PGS.TS Giáo dục đau đáu: Thủ thuật thao túng tâm lý - Dù con bạn thông minh, nhưng liệu có thắng nổi kịch bản LỪA ĐẢO chuyên nghiệp?

Trang Đào | 29/07/2025 15:37 PM | Sống  »  Giáo dục

Trong thời đại số, những kẻ lừa đảo không cần vũ khí hay thủ đoạn đe dọa, mà chỉ cần lời nói được lập trình tinh vi để thao túng tâm lý trẻ em. TS. Phạm Mạnh Hà cảnh báo: ngay cả những đứa trẻ thông minh, được giáo dục tốt vẫn có thể trở thành nạn nhân nếu không được trang bị kỹ năng nhận diện chiêu trò.

PGS. TS. Phạm Mạnh Hà, Trưởng bộ môn Giáo dục và Phát triển Cộng đồng tại Khoa Khoa học Giáo dục – Đại học Quốc gia Hà Nội, là một trong những chuyên gia giàu kinh nghiệm trong lĩnh vực tư vấn tâm lý, định hướng nghề nghiệp và giáo dục kỹ năng sống cho thanh thiếu niên. 

Với hơn 20 năm công tác trong lĩnh vực giáo dục và bảo vệ trẻ em, anh từng tham gia nhiều chương trình tư vấn học đường, nghiên cứu chuyên sâu về hành vi vị thành niên và các hình thức thao túng tâm lý trong thời đại số. Trong bài viết dưới đây, anh cảnh báo một vấn đề đang ngày càng phổ biến nhưng ít được nhìn nhận đúng mức: trẻ em – dù thông minh và được trang bị kỹ năng sống – vẫn có thể là nạn nhân của những kịch bản lừa đảo chuyên nghiệp nếu không được giáo dục đúng cách và phòng ngừa từ sớm.

PGS. TS. Phạm Mạnh Hà, Trưởng bộ môn Giáo dục và Phát triển Cộng đồng tại Khoa Khoa học Giáo dục – Đại học Quốc gia Hà Nội

Chúng ta cùng nhìn nhận một sự thật đau lòng. Khi một đứa trẻ bị lừa, phản ứng đầu tiên của nhiều người là: "Sao ngây thơ thế?", "Thiếu kỹ năng sống à?", hay thậm chí quay sang chỉ trích bố mẹ "Dạy con kiểu gì vậy?". PGS. TS. Phạm Mạnh Hà khẳng định: Lối suy nghĩ đó cần phải dừng lại ngay lập tức.
 
Thực tế là, với những kịch bản được thiết kế tinh vi, với những đòn thao túng tâm lý được tính toán từng câu chữ, thì bất kỳ đứa trẻ nào cũng có thể trở thành nạn nhân. Kể cả con bạn có là học sinh giỏi, được trang bị kỹ năng sống đầy đủ. Bởi chúng ta đang đối đầu với những kẻ tội phạm chuyên nghiệp, không phải những trò lừa vặt. Chỉ trong vài tháng qua tại Việt Nam, chúng đã dùng lời nói làm vũ khí để ép trẻ tự lột đồ, tự quay clip nhạy cảm, thậm chí tự bỏ nhà đi đến một nơi xa lạ – thường là từ các đường dây lừa đảo hoạt động tại Campuchia.
 

Thủ đoạn "bẻ khóa tâm lý" nạn nhân - nhận diện chính xác những "công thức" thao túng:

 

1. Đòn tâm lý “Tội phạm hóa” – Gieo rắc hoảng loạn

 
Lời lẽ dẫn dụ: "Chào cháu, chú là cán bộ điều tra. Tên của cháu đang nằm trong một đường dây buôn ma túy/rửa tiền xuyên quốc gia. Chúng tôi cần cháu hợp tác bí mật để chứng minh mình vô tội."

Bài đăng trên trang cá nhân của PGS. TS Phạm Mạnh Hà thu hút sự chú ý của rất nhiều bậc cha mẹ

 

2. Đòn “Tách biệt và cô lập” – Cấm trẻ nói với cha mẹ

 
Lời lẽ dẫn dụ: "Việc này phải tuyệt đối bí mật! Bố mẹ cháu cũng có thể đang bị theo dõi. Nếu cháu nói ra, cả gia đình sẽ gặp nguy hiểm. Chỉ có chú mới giúp được cháu thôi."
 
Cách chúng thao túng: Đây là bước đi hiểm độc nhất. Bằng cách cắt đứt sợi dây liên kết an toàn nhất của trẻ là gia đình, chúng biến mình thành "vị cứu tinh" duy nhất. Trẻ sẽ cảm thấy cô độc và hoàn toàn phụ thuộc vào kẻ lừa đảo.
 

3. Đòn “Tình thế khẩn cấp” – Ép hành động ngay lập tức

 
Lời lẽ dẫn dụ: "Bọn tội phạm sắp hành động rồi, cháu phải làm ngay! Cởi đồ ra và quay một clip gửi cho chú để xác minh cháu không có hình xăm của băng đảng. Nhanh lên, không còn thời gian đâu!"
 
Cách chúng thao túng: Tạo ra một áp lực thời gian cực lớn, khiến não bộ của trẻ không kịp phân tích đúng sai. Trong cơn hoảng loạn, trẻ sẽ chỉ biết làm theo một cách máy móc.
 

4. Đòn “Hợp thức hóa yêu cầu bệnh hoạn” – Bình thường hóa sai trái

 
Lời lẽ dẫn dụ: "Chỉ cần một tấm ảnh/clip này thôi là đủ bằng chứng cháu trong sạch. Sẽ không ai thấy đâu, chú xem xong sẽ xóa ngay. Đây là thủ tục nghiệp vụ bắt buộc."
 

Báo chí đưa tin về những thủ đoạn lừa đảo tinh vi nhắm tới nạn nhân là thanh thiếu niên

 

Thay vì trách móc, hãy trang bị cho trẻ những “vắc-xin tinh thần”

 
Đã đến lúc chúng ta ngừng đổ lỗi cho nạn nhân. Tội phạm tâm lý luôn nâng cấp chiêu trò, và việc của chúng ta là phải đi trước một bước. Thay vì dạy con một cách sáo rỗng, hãy dạy chúng cách nhận diện những lời lẽ cụ thể này. Không phải đứa trẻ nào cũng có thể chống lại kịch bản được dàn dựng bài bản bởi tội phạm mạng. Việc cần làm là giáo dục sớm và cụ thể, không chỉ nói chung chung “đừng tin người lạ”.

Dưới đây là ba nguyên tắc quan trọng mà cha mẹ cần dạy con:

  1. “Nếu ai đó – dù là công an – yêu cầu con giữ bí mật với bố mẹ, đó 100% là lừa đảo. Con phải tắt máy và nói ngay với người lớn.”

  2. “Nếu ai đó đề nghị con gửi ảnh hay clip riêng tư, với bất kỳ lý do gì, con cần hiểu: đó là hành vi sai trái, tuyệt đối không làm theo.”

  3. “Gia đình là nơi an toàn nhất. Không có bí mật nào đáng để con đánh đổi sự an toàn và lòng tin với bố mẹ.”

Tội phạm mạng ngày càng chuyên nghiệp, thao túng tâm lý một cách tinh vi và nhanh chóng. Trẻ em – dù thông minh, giỏi giang – vẫn là đối tượng dễ bị tổn thương nếu không được chuẩn bị đúng cách. Thay vì đổ lỗi hay xấu hổ, người lớn cần chủ động trò chuyện, hướng dẫn và xây dựng cho trẻ nền tảng nhận thức rõ ràng trước những tình huống nguy hiểm. Một lời dạy đúng lúc hôm nay có thể là tấm khiên vững chắc bảo vệ trẻ khỏi cú lừa ngày mai.

 (Tổng hợp)

Trang Đào

Cùng chuyên mục
XEM