Nhà đầu tư đòi lợi nhuận, OpenAI đứng trước ngã rẽ sinh tử: Đốt tiền, IPO và canh bạc nghìn tỷ USD

Các chuyên gia cho rằng năm nay sẽ mang ý nghĩa then chốt đối với các công ty AI tư nhân, đặc biệt là OpenAI - công ty sở hữu ChatGPT, khi nhà đầu tư bắt đầu quan tâm nhiều hơn vào lợi nhuận. Trong một báo cáo ngày 20/1, Deutsche Bank nhận định đây sẽ là năm “được ăn cả, ngã về không” đối với những doanh nghiệp có hoạt động kinh doanh cốt lõi chỉ xoay quanh việc bán mô hình AI.

“OpenAI đặc biệt ở thế rủi ro cao, khi dường như vẫn chưa tìm ra một mô hình kinh doanh khả thi để bù đắp mức đốt tiền được báo cáo là 9 tỷ USD trong năm ngoái và có thể lên tới 17 tỷ USD trong năm nay”, các nhà phân tích Adrian Cox và Stefan Abrudan của Deutsche Bank cho biết.

Theo họ, trong số khoảng 800 triệu người dùng hằng tuần ước tính, “chỉ một phần rất nhỏ” là khách hàng trả tiền. Trong khi đó, OpenAI đã cam kết đầu tư vào các dự án trung tâm dữ liệu với tổng giá trị lên tới con số gây choáng váng 1,4 nghìn tỷ USD.

Doanh thu của OpenAI đạt hơn 20 tỷ USD trong năm ngoái, tăng mạnh so với mức 6 tỷ USD của năm 2024, theo một bài viết trên blog của Giám đốc tài chính Sarah Friar. Công ty được kỳ vọng sẽ tiến hành IPO vào cuối năm nay hoặc đầu năm 2027.

OpenAI đã ký kết nhiều thỏa thuận với Nvidia, Microsoft và các đối tác khác, đồng thời huy động được hàng chục tỷ USD, qua đó có thể đạt mức định giá khoảng 500 tỷ USD. Cuối năm ngoái, công ty nhận thêm 22,5 tỷ USD từ SoftBank, ngoài 40 tỷ USD mà tập đoàn đầu tư này đã cam kết trước đó.

Tuy hợp tác với nhiều “ông lớn” hạ tầng đám mây, lợi thế cạnh tranh của OpenAI vẫn được đánh giá là “tương đối mỏng” so với các đối thủ lớn hơn, những công ty có chiến lược AI được hậu thuẫn bởi nền tảng kinh doanh vững chắc ở các mảng khác. Họ cho rằng “con đường đi đến thành công của OpenAI dường như đang ngày càng bị thu hẹp”.

“Áp lực sẽ chỉ gia tăng khi công ty tiến gần hơn tới IPO, được đồn đoán vào đầu năm 2027 và có thể đạt mức định giá trên 1.000 tỷ USD”, hai nhà phân tích theo Cox và Abrudan nhận định.

Một đòn giáng khác đối với OpenAI xảy ra vào ngày 12/1, khi Apple quyết định sử dụng công nghệ của Google để vận hành các sản phẩm AI của mình. Đến ngày 16/1, OpenAI thông báo sẽ sớm thử nghiệm quảng cáo trong ChatGPT, một bước đi mà nhà sáng lập Sam Altman từng gọi vào năm 2024 là “phương án cuối cùng” cho mô hình kinh doanh.

Theo Dimitri Zabelin, chuyên gia phân tích nghiên cứu đầu tư cấp cao phụ trách mảng AI và an ninh mạng tại PitchBook, điều này đánh dấu một giai đoạn mới đối với các nhà phát triển mô hình nền tảng, khi “sự giám sát của nhà đầu tư chuyển từ quy mô sang lợi nhuận, hoặc ít nhất là những cải thiện đáng tin cậy về hiệu quả kinh tế trên mỗi đơn vị”.

Đối thủ Anthropic, được thành lập bởi một nhóm cựu nhân viên OpenAI, cũng được đồn đoán đang nhắm tới việc niêm yết cổ phiếu ra công chúng, thậm chí sớm nhất là ngay trong năm nay.

Theo Zabelin, các công ty này đang hưởng lợi từ những “cơn gió thuận” về mặt pháp lý, đặc biệt khi họ ngày càng được tích hợp sâu vào hoạt động của các chính phủ trong và ngoài nước thông qua các sáng kiến AI quốc gia.

Giới quan sát thị trường kỳ vọng Cục Dự trữ Liên bang Mỹ sẽ chuyển sang lập trường ôn hòa hơn về lãi suất, dù những lo ngại về sự can thiệp vẫn khiến thị trường biến động. Theo S&P Global, điều này có thể tiếp tục thúc đẩy dòng vốn vào AI tạo sinh, bất chấp nỗi lo về nguy cơ bong bóng.

Tuy vậy, các nhà phân tích của Deutsche Bank vẫn tỏ ra hoài nghi. “Sẽ gần như không thể để các công ty độc lập quy mô nhỏ có đủ khả năng chi trả cho chi phí tính toán ngày càng tăng của các mô hình”, họ nhận định.

“Họ không loại trừ khả năng Perplexity và những cái tên khác sẽ phải ‘về chung nhà’ với các “ông chủ hạ tầng số” lớn trước khi năm nay kết thúc. Anthropic có thể là ngoại lệ, nhờ mức đốt tiền chậm hơn so với OpenAI, sản phẩm đặc biệt được ưa chuộng trong cộng đồng lập trình viên và các doanh nghiệp sẵn sàng trả tiền, cùng với mô hình định giá linh hoạt hơn”.

Khi cơn khát lợi nhuận thử thách “đế chế AI” OpenAI

Năm 2026, trọng tâm của nhà đầu tư cho AI đã thay đổi. Giai đoạn 2022–2024 là cuộc đua về quy mô: ai có mô hình lớn hơn, nhiều người dùng hơn, gọi được nhiều vốn hơn thì được đánh giá cao. Bước sang 2026, thước đo chính chuyển sang khả năng tạo dòng tiền bền vững. OpenAI - biểu tượng của làn sóng AI - cũng không còn được miễn trừ trước câu hỏi thực tế: mô hình kinh doanh có nuôi nổi chi phí hay không.

Vấn đề cốt lõi không phải doanh thu, mà là chi phí tính toán. OpenAI tăng doanh thu rất nhanh, nhưng tốc độ “đốt tiền” còn nhanh hơn do chi phí huấn luyện và vận hành mô hình ngày càng lớn. Điều này phơi bày một nghịch lý của AI nền tảng: càng thông minh, càng phổ biến thì chi phí suy luận và hạ tầng càng phình to. Điều này đặt dấu hỏi về việc liệu AI nền tảng có thể trở thành một ngành kinh doanh độc lập hay chỉ là “tính năng” được trợ giá bởi các tập đoàn công nghệ lớn?

Lợi thế cạnh tranh của OpenAI đang bị đánh giá lại. Việc Apple chọn công nghệ AI của Google, hay việc OpenAI phải cân nhắc đưa quảng cáo vào ChatGPT, cho thấy vị thế “không thể thay thế” của OpenAI không còn chắc chắn như trước. Lợi thế của OpenAI chủ yếu đến từ vốn và năng lực tính toán, chứ chưa hẳn là một “hào lũy” kinh doanh sâu và khó sao chép.

IPO không còn là phần thưởng, mà trở thành áp lực. Thay vì được xem là đích đến vinh quang, việc lên sàn lại khiến OpenAI bị soi xét gắt gao hơn về hiệu quả sử dụng vốn, biên lợi nhuận và con đường sinh lời dài hạn. IPO có thể trở thành “bài kiểm tra sức chịu đựng” với OpenAI, nhất là khi kỳ vọng định giá đã bị đẩy lên mức rất cao.

Hiện nay, ngành AI có dấu hiệu phân hóa mạnh. Không phải tất cả công ty AI đều gặp rủi ro như nhau. Anthropic được nhắc đến như một ngoại lệ nhờ đốt tiền chậm hơn, tập trung vào khách hàng doanh nghiệp sẵn sàng trả phí và có mô hình giá linh hoạt. Thị trường đang bước sang giai đoạn chọn lọc người thắng kẻ thua, thay vì “ai cũng thắng” như trước.

Theo Bình Minh