Không có 'vùng xám' pháp lý đối với hoạt động đòi nợ thuê

Xử lý hình sự hàng loạt băng nhóm

Phòng Cảnh sát hình sự Công an TPHCM vừa khởi tố, bắt tạm giam hơn 40 đối tượng liên quan hàng loạt băng nhóm cưỡng đoạt tài sản dưới hình thức đòi nợ thuê, núp bóng nhiều doanh nghiệp mua bán nợ, bảo vệ, vệ sĩ... tại các công ty Mua bán nợ Đất Bắc, Công ty TNHH dịch vụ Bảo vệ – Vệ sĩ – Mua bán nợ 620 và Công ty TNHH mua bán nợ Bắc Nam do Hồ Thành Được cầm đầu; Công ty TNHH Mua bán nợ Lê Phong Gia Lai do Lê Tuấn Phong cầm đầu, Công ty TNHH Mua bán nợ Hoàng Phát do Đỗ Văn Hoàng điều hành và nhóm đối tượng do Nguyễn Trung Đức tổ chức.

Sau khi ký hợp đồng mua bán nợ “giả cách”, các đối tượng cầm đầu chỉ đạo nhân viên mặc đồng phục, sử dụng ô tô có logo công ty đến nhà con nợ la hét, gây áp lực tâm lý, ảnh hưởng đời sống sinh hoạt để buộc trả tiền.

Một số đàn em được phân công ghi lại toàn bộ quá trình đòi nợ, sau đó cắt ghép thành clip đăng lên mạng xã hội. Đây không chỉ là cách bôi xấu con nợ, gây áp lực tâm lý buộc họ phải trả tiền, mà còn là chiêu tiếp thị thu hút khách hàng mới ký hợp đồng thu hồi nợ.

Ngoài xuất hiện tại nhà con nợ, nhóm này còn dùng thủ đoạn nhắn tin, gọi điện liên tục để uy hiếp tinh thần, thậm chí gửi “thông báo nợ” đến nơi làm việc hoặc người thân của nạn nhân để gây sức ép, buộc trả nợ thay. Theo thỏa thuận, các băng nhóm hưởng lợi từ 10% đến 50% số tiền thu hồi được.

Những hợp đồng này được các đối tượng sử dụng như “lá chắn” để đối phó cơ quan chức năng khi bị kiểm tra; cố tình đánh tráo bản chất hình sự thành tranh chấp dân sự.

Không có "vùng xám" pháp lý trong đòi nợ thuê

Dưới góc nhìn pháp lý, luật sư Hạ Thị Thu Thảo (Đoàn Luật sư TP.HCM) cho rằng, các vụ án vừa bị khởi tố đã làm rõ ranh giới quan trọng giữa quan hệ dân sự hợp pháp và hành vi phạm tội hình sự.

Theo luật sư Hạ Thị Thu Thảo, quan hệ vay mượn, mua bán nợ về bản chất là quan hệ dân sự, được điều chỉnh bởi Bộ luật Dân sự 2015 và các quy định pháp luật liên quan. Trong khuôn khổ này, chủ nợ chỉ có quyền thu hồi nợ thông qua các biện pháp hợp pháp như thương lượng, khởi kiện tại tòa án hoặc yêu cầu cơ quan thi hành án dân sự tổ chức thi hành bản án, quyết định đã có hiệu lực pháp luật.

“Tuy nhiên, khi việc thu hồi nợ được thực hiện bằng các biện pháp trái pháp luật như đe dọa, uy hiếp tinh thần, gây áp lực buộc người khác phải giao tài sản, thì hành vi đó không còn nằm trong phạm vi dân sự, mà đã xâm phạm trực tiếp đến quyền sở hữu tài sản, quyền tự do thân thể của công dân và trật tự an toàn xã hội”, luật sư Thảo phân tích.

Đây chính là ranh giới pháp lý then chốt để xác định vì sao nhiều vụ việc đòi nợ, dù xuất phát từ quan hệ vay mượn, vẫn bị xử lý hình sự.

Theo nhận định của luật sư Hạ Thị Thu Thảo, các vụ án đòi nợ thuê núp bóng doanh nghiệp thời gian qua đều thể hiện rõ dấu hiệu cấu thành tội “Cưỡng đoạt tài sản” theo Điều 170 Bộ luật Hình sự 2015.

Cụ thể, hành vi khách quan là đe dọa, uy hiếp tinh thần bằng nhiều thủ đoạn; mục đích nhằm chiếm đoạt tài sản; lỗi cố ý trực tiếp; và khách thể bị xâm phạm là quyền sở hữu tài sản cùng trật tự an toàn xã hội. Việc các đối tượng cho rằng số tiền thu hồi là “tiền nợ” không làm thay đổi bản chất pháp lý của hành vi.

“Pháp luật không thừa nhận quyền tự ý thu hồi tài sản bằng bạo lực hay đe dọa. Do đó, lập luận ‘đòi lại tài sản của mình’ không loại trừ trách nhiệm hình sự nếu việc thu hồi được thực hiện bằng các thủ đoạn trái pháp luật”, luật sư nhấn mạnh.

Đáng chú ý, trong nhiều vụ án, cơ quan điều tra không chỉ khởi tố tội cưỡng đoạt tài sản mà còn xử lý đồng thời hành vi “Cho vay lãi nặng trong giao dịch dân sự” theo Điều 201 Bộ luật Hình sự.

Theo luật sư Hạ Thị Thu Thảo, cách tiếp cận này cho thấy cơ quan chức năng nhìn nhận vụ án theo chuỗi hành vi phạm tội, từ cho vay với lãi suất vượt trần, thu lợi bất chính, đến thu hồi nợ bằng biện pháp trái pháp luật.

“Đây là hướng xử lý mang tính tận gốc, nhằm triệt tiêu toàn bộ chuỗi ‘tín dụng đen – cho vay – đòi nợ thuê’, phù hợp với chủ trương phòng, chống tín dụng đen của Nhà nước hiện nay”, luật sư phân tích.

Từ các vụ án vừa bị khởi tố, luật sư Hạ Thị Thu Thảo cho rằng pháp luật đã gửi đi thông điệp dứt khoát: không tồn tại “vùng xám” giữa dân sự và hình sự khi có hành vi xâm phạm quyền con người và quyền sở hữu tài sản. Mọi tranh chấp tài chính phải được giải quyết bằng con đường tố tụng hợp pháp. Không thể tự xử hay ủy quyền cho các băng nhóm thu hồi nợ bằng các biện pháp trái pháp luật.

Việc xử lý nghiêm các đối tượng liên quan trong các vụ án đòi nợ thuê núp bóng doanh nghiệp không chỉ bảo vệ quyền lợi của người dân, mà còn góp phần lập lại trật tự pháp lý trong hoạt động tài chính – tín dụng, củng cố niềm tin của xã hội vào sự nghiêm minh của pháp luật.

Theo Nguyễn Dũng