Không chỉ lây từ dơi, virus Nipah có thể truyền qua cả lợn và thịt lợn: Cảnh báo nguy cơ từ nguồn thực phẩm kém an toàn
Khi nhắc đến virus Nipah, nhiều người thường nghĩ ngay đến dơi ăn quả, "ổ chứa tự nhiên" nguy hiểm của loại virus có tỷ lệ tử vong lên tới 70%. Tuy nhiên, điều ít người biết là trong lịch sử, virus Nipah từng lây lan mạnh mẽ sang người thông qua một vật trung gian rất quen thuộc trong bữa ăn hằng ngày: Lợn và thịt lợn.
Thực tế này khiến vấn đề an toàn thực phẩm, đặc biệt là nguồn gốc thịt lợn, trở nên đáng lo ngại hơn bao giờ hết.
Bài học từ ổ dịch Nipah đầu tiên trên thế giới
Ổ dịch Nipah đầu tiên được ghi nhận vào năm 1998–1999 tại làng Sungai Nipah, Malaysia. Ban đầu, bệnh bị nhầm lẫn với viêm não Nhật Bản. Chỉ đến khi số ca tử vong tăng nhanh và các biện pháp diệt muỗi không mang lại hiệu quả, các nhà khoa học mới phát hiện tác nhân thực sự là một virus hoàn toàn mới, sau này được đặt tên là Nipah.
Điều tra dịch tễ cho thấy virus không lây trực tiếp từ dơi sang người trong giai đoạn bùng phát này, mà đi theo “con đường vòng”: từ dơi sang lợn, rồi từ lợn sang người. Dơi ăn quả mang virus Nipah đã làm ô nhiễm thức ăn hoặc môi trường chăn nuôi, khiến lợn nhiễm bệnh. Sau đó, những người tiếp xúc gần với lợn bệnh, đặc biệt là nông dân, công nhân giết mổ, bị lây nhiễm.
Hơn 1 triệu con lợn đã bị tiêu hủy để khống chế dịch, ngành chăn nuôi lợn của Malaysia thiệt hại hàng tỷ USD, và hơn 100 người đã tử vong. Đây vẫn là ổ dịch Nipah lớn nhất thế giới cho đến nay.
Thịt lợn có thể trở thành nguy cơ nếu không được kiểm soát
Theo các chuyên gia y tế, virus Nipah không lây qua thịt đã được nấu chín kỹ. Tuy nhiên, nguy cơ xuất hiện khi thịt lợn có nguồn gốc từ lợn bệnh, lợn chết bất thường, hoặc quá trình giết mổ, vận chuyển không đảm bảo vệ sinh.
Việc tiếp xúc trực tiếp với máu, dịch tiết của lợn nhiễm virus trong quá trình giết mổ, chế biến thực phẩm có thể khiến virus xâm nhập vào cơ thể qua vết trầy xước trên da hoặc niêm mạc. Đặc biệt, những thói quen như mổ lợn tại nhà, ăn tiết canh, thịt tái, hoặc mua thịt trôi nổi không qua kiểm dịch càng làm gia tăng rủi ro.
Trong bối cảnh nhiều bệnh truyền nhiễm nguy hiểm có nguồn gốc từ động vật, các chuyên gia cảnh báo rằng việc “tiết kiệm”, ham rẻ, mua thịt lợn không rõ nguồn gốc có thể phải trả giá bằng sức khỏe, thậm chí là tính mạng.
Vì sao cần tuyệt đối tránh thịt lợn bệnh, lợn chết?
Lợn mắc bệnh truyền nhiễm thường có hệ miễn dịch suy yếu, tạo điều kiện cho virus, vi khuẩn phát triển mạnh. Ngoài virus Nipah, thịt lợn bệnh còn có thể mang theo nhiều mầm bệnh nguy hiểm khác như liên cầu khuẩn Streptococcus suis, virus dịch tả lợn, salmonella… Những tác nhân này không chỉ gây ngộ độc thực phẩm mà còn có thể dẫn đến viêm màng não, nhiễm trùng huyết, suy đa tạng.
Đáng lo ngại là thịt từ lợn chết hoặc lợn bệnh thường được bán với giá rẻ, dễ len lỏi vào các chợ tạm, chợ cóc, nơi khâu kiểm soát an toàn thực phẩm còn lỏng lẻo.
Mẹo nhận biết thịt lợn bệnh, lợn chết để tránh mua phải
Để tự bảo vệ sức khỏe, người tiêu dùng có thể lưu ý một số dấu hiệu nhận biết thịt lợn không an toàn:
Thứ nhất, quan sát màu sắc. Thịt lợn tươi khỏe thường có màu hồng nhạt đến đỏ tươi, mỡ trắng sáng. Thịt lợn bệnh hoặc lợn chết thường có màu sẫm bất thường, xám tái, tím bầm hoặc xuất hiện các đốm lạ.
Thứ hai, kiểm tra độ đàn hồi. Khi ấn tay vào miếng thịt, thịt tươi sẽ nhanh chóng đàn hồi trở lại. Nếu thịt nhão, lõm sâu và không phục hồi, rất có thể đó là thịt đã bị ôi hoặc từ lợn chết.
Thứ ba, ngửi mùi. Thịt lợn an toàn có mùi đặc trưng nhẹ. Nếu có mùi hôi, mùi chua, tanh nồng hoặc mùi thuốc lạ, tuyệt đối không nên mua, kể cả khi người bán cố che giấu bằng gia vị hoặc đá lạnh.
Thứ tư, chú ý bề mặt thịt. Thịt lợn bệnh thường có bề mặt nhớt, rỉ nước, có dịch lạ. Một số trường hợp còn xuất hiện hạch nhỏ, mủ hoặc xuất huyết dưới da.
Thứ năm, kiểm tra dấu kiểm dịch. Ưu tiên mua thịt tại các cửa hàng, siêu thị, quầy bán có dấu kiểm soát giết mổ của cơ quan thú y, tránh mua thịt bán ven đường, không rõ nguồn gốc.
Chủ động phòng bệnh từ bữa ăn hàng ngày
Virus Nipah là lời nhắc nhở rõ ràng rằng bệnh truyền nhiễm nguy hiểm không chỉ đến từ thiên nhiên xa xôi, mà có thể ẩn ngay trong những lựa chọn thực phẩm hằng ngày. Việc chọn mua thịt lợn có nguồn gốc rõ ràng, nói không với thịt lợn bệnh, lợn chết, không ăn tiết canh hay thịt tái, và luôn nấu chín kỹ thực phẩm chính là những “lá chắn” đơn giản nhưng hiệu quả để bảo vệ sức khỏe cho bản thân và gia đình.
Trong bối cảnh các dịch bệnh mới nổi ngày càng phức tạp, cẩn trọng từ bữa ăn không chỉ là thói quen sống lành mạnh, mà còn là trách nhiệm đối với cộng đồng.
