Nghiên cứu ACTION-Vietnam của Novo Nordisk: Quản lý bệnh béo phì không đồng nghĩa với giảm cân!

Mới đây, Công ty TNHH Novo Nordisk Việt Nam (Novo Nordisk Việt Nam) tổ chức họp báo công bố những phát hiện mới từ Nghiên cứu ACTION-Vietnam, nhấn mạnh sự cần thiết phải cải thiện trong công tác chăm sóc và quản lý bệnh béo phì hiệu quả hơn tại Việt Nam. Đáng chú ý, sự kiện đã nhận được sự hưởng ứng, tham gia của các chuyên gia y tế đầu ngành trong và ngoài nước, trong đó có Bác sĩ Georgia Rigas, Giảng viên thỉnh giảng tại Trường Lâm sàng St George , Đại học New South Wales, Úc.

Béo phì là một thách thức đáng kể do những quan niệm sai lầm phổ biến về tác động của nó với sức khỏe. Hậu quả của bệnh béo phì làm gia tăng nguy cơ mắc nhiều bệnh lý nguy hiểm khác, bao gồm đái tháo đường, tim mạch, ung thư, trầm cảm, suy giảm sinh lý, tổn thương cơ quan nội tạng, tai biến sản khoa và rối loạn giấc ngủ. Đây là một dịch bệnh toàn cầu - theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) , và Việt Nam không nằm ngoài làn sóng đó.

Việt Nam đang chứng kiến tỷ lệ thừa cân và béo phì tăng 38%, nằm trong danh sách các quốc gia có tỷ lệ béo phì tăng nhanh nhất khu vực Đông Nam Á. Theo Viện Dinh dưỡng Quốc gia (NIN), tỷ lệ thừa cân và béo phì của trẻ em trong độ tuổi đi học từ 5–19 tuổi đã tăng gấp đôi trong một thập kỷ từ 8,5% năm 2010 lên 19% năm 2020, trong đó tỷ lệ béo phì ở khu vực thành thị đạt 26,8%, cao hơn đáng kể so với 18,3% tại khu vực nông thôn . Đáng chú ý, tỷ lệ béo phì ở thanh thiếu niên tại TP.HCM đã vượt mốc 50%, và ở Hà Nội là trên 41% 2 .

5 phát hiện quan trọng của nghiên cứu ACTION-Vietnam

Những phát hiện mới nhất từ Nghiên cứu ACTION-Vietnam 3 đã được công bố trên Tạp chí của Liên đoàn Nội tiết Đông Nam Á vào ngày 25/4/2025. Nghiên cứu có sự tham gia của các chuyên gia đến từ Novo Nordisk cùng các chuyên gia y tế trong nước, nhằm khảo sát và phân tích thực trạng quản lý bệnh béo phì tại Việt Nam. Nghiên cứu được thực hiện theo hình thức khảo sát trực tuyến ẩn danh với sự tham gia của 1.000 người béo phì (PwO) và 200 chuyên gia y tế (HCPs), cung cấp thông tin quan trọng về nhận thức, thái độ, hành vi và những rào cản tiềm ẩn trong việc quản lý béo phì một cách hiệu quả tại Việt Nam. Những phát hiện này nhấn mạnh nhu cầu cấp thiết trong việc nâng cao nhận thức cộng đồng – đặc biệt là giữa người bệnh và chuyên gia y tế – đồng thời thúc đẩy việc thiết lập các biện pháp can thiệp sớm, xây dựng kế hoạch điều trị toàn diện và cá nhân hóa lộ trình chăm sóc cho người bệnh. Một số phát hiện nổi bật từ nghiên cứu bao gồm:

• Công nhận béo phì là bệnh mạn tính: Phần lớn người tham gia nghiên cứu – bao gồm 67% PwO và 80% HCPs – đồng thuận rằng béo phì là một bệnh lý mạn tính, ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe tổng thể và chất lượng sống của người bệnh.
• Khoảng cách trong chăm sóc béo phì: Đa số PwO (58%) tin rằng việc giảm cân hoàn toàn là trách nhiệm cá nhân, trong khi HCPs (76%) lại cho rằng họ cần chủ động và tích cực hơn về việc hỗ trợ người bệnh kiểm soát cân nặng. Điều này cho thấy một "khoảng cách" cần được thu hẹp giữa hai phía để tối ưu hiệu quả điều trị.
• Rào cản trong chăm sóc hiệu quả: Dù 82,7% PwO đã từng nỗ lực giảm cân – trung bình 4 lần – nhưng cả PwO và HCPs đều cho rằng thiếu vận động (63% PwO, 86% HCPs) và thiếu động lực (60% PwO, 80% HCPs) là những trở ngại lớn nhất. Ngoài ra, 52% HCPs cho rằng người bệnh thiếu quan tâm đến tình trạng cân nặng của chính mình, và 45% cho biết thiếu động lực là lý do khiến họ ngần ngại đề cập đến chủ đề này trong quá trình khám chữa bệnh.
• Sự kỳ thị về béo phì: Một yếu tố khác góp phần cản trở quá trình điều trị là sự kỳ thị xã hội. Theo báo cáo, sự kỳ thị ảnh hưởng tiêu cực đến cơ hội phát triển mối quan hệ cá nhân (30% PwO, 59% HCPs), tìm việc làm (17% PwO, 57% HCPs), và thành công trong công việc (16% PwO, 41% HCPs).
• Cần nâng cao nhận thức: Nghiên cứu nhấn mạnh sự cần thiết của các cuộc trò chuyện sớm và chủ động giữa PwO và HCPs về vấn đề quản lý cân nặng.

Phương pháp điều trị đa chuyên khoa trong quản lý béo phì

Bác sĩ Georgia Rigas, chuyên gia hàng đầu về điều trị béo phì với 25 năm kinh nghiệm lâm sàng đến từ Úc chia sẻ: "quản lý bệnh béo phì không đồng nghĩa với giảm cân" . Theo Bác sĩ Georgia Rigas, quản lý béo phì nên tập trung vào cải thiện chất lượng cuộc sống tổng thể và giảm thiểu các biến chứng sức khỏe cho người bệnh. Bác sĩ Rigas là người ủng hộ nhiệt tình cho việc thay đổi cách nhìn, tránh từ "giảm cân" và hướng tới "tăng cường sức khỏe" như giảm các bệnh đi kèm, phục hồi, tăng cường chức năng thể chất và cải thiện chất lượng cuộc sống nói chung.

"Béo phì đặt ra một thách thức đáng kể do những quan niệm sai lầm phổ biến về tác động sâu sắc của nó đối với sức khỏe. Là các nhà khoa học, chúng ta đã biết trong nhiều thập kỷ rằng béo phì không phải do một cá nhân thiếu ý chí. Đây là một căn bệnh tiến triển mạn tính. Trong nhiều thập kỷ, các trường y đã dạy các bác sĩ cách điều trị các biến chứng của bệnh béo phì, tức là điều trị đối phó. Đối với một số cá nhân, điều này là quá muộn, vì vậy "cơ hội cửa sổ" để thuyên giảm các biến chứng bị thu hẹp.

Tôi khuyến khích các đồng nghiệp lâm sàng của mình áp dụng phương pháp chủ động với PwO, bao gồm sàng lọc sớm các biến chứng liên quan đến béo phì, xác định nguyên nhân gốc rễ của bệnh béo phì và giải quyết chúng một cách hiệu quả bằng các liệu pháp dựa trên bằng chứng. Giống như các bệnh tiến triển mạn tính khác, cách tốt nhất để quản lý béo phì là thông qua phương pháp tiếp cận đa ngành tích hợp" – Bác sĩ Rigas nhấn mạnh.

Trong khuôn khổ chuyến công tác chuyên môn tại Việt Nam từ ngày 20 - 25/6, Bác sĩ Rigas sẽ chia sẻ chuyên môn với khoảng 870 chuyên gia y tế (HCPs) trên toàn quốc. Chương trình đào tạo tập trung vào việc xây dựng mô hình quản lý béo phì chuẩn hóa, cập nhật mối liên hệ giữa béo phì và các bệnh lý liên quan, đồng thời giới thiệu các tình huống lâm sàng điển hình và phương pháp tiếp cận và quản lý béo phì ở y tế cơ sở.

PGS.TS. Nguyễn Anh Tuấn Phó Viện trưởng Viện Phẫu thuật Tiêu hóa, Chủ nhiệm Khoa Phẫu thuật Ống Tiêu hóa - Bệnh viện Trung ương Quân đội 108, đồng tác giả nghiên cứu ACTION-Vietnam, nhận định: "Dù béo phì đã được công nhận là một bệnh lý mạn tính, nhưng tại Việt Nam, nhận thức này vẫn chưa được phản ánh đầy đủ trong các nghiên cứu và thực hành điều trị. Hệ quả là sự giao tiếp giữa bác sĩ và người bệnh còn tồn tại khoảng cách rõ rệt – 40% bác sĩ ngần ngại đề cập đến vấn đề cân nặng, trong khi gần 50% người bệnh cảm thấy xấu hổ khi được hỏi. Chính rào cản tâm lý tưởng chừng bình thường này đang ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả điều trị".

Bài toán đặt ra: Cần thúc đẩy sự thay đổi trong bối cảnh béo phì ở Việt Nam bằng những hành động cụ thể

Là đơn vị đồng hành và tài trợ cho nghiên cứu ACTION-APAC tại Việt Nam, Novo Nordisk khẳng định cam kết hợp tác lâu dài cùng ngành y tế trong công tác nâng cao nhận thức, đào tạo nhân lực và thúc đẩy xây dựng các chiến lược quản lý béo phì bài bản, toàn diện và nhân văn – vì một cộng đồng khỏe mạnh hơn trong tương lai. Cụ thể, Novo Nordisk Việt Nam đã và đang phối hợp với Bộ Y tế, các Hiệp hội, Trường Đại học và các Bệnh viện để triển khai các hoạt động chiến lược như: Nâng cao năng lực chuyên môn cho đội ngũ nhân viên y tế trên cả nước; Đẩy mạnh truyền thông cộng đồng, giúp cải thiện nhận thức và giảm kỳ thị với người sống chung với béo phì.

Trước đó, Novo Nordisk hợp tác cùng Tổng hội Y học Việt Nam ra mắt trang web chuyên biệt về bệnh béo phì (www.giamcansongkhoe.vn). Đây là nguồn tài nguyên quý giá, cung cấp thông tin toàn diện và hướng dẫn chi tiết về cách quản lý bệnh béo phì. Novo Nordisk Việt Nam hiện đang chuẩn bị triển khai chiến dịch nâng cao nhận thức toàn quốc mang tên "A Way Forward" ( tạm dịch Hành trình phía trước), nhằm nâng cao hiểu biết của cộng đồng về béo phì như một căn bệnh mạn tính và khuyến khích người bệnh chủ động tìm kiếm sự chăm sóc phù hợp.

Những nỗ lực này nằm trong cam kết dài hạn của Novo Nordisk trong việc đổi mới hệ sinh thái chăm sóc y tế và tăng cường khả năng tiếp cận các giải pháp điều trị tiên tiến cho người bệnh. Ông Erik Wiebols, Tổng Giám đốc Novo Nordisk Việt Nam, nhấn mạnh: "Hơn 100 năm qua, Novo Nordisk đã tiên phong trong lĩnh vực điều trị đái tháo đường – nền tảng đã giúp chúng tôi tích lũy kiến thức, kinh nghiệm chuyên môn và sự quyết tâm trong việc quản lý bệnh béo phì - một trong những thách thức y tế lớn nhất hiện nay. Đóng góp của chúng tôi không chỉ nằm ở việc phát triển các giải pháp điều trị tiên tiến, mà còn hướng đến việc nâng cao năng lực hệ thống y tế và đảm bảo khả năng tiếp cận điều trị cho mọi bệnh nhân. Tại Việt Nam, chúng tôi mong muốn đồng hành cùng các đối tác trong việc nâng cao nhận thức, cải thiện hệ thống hỗ trợ người bệnh, và đóng góp vào xây dựng chính sách y tế nhân văn, hiệu quả hơn cho việc quản lý bệnh béo phì".

Diệu Đan