Lần đầu tiên trong lịch sử, giải Oscar mở cửa cho các thuật toán AI: Diễn viên, nghệ sĩ có sắp thất nghiệp?

Mới đây, Viện Hàn lâm Khoa học và Nghệ thuật Điện ảnh Mỹ (AMPAS) đã lần đầu đưa AI vào quy định chính thức của Oscar, khẳng định các bộ phim sử dụng trí tuệ nhân tạo vẫn đủ điều kiện tranh giải, qua đó mở cửa cho AI tranh giải Oscar.

Bước đi này không chỉ thay đổi cuộc chơi tại Hollywood mà còn biến những nghệ sĩ biểu diễn thành "nguyên liệu" cho một nền công nghiệp tỷ USD đang khát khao sự chân thực.

Vậy là theo tờ The Verge, một làn sóng tuyển dụng kỳ lạ đang diễn ra tại Silicon Valley, nơi các diễn viên kịch hình thể, nghệ sĩ hài ứng biến được mời gọi để đào tạo cho trí tuệ nhân tạo cách để trở nên... giống người hơn.

Cuộc xâm lăng của AI

Tại kỳ Oscar 2025, AI đã không còn là thuật ngữ nằm trong các phòng Lab. Viện Hàn lâm đã chính thức công nhận các bộ phim sử dụng AI đủ điều kiện tranh giải, miễn là yếu tố con người giữ vai trò then chốt.

Thực tế, công nghệ này đã âm thầm góp mặt trong các ứng cử viên nặng ký nhất khi bộ phim “The Brutalist” gây tranh cãi vì sử dụng AI để tinh chỉnh phát âm tiếng Hungary cho Adrien Brody, giúp vai diễn của anh đạt đến độ chân thực tuyệt đối và thẳng tiến đến các hạng mục nam chính xuất sắc.

Thế rồi tác phẩm nhạc kịch “Emilia Pérez” đã sử dụng công nghệ sao chép và trộn giọng nói (AI voice blending) để tạo ra những màn trình diễn âm nhạc không tì vết.

Ngay cả những bom tấn điện ảnh như “Dune: Part Two” cũng được sử dụng AI để xử lý màu mắt đặc trưng của tộc người Fremen, tiết kiệm hàng trăm giờ làm việc thủ công cho đội ngũ hậu kỳ.

Tuy nhiên, quy định mới của Viện Hàn lâm cũng rất khắt khe: Phim phải công bố mức độ can thiệp của AI. Các hạng mục như "Kịch bản gốc xuất sắc" sẽ không chấp nhận các tác phẩm mà phần lớn nội dung do AI tạo sinh đảm nhận.

Ngành công nghiệp điện ảnh đang chứng kiến sự dịch chuyển khi dữ liệu và thuật toán ngày càng tham gia sâu vào quá trình sáng tạo. Theo các báo cáo thị trường của Grand View Research, quy mô thị trường AI trong lĩnh vực làm phim ước đạt khoảng 3,24 tỷ USD năm 2024 và có thể tăng lên 23,54 tỷ USD vào năm 2033, tương đương tốc độ tăng trưởng kép khoảng 25% mỗi năm.

Một số phân tích của Morgan Stanley cũng cho rằng AI có thể giúp các hãng phim giảm đáng kể chi phí sản xuất và hậu kỳ, trong một số kịch bản lên tới 10-30%. Hiện nay, khâu sản xuất và hậu kỳ là nơi AI được ứng dụng mạnh nhất, từ dựng phim, chỉnh màu đến thiết kế bối cảnh số.

Thậm chí, việc các hãng AI tuyển dụng diễn viên, nghệ sĩ nghe có vẻ giống một kịch bản phim viễn tưởng nhưng lại là thực tế đang diễn ra tại Handshake AI, một trong những đơn vị cung cấp dữ liệu đào tạo hàng đầu cho OpenAI và các phòng thí nghiệm AI danh tiếng.

Công ty này đang ráo riết săn lùng các nghệ sĩ hài ứng biến và diễn viên kịch để đào tạo AI. Với thù lao 74 USD/giờ, các nghệ sĩ này đang thực hiện một nhiệm vụ đầy nghịch lý: Dạy cho máy móc cách để thay thế chính họ.

Handshake AI không đơn thuần là một công ty tuyển dụng. Đây là một mắt xích quan trọng trong chuỗi cung ứng dữ liệu đặc thù để khắc phục điểm yếu "răng cưa" (Jagged) của AI, thuật ngữ chỉ việc AI có thể xử lý những tác vụ cực kỳ phức tạp nhưng lại thất bại thảm hại ở những giao tiếp đơn giản nhất của con người. Để lấp đầy khoảng trống này, Handshake đã tăng gấp ba lần nhu cầu dữ liệu trong mùa hè năm ngoái, đạt tốc độ doanh thu hơn 150 triệu USD vào tháng 11.

Mạng lưới của họ bao gồm hàng chục nghìn chuyên gia từ bác sĩ, luật sư cho đến các nhà biên kịch. Và giờ đây, mục tiêu tiếp theo là các nghệ sĩ hài kịch, diễn viên ứng biến. Thông báo tuyển dụng của Handshake mời gọi các nghệ sĩ tham gia vào một dự án ứng biến có trả phí, nơi họ được ghép cặp qua video để thực hiện các tình huống giả định. Mục tiêu tối thượng là thử thách giới hạn thấu hiểu của các mô hình ngôn ngữ lớn (LLM) hàng đầu thế giới hiện nay.

Yêu cầu đặt ra rất cụ thể: Trí tuệ cảm xúc (EQ). Người tham gia phải có khả năng nhận biết, biểu đạt và chuyển đổi giữa các cung bậc cảm xúc một cách tự nhiên nhất. Những tương tác này không có kịch bản, cho phép nghệ sĩ tự do sáng tạo để tạo ra nguồn dữ liệu "con người nhất" có thể.

74 USD/giờ hay lời chia tay sự nghiệp?

Mức thù lao trung bình 74 USD mỗi giờ là một con số không hề nhỏ, đặc biệt là với các nghệ sĩ tự do vốn thường xuyên phải đối mặt với tình trạng thu nhập bấp bênh giữa các buổi thử vai hay diễn tập. Sự linh hoạt của công việc này cũng là một điểm cộng lớn.

Thế nhưng, phía sau những con số hào nhoáng là một nỗi lo hiện hữu về sự lỗi thời được xem là "liều thuốc giảm đau" tạm thời cho một thế hệ nghệ sĩ đang loay hoay trong kỷ nguyên số.

Nhiều chuyên gia trong ngành lo ngại rằng họ đang trực tiếp đào tạo cho "kẻ sẽ thay thế mình" trong tương lai. Khi AI trở nên thành thục trong việc sao chép tông giọng, cảm xúc và cách nhấn nhá của một diễn viên thực thụ, liệu các studio có còn cần đến con người bằng xương bằng thịt?

Các công ty AI như OpenAI, xAI của Elon Musk hay Anthropic đều đang dốc toàn lực vào mô hình đa phương thức (multimodal), nơi AI không chỉ tạo ra hình ảnh mà còn có thể trò chuyện với ngữ điệu vô cùng thực tế.

Bên cạnh đó, tính bền vững của mức lương này cũng bị đặt dấu hỏi. Tờ The Verge cho hay mức thù lao khởi điểm thường giảm nhanh chóng sau khi người tham gia đăng ký chính thức. Sự linh hoạt thực chất cũng chỉ là một cuộc cạnh tranh khốc liệt cho một số lượng tác vụ có hạn, vốn có thể biến mất bất cứ lúc nào.

Sự linh hoạt mà các công ty AI hứa hẹn thực chất là một cuộc đua xuống đáy. Khi các mô hình đạt đến độ chín muồi nhờ dữ liệu từ hàng vạn nghệ sĩ, nhu cầu thuê người "dạy" sẽ biến mất, để lại một ngành công nghiệp nơi các "twink" (diễn viên trẻ mảnh khảnh) hay những giọng ca vàng có thể được tạo ra hoàn toàn bằng mã code.

Trên các diễn đàn như r/improv của Reddit, làn giới nghệ sĩ đang chia rẽ sâu sắc về vấn đề này. Một số người gọi đây là kịch bản "dystopian", nơi con người bị vắt kiệt những giá trị tinh thần cuối cùng để phục vụ máy móc.

"Họ đang cố dạy AI cách giao tiếp như người thật để tạo ra các video do AI thao túng hoàn toàn", một người dùng nhận định.

Thậm chí, có những ý kiến cực đoan hơn khi kêu gọi "phá hoại dữ liệu đầu vào" để bảo vệ ngành nghề.

Tuy nhiên, ở một góc nhìn lạc quan hơn, nhiều người tin rằng sự trỗi dậy của AI sẽ tạo ra một làn sóng "phản kháng tích cực" cho nghệ thuật sống. Khi khán giả đã quá mệt mỏi với những dịch vụ trực tuyến và sự hoàn hảo giả tạo của máy tính, họ sẽ tìm về với những sân khấu trực tiếp, nơi có những hạt sạn, những tiếng cười không hoàn hảo và những kết nối mặt đối mặt thực thụ.

Dù AI có thể sao chép ngữ điệu Hungarian của Adrien Brody hay tạo ra đôi mắt xanh của tộc Fremen, nhưng nó vẫn chưa thể tái tạo được sự "không hoàn hảo" đầy tính người. Làn sóng phản kháng AI đang tạo ra một ngách thị trường mới: Nghệ thuật "thủ công".

Đây có thể là một góc tiếp thị tuyệt vời cho các nhóm kịch ứng biến: Hãy đến xem những tiếng cười thật sự, không được tạo ra bởi bất kỳ bộ vi xử lý nào. Trận chiến giữa trí tuệ nhân tạo và cảm xúc con người có lẽ chỉ mới bắt đầu, và kết quả sẽ phụ thuộc vào việc chúng ta trân trọng "tính người" đến mức nào trong kỷ nguyên số.

*Nguồn: The Verge, Reddit, Fortune, BI

Băng Băng