Đằng sau những đế chế là các lần ĐỔI HƯỚNG: Tới tỷ phú Elon Musk cũng phải áp dụng!

Sau hơn một thập kỷ xây dựng VNTrip, founder Lê Đắc Lâm vừa chia sẻ một lá thư dài gửi các cổ đông, trong đó có nhiều suy ngẫm thẳng thắn về hành trình khởi nghiệp. Điều đáng chú ý là cách anh nhìn nhận lại vai trò của mình trong công ty: từ một người từng tham gia vào hầu hết các quyết định vận hành hàng ngày, giờ đây anh dần chuyển trọng tâm sang chiến lược dài hạn và phát triển đội ngũ.

Trong bức thư, anh Lâm cho rằng giá trị của một nhà lãnh đạo không nằm ở việc xuất hiện bao nhiêu lần trong các quyết định hàng ngày, mà ở việc tổ chức có thể vận hành tốt đến đâu khi không có sự hiện diện của họ.

Khi đội ngũ đã đủ mạnh, người sáng lập không còn cần trực tiếp giải quyết từng vấn đề nhỏ, mà nên dành thời gian cho những câu hỏi lớn hơn: đâu sẽ là cơ hội tăng trưởng tiếp theo, và làm thế nào để xây dựng một đội ngũ đủ giỏi để vận hành doanh nghiệp trong dài hạn.

Từ góc nhìn đó, anh cũng nhìn lại hành trình khởi nghiệp của mình bằng một sự thẳng thắn hiếm thấy. Theo anh, trong kinh doanh gần như không có con đường nào đi đúng như kế hoạch ban đầu. Thị trường luôn có cách khiến mọi thứ thay đổi, và doanh nhân sớm hay muộn cũng phải đối mặt với thực tế đó.

“Sớm hay muộn, thị trường cũng sẽ ‘đấm’ người doanh nhân thẳng vào mặt”

Một trong những đoạn đáng chú ý nhất trong bức thư gửi cổ đông của Lê Đắc Lâm, nhà sáng lập Vntrip, là khi anh thẳng thắn nhìn lại những “cú va chạm” mà doanh nghiệp đã trải qua trong hơn một thập kỷ khởi nghiệp.

Trong thư, anh viết: “Trong kinh doanh, sớm hay muộn, thị trường cũng sẽ ‘đấm’ người doanh nhân thẳng vào mặt”. Câu nói này được anh nhắc lại từ triết lý nổi tiếng của võ sĩ Mike Tyson: “Ai cũng có kế hoạch cho đến khi bị đấm vào mặt”.

Theo anh Lâm, khi bắt đầu khởi nghiệp, nhà sáng lập thường tin rằng mình đã có một kế hoạch đủ tốt: thị trường mục tiêu rõ ràng, sản phẩm đã được tính toán kỹ, và chiến lược tăng trưởng dường như hợp lý trên giấy.

Nhưng thực tế lại khác. Thị trường luôn biến động nhanh hơn dự đoán, từ cạnh tranh, công nghệ cho tới hành vi khách hàng. Và khi những biến động đó xảy ra, gần như mọi doanh nghiệp đều buộc phải nhìn lại kế hoạch ban đầu.

Hành trình của VNTrip là một ví dụ điển hình. Những năm đầu, công ty được biết đến như một nền tảng đặt phòng trực tuyến cho khách lẻ, tham gia vào thị trường OTA cạnh tranh trực tiếp với các “ông lớn” quốc tế như Booking.com, Agoda hay Traveloka. Tuy nhiên, khi cuộc chơi ngày càng khốc liệt, đội ngũ VNTrip nhận ra rằng nếu tiếp tục đi theo con đường cũ, doanh nghiệp sẽ rất khó tạo ra lợi thế bền vững.

Chính vì vậy, công ty đã quyết định thay đổi chiến lược. Thay vì chỉ tập trung vào khách lẻ, VNTrip chuyển hướng sang phát triển dịch vụ quản lý du lịch dành cho doanh nghiệp (B2B).

Sau khi điều chỉnh chiến lược, VNTrip dần bước sang một giai đoạn phát triển mới với mô hình kinh doanh ổn định hơn so với thời kỳ đầu khởi nghiệp. Theo chia sẻ, từ năm 2022 đến nay, doanh thu của công ty đã tăng hơn 11 lần, dù doanh nghiệp gần như không chi ngân sách cho marketing ở mảng B2B.

Không chỉ tăng trưởng về quy mô, hiệu quả kinh doanh cũng được cải thiện rõ rệt. Lợi nhuận của VNTrip đã tăng gấp đôi trong hai năm qua, và theo nhà sáng lập Lê Đắc Lâm, đó không chỉ là con số tài chính mà còn là dấu hiệu cho thấy mô hình kinh doanh của công ty đang đi đúng hướng và có thể tiếp tục duy trì đà tăng trưởng trong thời gian tới.

Tuy nhiên, khi công ty bắt đầu tăng trưởng nhanh, một vấn đề khác cũng dần lộ ra. Theo anh Lâm, hệ thống công nghệ và quy trình vận hành không thể tự nhiên hình thành, và cuối cùng một doanh nghiệp có thể đi xa đến đâu vẫn phụ thuộc vào chất lượng con người, chứ không chỉ dựa vào ý chí của người sáng lập.

Nhìn lại những năm đầu của Vntrip, anh thừa nhận mình đã mắc không ít sai lầm trong tuyển dụng và quản lý. Khi công ty còn nhỏ, việc nhà sáng lập ôm nhiều việc có thể chấp nhận được. Nhưng khi tổ chức lớn dần, cách làm đó lại trở thành điểm nghẽn, dễ giới hạn chính sự phát triển của doanh nghiệp.

Sau nhiều năm tích lũy kinh nghiệm, nhà sáng lập Vntrip rút ra một bài học đơn giản: sự phát triển của một công ty luôn bị giới hạn bởi chất lượng nhân sự mà nó sở hữu.

Khi thị trường thay đổi, doanh nhân buộc phải thay đổi

Câu chuyện của VNTrip thực ra không phải trường hợp hiếm trong giới kinh doanh. Trong môi trường cạnh tranh ngày càng khốc liệt, nhiều doanh nghiệp nhận ra rằng bản kế hoạch ban đầu hiếm khi có thể đi trọn vẹn đến đích.

Những biến động về hành vi tiêu dùng, xu hướng thị trường hay áp lực cạnh tranh thường buộc các nhà sáng lập phải nhìn lại chiến lược và tìm ra hướng đi mới phù hợp hơn.

Một ví dụ là câu chuyện của CEO Nguyễn Trung Dũng - nhà sáng lập DH Foods. Khởi nghiệp ở độ tuổi mà nhiều người đã yên vị trong sự nghiệp, ông vẫn lựa chọn bắt đầu lại với tham vọng đưa gia vị Việt ra thị trường quốc tế. Khi xu hướng tiêu dùng chuyển sang các sản phẩm tự nhiên và minh bạch hơn, doanh nghiệp đã tái định vị thương hiệu theo hướng “gia vị đặc sản sạch”, đồng thời đầu tư mạnh vào bao bì và năng lực sản xuất.

Một ví dụ khác cho thấy sự thay đổi chiến lược gần như là quy luật trong kinh doanh là câu chuyện của tỷ phú Phạm Nhật Vượng. Trước khi xây dựng Vingroup thành tập đoàn đa ngành tại Việt Nam, ông từng khởi nghiệp tại Ukraine với thương hiệu mì ăn liền Mivina.

Sau khi bán lại doanh nghiệp này cho Nestlé, ông trở về Việt Nam và bắt đầu hành trình xây dựng Vingroup từ lĩnh vực bất động sản. Trong những năm tiếp theo, tập đoàn liên tục mở rộng sang nhiều lĩnh vực khác như bán lẻ, du lịch, giáo dục và công nghiệp ô tô.

Tuy nhiên, quá trình phát triển đó cũng đi kèm với những lần điều chỉnh chiến lược khi không phải tất cả các mảng kinh doanh đều được giữ lại. Một số lĩnh vực như VinMart và VinEco sau đó đã được chuyển nhượng cho Masan Group nhằm tái cấu trúc và tập trung nguồn lực cho những hướng đi dài hạn hơn.

Không chỉ ở Việt Nam, nhiều doanh nhân hàng đầu thế giới cũng từng phải thay đổi chiến lược khi thị trường biến động. Tỷ phú Elon Musk nhiều lần điều chỉnh hướng đi của Tesla, trong khi tỷ phú Jeff Bezos biến Amazon từ một hiệu sách trực tuyến thành tập đoàn thương mại điện tử và điện toán đám mây toàn cầu.

Kế hoạch chỉ là điểm khởi đầu

Nhìn từ các câu chuyện trên, có thể thấy một điểm chung trong hành trình của nhiều doanh nhân: kế hoạch ban đầu hiếm khi là kế hoạch cuối cùng.

Thị trường luôn biến động bởi công nghệ mới, cạnh tranh toàn cầu và sự thay đổi trong hành vi tiêu dùng. Vì vậy, khả năng thích nghi và điều chỉnh chiến lược thường quan trọng không kém bản kế hoạch kinh doanh ban đầu.

Sau nhiều năm làm doanh nghiệp, anh Lê Đắc Lâm cho rằng sai lầm là điều khó tránh khỏi, nhưng điều quan trọng là cách doanh nhân phản ứng sau những sai lầm đó.

Doanh nghiệp có thể mất tiền, mất cơ hội, thậm chí phải thay đổi chiến lược nhiều lần. Nhưng theo anh, có một thứ rất khó lấy lại nếu đánh mất: niềm tin của khách hàng. “Tiền mất có thể kiếm lại được, nhưng niềm tin đã mất thì rất khó lấy lại”, anh viết.

Vì vậy, dù chiến lược có thay đổi ra sao, mục tiêu cuối cùng của một doanh nghiệp vẫn là xây dựng được một nền tảng đủ vững để khách hàng tiếp tục tin tưởng trong dài hạn. Và đôi khi, chính những “cú đấm” của thị trường lại là điều buộc doanh nhân phải nhìn lại, thay đổi hoàn thiện bản thân và trưởng thành hơn trên hành trình kinh doanh.

Phương Anh