệu quả

" Siêu đô thị thế hệ mới là mô hình đô thị không quá phụ thuộc vào quy mô được tổ chức theo cấu trúc đa trung tâm, kết nối mạng lưới và vận hành bằng hạ tầng thông minh nhằm bảo đảm phát triển bền vững, chất lượng sống cao và khả năng cạnh tranh khu vực và toàn cầu ", ông Quảng nhấn mạnh.

Trong khi đó, TS. Nguyễn Thanh Nhã – Nguyên Giám đốc sở QHKT TP.HCM lại cho rằng, sự khác biệt của các siêu đô thị thế hệ mới không chỉ nằm ở quy mô mà còn ở mô hình phát triển. Thay vì chỉ tập trung vào nhà ở, các dự án này được xây dựng theo mô hình phức hợp đa chức năng, tích hợp từ đô thị, giáo dục, y tế đến thương mại, công nghiệp và logistics. Mục tiêu là tạo ra một hệ sinh thái khép kín, nơi cư dân có thể sống, làm việc, học tập và giải trí ngay trong khu đô thị.

Cũng theo các chuyên gia, trên thế giới, mô hình "đô thị 10-15 phút" đang trở thành chuẩn mực khắt khe của các siêu đô thị hiện đại. Tại đây, mọi nhu cầu từ làm việc, học tập, chăm sóc sức khỏe đến vui chơi giải trí của người dân đều được đáp ứng trong một bán kính di chuyển ngắn, giúp giảm thiểu đáng kể nhu cầu giao thông cơ giới và khí thải.

Hệ thống giao thông được tổ chức thông minh, ưu tiên không gian cho con người và thiên nhiên, tạo nên một cấu trúc sống khép kín nhưng vẫn mở rộng kết nối, với những vùng dân cư ổn định và bền vững trong dài hạn.

Có thể nói, phát triển siêu đô thị thế hệ mới không chỉ là xu thế đô thị hóa mà còn là lựa chọn chiến lược góp phần hiện thực hóa các mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội của Việt Nam, tạo ra các cực tăng trưởng, trung tâm đổi mới sáng tạo và không gian phát triển bền vững cho quốc gia trong tầm nhìn dài hạn. Ngoài việc thúc đẩy phát triển mạnh mẽ kinh tế - xã hội, siêu đô thị thế hệ mới còn mang lại những giá trị nổi bật giúp siêu đô thị thế hệ mới trở thành không gian sống, làm việc và sáng tạo đặc trưng của xã hội đô thị trong thế kỷ XXI.

Theo Châu Anh