Đầu tư kinh doanh trong kỷ nguyên kinh tế số: 'Khẩu vị' đang dịch chuyển từ mô hình tăng trưởng nóng sang vận hành bền vững?
Sự chuyển mình mạnh mẽ của nền kinh tế truyền thống sang kinh tế số đang tái định hình bức tranh kinh doanh tại Việt Nam. Với sự phát triển như vũ bão của thương mại điện tử (TMĐT), nhà đầu tư mới đang có những lựa chọn nào để thiết lập cuộc chơi riêng của mình?
Theo Báo cáo Doanh thu và tiêu dùng thương mại điện tử Việt Nam 2025 do YouNet ECI công bố, tổng giá trị giao dịch đạt 458,16 nghìn tỷ đồng, tăng 26% so với năm 2024. Qua đó, dự báo quy mô của thị trường TMĐT sẽ vượt mốc 37 tỷ USD năm 2026 và có thể đạt đến mốc 70 tỷ USD vào năm 2030.
Làn sóng này không chỉ thay đổi thói quen tiêu dùng mà còn thay đổi cả "khẩu vị" của giới đầu tư kinh doanh, kéo theo sự thay đổi lớn trong xu hướng đầu tư mô hình nhượng quyền.
Nhượng quyền ngành F&B và làm đẹp: Dễ tiếp cận nhưng không dễ thắng
F&B và Sức khỏe, Làm đẹp (Health & Beauty) là những "cửa ngõ" quen thuộc nhất thu hút nhà đầu tư cá nhân nhờ khả năng đánh trực tiếp vào nhu cầu thiết yếu của người dùng.
F&B dễ gia nhập nhưng cũng dễ “gãy vốn”. Ảnh minh họa.
Với F&B, ưu điểm lớn nhất là sự đa dạng về thương hiệu, sự linh hoạt về quy mô và thời gian thu hồi vốn có thể tính toán nhanh. Tuy nhiên, thị trường này đang bước vào giai đoạn cạnh tranh khốc liệt chưa từng có. Báo cáo thị trường F&B Việt Nam cho thấy doanh thu toàn ngành năm 2024 đạt khoảng 688.000 tỷ đồng, duy trì ở mức cao, nhưng áp lực chi phí lại đang bào mòn lợi nhuận.
Dù các cửa hàng đã tận dụng triệt để kênh online để tăng số lượng khách hàng, có tới gần 50% doanh nghiệp chịu sức ép tăng giá do chi phí mặt bằng, nguyên vật liệu và nhân công leo thang. Tốc độ bão hòa xu hướng nhanh khiến nhiều mô hình sớm nở tối tàn nếu không kiểm soát tốt chi phí.
Ở lĩnh vực sức khỏe - làm đẹp, quy mô thị trường năm 2025 ước đạt khoảng 2,74 tỷ USD theo dự báo của Statista. Sự kết hợp giữa kênh online và offline mở ra biên lợi nhuận tốt, nhưng rào cản gia nhập lại không hề nhỏ.
Spa lợi nhuận tốt nhưng chi phí cao, khó phát triển khi vốn mỏng. Ảnh minh họa.
Vốn đầu tư ban đầu (Capex) cho thiết bị, mặt bằng cùng yêu cầu khắt khe về dịch vụ, tay nghề nhân sự khiến việc duy trì lợi thế cạnh tranh dài hạn tại các đô thị lớn trở thành một thách thức không nhỏ với nhà đầu tư “vốn mỏng”.
Nhượng quyền bưu cục: Đầu tư vào sức khỏe của nền kinh tế số
Nếu F&B nhạy cảm với xu hướng tiêu dùng ngắn hạn, thì bưu cục chuyển phát lại là một câu chuyện hấp dẫn nhà đầu tư theo hướng chiến lược, gắn liền với sự bùng nổ của thương mại điện tử (TMĐT). Theo số liệu từ Bộ Khoa học và Công nghệ, doanh thu lĩnh vực bưu chính ước đạt khoảng 87.000 tỷ đồng, với sản lượng 4,2 tỷ bưu gửi. Dòng chảy giao thương khổng lồ này đã mở ra một "đại dương" cơ hội cho các mô hình nhượng quyền logistics.
Tuy nhiên, cơ hội lớn luôn đi kèm với áp lực đào thải khốc liệt. Bưu cục dù ở cấp cơ sở không còn là một điểm nhận gửi hàng đơn thuần, mà là một cỗ máy vận hành tốc độ cao và tập trung cốt lõi vào chất lượng dịch vụ.
Câu chuyện của Ninja Van bứt tốc nhanh với mô hình nhượng quyền nhưng lại sớm rút khỏi thị trường Việt Nam năm 2025 cho thấy thị trường chuyển phát không thiếu cơ hội, nhưng cũng không dành cho những mô hình vận hành thiếu đầu tư vào hạ tầng hoặc không kịp thích ứng với biến động về chính sách, chi phí.
Bưu cục nhượng quyền hấp dẫn nhà đầu tư mới khi kinh tế số tăng trưởng. Ảnh minh họa.
Dù khắc nghiệt nhưng sự hấp dẫn của mô hình này vẫn không có dấu hiệu “hạ nhiệt” khi dòng vốn tiếp tục đổ vào hệ thống sở hữu mạng lưới, nền tảng hạ tầng công nghệ và quy trình tự động hóa bài bản hơn.
Lấy mô hình của BEST Express làm ví dụ. Điểm tạo nên sức hút bền vững của thương hiệu này với nhà đầu tư mới không chỉ nằm ở độ phủ mạng lưới, mà ở việc họ chuyển giao một "hệ điều hành" logistics hoàn chỉnh giúp người chưa có kinh nghiệm về logistics cũng có thể nhanh chóng nhập cuộc thị trường sau 03 tháng.
Nhà đầu tư tham gia mạng lưới BEST Express không đơn thuần là “mua biển hiệu” hay “công thức” như lĩnh vực F&B, mà được tích hợp trực tiếp vào hệ thống quản lý đơn hàng, theo dõi hành trình theo thời gian thực (real-time tracking), các chỉ báo sản lượng, nguồn hàng từ các nền tảng TMĐT và được đào tạo bài bản về vận hành, kinh doanh cũng như quy định pháp lý trong ngành.
Sự hậu thuẫn từ nền tảng số và kiến thức giúp các bưu cục sở hữu tính linh hoạt tối đa: Có thể bắt đầu với quy mô nhỏ gọn để tối ưu vốn, sau đó tự tin "scale-up" (mở rộng) khi sản lượng từ sàn TMĐT và các shop địa phương tăng vọt. Khả năng mở rộng dựa trên năng lực vận hành thực tế, được "bọc lót" bởi công nghệ chính là yếu tố giúp mô hình này duy trì lợi thế về lợi nhuận và phát triển dài hạn giữa một thị trường đầy biến động.
Thị trường nhượng quyền Việt Nam đang bước vào giai đoạn trưởng thành. Dù lựa chọn sự năng động của F&B, sức hấp dẫn của ngành làm đẹp, hay tính bền vững của hạ tầng logistics, mẫu số chung cho sự thành công của nhà đầu tư không còn nằm ở tấm biển hiệu hào nhoáng mà ở tư duy vận hành.
Trong kỷ nguyên kinh tế số, mô hình nào giải quyết được bài toán tối ưu vận hành và sở hữu bệ phóng công nghệ vững chắc, mô hình đó sẽ giúp nhà đầu tư nắm giữ chìa khóa sinh lời dài hạn.
