Người trẻ đô thị đổi 'gu' an cư khi giá nhà tăng không ngừng

Một trong những thay đổi lớn nhất của đời sống đô thị những năm gần đây là cách người trẻ nói về nhà ở . Thay vì câu hỏi “khi nào mua nhà”, họ bắt đầu quen với việc hỏi nhau: “Thuê ở đâu cho ổn định?”.

Sự thay đổi này không đến từ việc người trẻ không còn nhu cầu sở hữu, mà đến từ thực tế. Giá nhà đã vượt khỏi tầm với của phần lớn lao động trẻ, kể cả những người có công việc ổn định và thu nhập trung bình khá.

Giấc mơ mua nhà rời xa tầm tay

Một buổi tối giữa tuần, trong căn hộ thuê rộng chưa đầy 50m² ở khu giáp ranh TP.HCM, anh Nguyễn Hoàng Minh (31 tuổi, nhân viên công nghệ) cẩn thận dán lại mảng tường bong tróc cạnh ban công. Đây là căn hộ anh vừa ký hợp đồng thuê 3 năm, giá 6 triệu đồng mỗi tháng, chưa kể điện nước và phí sinh hoạt.

“Thuê lâu dài nên mình cũng sửa sang chút cho đỡ cảm giác ở tạm. Chứ nói thật, nếu xác định ở vài tháng rồi đi thì chẳng ai bỏ công sức ra làm vậy”, Minh nói.

Ba năm trước, anh Minh từng tính chuyện mua nhà. Khi đó, một căn hộ 2 phòng ngủ ở khu vực ngoại thành được chào giá hơn 2 tỷ đồng. Đến nay, mức giá ấy đã tăng lên gần 4 tỷ đồng. Thu nhập của anh, dù tăng đều mỗi năm, vẫn không theo kịp tốc độ leo thang của thị trường.

"Thu nhập của tôi hiện là 23 triệu đồng/tháng. Tưởng cao, nhưng con số đó so với chi tiêu ở TP.HCM thì chỉ gọi là vừa đủ, còn nếu tính chuyện mua nhà, sắm xe thì xa với. 7 năm đi làm, tôi để dành đúng được 300 triệu", anh Minh chia sẻ.

Không riêng anh Minh, với nhiều người trẻ đang làm việc tại TP.HCM, giấc mơ mua nhà ngày càng trở nên xa vời, ngay cả khi họ có công việc ổn định, thu nhập ở mức khá.

Thay vì mua nhà , không ít người trẻ lựa chọn thuê nhà dài hạn từ 3 - 5 năm, thậm chí lâu hơn. Khác với việc thuê trọ ngắn hạn trước đây, họ tìm những căn hộ có chất lượng tốt, hợp đồng rõ ràng, ổn định chỗ ở để yên tâm làm việc và sinh sống.

Với mức chi phí thuê từ 6 triệu đồng mỗi tháng, người thuê có thể ở trong những căn hộ đầy đủ tiện ích, vị trí không quá xa trung tâm, mà không phải gánh khoản vay hàng tỷ đồng.

“Tôi từng tính toán, nếu vay mua nhà, mỗi tháng trả cả gốc lẫn lãi có khi lên tới 15 - 20 triệu, và phải xác định mang nợ gần như nửa đời người. Trong khi thuê nhà chỉ tốn 1/3, mình vẫn có tiền dự phòng và không bị áp lực”, chị Mai Lan (29 tuổi, nhân viên truyền thông) chia sẻ.

Bên cạnh đó, thuê nhà dài hạn cũng mang lại sự linh hoạt, điều mà nhiều người trẻ coi là ưu tiên hàng đầu. Khi công việc thay đổi, họ có thể chuyển chỗ ở mà không bị ràng buộc bởi tài sản cố định hay khoản nợ dài hạn. Trong một thị trường lao động nhiều biến động, sự linh hoạt ấy đôi khi được đánh giá cao hơn cảm giác “an toàn” khi sở hữu nhà.

Quan niệm “an cư lạc nghiệp” vốn gắn chặt với việc sở hữu nhà ở. Tuy nhiên, với thế hệ trẻ hiện nay, khái niệm này đang dần thay đổi. Nhiều người chấp nhận thực tế rằng an cư không nhất thiết phải là đứng tên một căn nhà, mà là có một không gian sống ổn định, phù hợp với khả năng tài chính và không gây áp lực tâm lý.

Trong các căn hộ thuê dài hạn, người trẻ vẫn đầu tư cho không gian sống: Mua sắm nội thất, chăm chút từng góc nhỏ, tạo cảm giác “nhà” đúng nghĩa. Họ không còn coi việc thuê nhà là tạm bợ, mà là một phần của kế hoạch sống trung và dài hạn.

“Tôi không từ bỏ ước mơ mua nhà, nhưng cũng không tự gây áp lực quá lớn cho bản thân. Tương lai biết đâu mình trúng số, còn hiện tại thì thuê nhà giúp mình sống thoải mái hơn”, chị Mai Lan nói thêm.

Tuy nhiên, đằng sau sự “thực dụng” ấy là một thực tế không dễ chịu. Bởi nếu giá nhà phù hợp hơn với thu nhập, rất ít người trẻ từ chối quyền sở hữu.

Giá nhà đã vượt xa thu nhập người trẻ đến mức nào?

Nếu nhìn từ trung tâm TP.HCM, giấc mơ sở hữu nhà của người trẻ gần như không còn tồn tại ở dạng khả thi.

Tại khu vực lõi trung tâm, đặc biệt là Quận 1, Quận 3 và một phần Quận 2 (cũ), thị trường đã xuất hiện những dự án căn hộ hạng sang được chào bán với mức vài trăm triệu đồng/m², thậm chí cao hơn với các căn có vị trí đặc biệt.

Điều này đồng nghĩa, một căn hộ diện tích chỉ 50m² cũng có giá trên dưới 15 - 20 tỷ đồng, con số vượt xa khả năng chi trả của tuyệt đại đa số người lao động trẻ.

Ngay cả khi rời khỏi khu vực trung tâm, mặt bằng giá vẫn ở mức rất cao. Tại các vị trí nội thành như Bình Thạnh, Phú Nhuận, Quận 7 hay TP Thủ Đức (cũ), giá căn hộ mới phổ biến dao động 90 - 140 triệu đồng/m². Một căn hộ 60 - 70m² vì thế có giá từ 6 - 10 tỷ đồng, chưa tính các chi phí liên quan.

Ở các đô thị vệ tinh và khu vực giáp ranh TP.HCM, nơi từng được xem là “vùng trũng” giá, mặt bằng căn hộ mới cũng đã được đẩy lên 50 - 75 triệu đồng/m², kể cả ở những khu vực cách trung tâm 20km. Với mức giá này, người mua phải bỏ ra 3,5 - 5 tỷ đồng cho một căn hộ diện tích vừa phải.

Trong khi đó, theo mặt bằng thu nhập thực tế, phần lớn lao động trẻ tại TP.HCM hiện có mức lương 15 - 25 triệu đồng/tháng. Ngay cả với những người có thu nhập cao hơn, khoảng 30 - 40 triệu đồng/tháng, việc mua nhà vẫn là bài toán cực kỳ áp lực.

Giả sử một người trẻ thu nhập 18 triệu/tháng, dành ra 50% thu nhập để tích lũy, một tỷ lệ vốn đã rất căng trong bối cảnh chi phí sinh hoạt leo thang, thì mỗi năm họ chỉ tiết kiệm được hơn 100 triệu đồng. Để có đủ 30% giá trị căn hộ làm vốn tự có (tương đương 1 - 1,5 tỷ đồng), người trẻ cần 10 - 15 năm tích lũy liên tục, trong điều kiện thu nhập ổn định và không có biến cố lớn.

Ngay cả khi chấp nhận vay ngân hàng, áp lực tài chính vẫn không hề nhỏ. Với khoản vay 2–3 tỷ đồng trong 20 năm, số tiền trả gốc và lãi hằng tháng có thể xấp xỉ, thậm chí vượt quá thu nhập của nhiều người trẻ. Khi đó, giấc mơ an cư dễ trở thành gánh nặng dài hạn, ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng sống và khả năng tích lũy.

Ở nhiều quốc gia, giá một căn nhà thường tương đương 5 - 7 năm thu nhập của một hộ gia đình, mức được xem là có thể chấp nhận. Trong khi đó, tại TP.HCM, với mặt bằng giá căn hộ hiện nay, người trẻ phải mất 15 - 20 năm thu nhập, thậm chí lâu hơn, mới có thể mua được nhà.

Chính khoảng cách quá lớn ấy khiến việc sở hữu nhà ở đô thị không còn là mục tiêu có thể đạt được trong trung hạn đối với phần đông người trẻ. Và khi lựa chọn mua nhà bị loại bỏ khỏi phương án sống, thuê nhà dài hạn trở thành giải pháp gần như duy nhất để họ tiếp tục ở lại và gắn bó với thành phố.

Theo các chuyên gia bất động sản, việc người trẻ lựa chọn thuê nhà dài hạn không phải hiện tượng cá biệt, mà là hệ quả của độ vênh ngày càng lớn giữa giá nhà và thu nhập.

Chuyên gia Tài chính bất động sản Phan Công Chánh - Tổng Giám đốc Phú Vinh Group đánh giá, tại các đô thị lớn, giá nhà tăng nhanh hơn nhiều so với tốc độ tích lũy của người lao động trẻ. Khi khả năng mua nhà bị đẩy ra quá xa, thị trường thuê nhà tất yếu phát triển mạnh.

Ông đưa ra dẫn chứng về một nghiên cứu gần đây cho thấy, trong giai đoạn 2019 - 2024, giá bất động sản trên cả nước đã tăng gần 60%, riêng 11 tháng đầu năm 2025, giá bất động sản tại Hà Nội và TP.HCM tăng bình quân trên 20%. Trong khi đó thu nhập bình quân của người dân chỉ tăng khoảng 6 - 8% mỗi năm. Trước thực tế này, người trẻ ở các đô thị lớn phải lựa chọn thuê nhà dài hạn thay vì mua nhà.

Điều này gây nhiều tác động cho xã hội, bao gồm cả việc mất động lực trong cuộc sống và giấc mơ "an cư lạc nghiệp" ngày một xa vời với lực lượng lao động chính của quốc gia.

"Giá nhà tại các thành phố lớn đã vượt quá khả năng chi trả của người trẻ khiến họ không còn lựa chọn nào khác ngoài việc thuê nhà dài hạn để tiếp tục theo đuổi công việc tại các đô thị. Tỷ lệ giá nhà trên thu nhập trung bình năm đã vượt quá con số 20, là một mức rất cao so với mức bình quân 8 - 10 lần trên thế giới", chuyên gia Phan Công Chánh nói.

Cũng theo ông Phan Công Chánh, giá nhà quá cao cũng làm cho thị trường bất động sản mất cân đối trong cấu trúc sản phẩm. Trong đó, nhà ở cho người lần đầu đã mất hút trên thị trường, đa số là các sản phẩm dành cho giới trung lưu và cao cấp. Đây là điều không tốt về dài hạn cho việc phát triển bền vững của thị trường và an sinh xã hội.

Thị trường và chính sách nhà ở cần thay đổi thế nào để người trẻ có thêm cơ hội an cư?

Theo chuyên gia Phan Công Chánh, cả nước đã hoàn thành vượt kế hoạch 100.000 căn nhà ở xã hội trong năm 2025, đạt khoảng 102%. Mục tiêu dài hạn là lũy kế đến cuối 2025, đang triển khai 657.395/1 triệu căn theo Đề án 2021-2030.

Tuy nhiên để đạt được mục tiêu có nhà ở đầu tiên cho người trẻ cần sớm có thêm những chính sách ưu đãi cho người mua lần đầu tương tự tại các quốc gia phát triển: Lãi suất thấp, thời gian vay dài, tỉ lệ vay cao hơn …

Bởi người trẻ không chỉ là lực lượng lao động chính, họ còn là động lực phát triển chính của quốc gia để đạt mục tiêu hùng cường, thu nhập cao đến 2050 như Quốc hội đã đề ra. Họ xứng đáng có một nơi "an cư lạc nghiệp".

Theo Thy Huệ