Sai lầm đáng sợ khi nhận thưởng Tết

Tiền thưởng Tết luôn mang lại một cảm giác rất khác so với lương hàng tháng. Đó là khoản tiền hiếm hoi đủ lớn để nhiều người tin rằng năm nay mình đang ổn hơn trước. Và chính cảm giác này dẫn đến sai lầm lớn nhất khi nhận thưởng Tết: chi tiêu theo cảm xúc hiện tại, thay vì theo đời sống thực tế sẽ diễn ra sau Tết. Phần lớn những quyết định sai với tiền thưởng không xuất phát từ việc thiếu hiểu biết tài chính, mà đến từ một suy nghĩ rất quen thuộc: “Cả năm chỉ có một lần, xài cũng không sao.”

Sai lầm phổ biến nhất là coi tiền thưởng Tết như tiền “dư”.

Vì không trông đợi nó suốt năm, nhiều người mặc định đây là khoản tiền có thể dùng cho những thứ bình thường sẽ không mua: đổi điện thoại dù máy cũ vẫn dùng tốt, đi du lịch vượt ngân sách vì đầu năm phải xả stress, hay biếu quà quá tay để giữ hình ảnh. Vấn đề không nằm ở bản thân việc chi tiêu, mà ở chỗ rất ít người tự hỏi: nếu khoản tiền này biến mất, mình sẽ sống bằng gì trong những tháng sau Tết. Một cách nhìn thực tế hơn là coi thưởng Tết như tiền ứng trước cho hai hoặc ba tháng sau kỳ nghỉ, thay vì tiền thưởng có thể thoải mái tiêu ngay lập tức.

Một cái bẫy tâm lý khác là xu hướng tiêu tiền theo kiểu “một cục cho đã”.

Thưởng Tết thường đủ lớn để tạo cảm giác an toàn, khiến nhiều người sẵn sàng dùng gần hết số tiền này chỉ trong vài ngày cho một chuyến đi, một lần mua sắm lớn hay một đợt nâng cấp đồ dùng cá nhân. Cảm giác vui đến nhanh, nhưng tiền cũng hết nhanh không kém. Cách an toàn hơn là chia tiền thưởng ngay khi vừa nhận thành ba phần: một phần cho các khoản bắt buộc như nợ, tiền nhà, chi phí cố định; một phần để dành không động tới; và một phần nhỏ được phép chi tiêu cho bản thân. Việc cho phép mình tiêu trong giới hạn rõ ràng thường hiệu quả hơn nhiều so với việc tiêu hết rồi mới bắt đầu lo lắng.

Nhiều người cũng mắc sai lầm khi dùng thưởng Tết để nâng cấp hình ảnh bản thân.

Đổi xe, mua điện thoại mới, làm mới phong cách sống đều mang lại cảm giác “phiên bản mình tốt hơn” trong ngắn hạn, nhưng cảm giác này hiếm khi kéo dài lâu bằng áp lực tài chính phía sau. Một nguyên tắc đơn giản là nếu món đồ không giúp tiết kiệm chi phí dài hạn hoặc tạo thêm thu nhập, thì cần cân nhắc rất kỹ trước khi dùng tiền thưởng để mua.

Thưởng Tết còn dễ bị chi sai vì nó thường đến đúng thời điểm nghỉ ngơi, ăn uống, tụ họp - lúc con người dễ phấn khích nhất trong năm.

Không ít quyết định tài chính được đưa ra trong trạng thái “high”: đầu tư theo lời rủ rê, góp vốn cho vui hay mua tài sản lớn mà không rà soát lại dòng tiền. Với những khoản chi chiếm hơn 30% tiền thưởng Tết, việc trì hoãn quyết định ít nhất một tuần sau kỳ nghỉ thường giúp tránh được nhiều lựa chọn vội vàng.

Sai lầm lớn nhất, cuối cùng, là quên mất cảm giác của tháng 3.

Hầu hết hậu quả của việc chi tiêu tiền thưởng không xuất hiện ngay, mà chỉ lộ rõ khi Tết qua đi, chi phí quay lại bình thường trong khi khoản tiền đặc biệt kia đã không còn. Trước khi tiêu tiền thưởng, hãy thử hình dung một buổi tối tháng 3, khi thu nhập trở lại mức cũ và bạn phải xoay xở bằng đúng dòng tiền hàng tháng. Nếu quyết định chi tiêu hôm nay vẫn ổn trong viễn cảnh đó, thì hãy xài.

Thưởng Tết không làm ai giàu lên, nhưng nó phơi bày rất rõ cách mỗi người đối xử với tiền. Sai lầm không nằm ở việc tiêu nhiều hay ít, mà ở chỗ tiêu tiền mà không nghĩ đến đời sống của chính mình sau Tết.

Hà Nguyên