Robot lần đầu “tự nhân bản”: Tương lai nhân loại sắp trải qua một cuộc chiến với robot?

Trong phòng thí nghiệm tại Mudd Hall, Đại học Columbia, một nhóm các nhà khoa học trẻ đang nỗ lực phát triển những cỗ máy có khả năng tự nhân bản như sinh vật sống. Không phải robot hình người hay cánh tay công nghiệp quen thuộc, mà là những mô-đun nhỏ, các “thanh nối giàn” chứa động cơ servo, vi mạch, nam châm và pin. Mỗi mô-đun có thể co duỗi như một sinh vật đơn giản.

Khi nhiều mô-đun kết hợp, chúng có thể tự lắp ráp thành cấu trúc lớn hơn, hỗ trợ lẫn nhau, thậm chí thay thế các phần bị hỏng. Theo nhóm nghiên cứu, đây có thể là minh chứng đầu tiên cho một hệ thống robot có khả năng phát triển từ các bộ phận rời rạc thành một thực thể ba chiều hoàn chỉnh. Đồng thời cải thiện chính nó mà không cần máy móc hỗ trợ bên ngoài.

Ý tưởng cốt lõi rất rõ ràng: nếu robot có thể “ăn” (tức là thu thập vật liệu), chúng có thể lớn lên.Và nếu có thể lớn lên, chúng có thể sinh sản và tiến hóa. Đây chính là triết lý của Phòng thí nghiệm Máy móc Sáng tạo.

Họ tin rằng robot tự nhân bản trong tương lai không nên là những cỗ máy cố định, mà phải mang đặc tính của sinh học: thích nghi, tự chủ và có khả năng phát triển. Một dự án tiêu biểu được mô tả đơn giản nhưng đầy tham vọng: “một cỗ máy tạo ra một cỗ máy khác, và cỗ máy đó tiếp tục tự nhân lên”.

Các nhà nghiên cứu trẻ như Philippe Wyder, Judah Goldfeder hay Sylvester Zhang không giấu được sự phấn khích. Trong bối cảnh AI đang bị thống trị bởi các tập đoàn lớn, họ xem robot tự sinh sản là “điều vĩ đại tiếp theo” mà giới học thuật vẫn có thể dẫn đầu.

Thay vì chạy theo các mô hình ngôn ngữ lớn, họ chọn con đường khó hơn: đưa trí tuệ vào thế giới vật lý. Như một nhà nghiên cứu nhận định, AI có thể “đọc hàng tỷ mô tả về thế giới”, nhưng chưa từng thực sự trải nghiệm nó.

Cơ hội đột phá và nỗi lo về một “vương quốc robot tự nhân bản”

Tham vọng không dừng ở việc tạo ra robot linh hoạt. Mục tiêu xa hơn là xây dựng cả một “hệ sinh thái robot”, nơi hàng tỷ cỗ máy có thể tự duy trì sự tồn tại của mình. Câu hỏi đặt ra là: nếu số lượng robot tự nhân bản tăng từ hàng triệu lên hàng tỷ, ai sẽ sản xuất, sửa chữa và xử lý chúng? Câu trả lời của các nhà khoa học chính là robot.

Họ hình dung một tương lai nơi con người không mua robot hoàn chỉnh, mà chỉ cần một “túi linh kiện”. Các mô-đun này sẽ tự lắp ráp thành bất kỳ hình dạng nào, phục vụ bất kỳ mục đích nào.

Ý tưởng này không mới. Từ năm 1958, các thí nghiệm với tàu hỏa mô hình đã chứng minh khả năng “tự sinh sản” cơ học. Sau đó, các nhà khoa học như John von Neumann hay Chris Langton đã phát triển lý thuyết về máy tự sao chép và sự sống nhân tạo trong môi trường số.

Tuy nhiên khi đưa những khái niệm đó ra thế giới thực vẫn là thách thức lớn. Như một chuyên gia nhận xét: mô phỏng thì dễ, nhưng phần cứng ngoài đời mới là rào cản thực sự. Robot mô-đun hiện tại vẫn “không làm được gì nhiều, đắt đỏ và dễ hỏng”.

Bên cạnh thách thức kỹ thuật, còn tồn tại những lo ngại sâu xa hơn. Nếu robot tự nhân bản, sinh sản và tiến hóa, ranh giới giữa máy móc và sự sống sẽ dần bị xóa nhòa. Điều này mở ra “những khả năng vô tận cho cả cái thiện và cái ác”.

Ngay trong phòng thí nghiệm, những dấu hiệu đầu tiên của “sự sống robot” đã xuất hiện. Các mô-đun hình tam giác có thể tự tìm đến nhau, kết hợp thành cấu trúc giống con rắn, sau đó tách ra và hình thành các khối mới, một dạng sinh sản sơ khai.

Dù còn chậm chạp và chưa hoàn thiện, khoảnh khắc đó vẫn khiến những người chứng kiến kinh ngạc. Theo lời một nhà nghiên cứu, đây có thể được xem là “những khoảnh khắc đầu tiên của sự sống robot”.

Ở góc nhìn rộng hơn, các nhà khoa học như Hod Lipson cho rằng nhân loại đang tạo ra một “giống loài mới” nhưng chưa chuẩn bị hạ tầng để quản lý nó. Ông đặt câu hỏi: nếu tạo ra hàng tỷ robot, ai sẽ “chăm sóc” chúng? Điều gì sẽ xảy ra khi chúng hỏng hóc hoặc “chết”?

Tương lai nhân loại sẽ ra sao?

Dù còn nhiều hoài nghi, hướng đi này đang mở ra một chương mới cho robot học. Thay vì chỉ tập trung vào trí tuệ, các nhà nghiên cứu bắt đầu chú trọng đến khả năng tự duy trì và tái tạo. Một số người xem đây là khoa học thuần túy, thậm chí mang tính “thi ca” hơn là ứng dụng.

Nhưng lịch sử cho thấy nhiều ý tưởng từng bị xem là viển vông lại trở thành nền tảng của công nghệ hiện đại. Hiện tại, tiến độ vẫn chậm và phụ thuộc vào nhiều yếu tố, từ phần cứng đến nguồn tài trợ. Tuy nhiên, những bước tiến nhỏ như một robot tự nhân bản, có thể tự lắp ráp hay “sinh sản” đơn giản đang chứng minh rằng viễn cảnh này không còn quá xa vời.

Nếu thành công, robot tương lai sẽ không chỉ là công cụ, mà là một dạng “sự sống nhân tạo” có thể phát triển song song với con người. Và khi đó, câu hỏi không còn là “liệu robot có thể sống hay không”, mà là chúng ta sẽ sống cùng chúng như thế nào.

*Nguồn bài viết: FT

Lại Dịu