'Cú lừa' Bitcoin mang tên Strategy: Từng tích lượng Bitcoin vượt lượng vàng Mỹ cất trữ, nay có thể phải bán hết để trả 21 tỷ USD nợ, cổ phiếu rơi 70%

Nếu chỉ liếc qua đám đông chen chúc trong khu biệt thự mang phong cách Tuscan của Michael Saylor ở Miami, người ta có thể lầm tưởng đây chỉ là một bữa tiệc xa hoa của một tỷ phú công nghệ. Giăm bông Ibérico được phục vụ không giới hạn. Một phòng khiêu vũ rộng kiểu Versailles vang lên nhạc điện tử do DJ điều khiển. Nhân viên phục vụ niềm nở thu giày dép của khách trước khi họ bước lên chiếc du thuyền đang neo ngoài bến — một trong ít nhất ba chiếc mà Saylor sở hữu.

Nhưng đến bữa tối, không khí bắt đầu trở nên khác thường. Trên bãi cỏ trước biệt thự, một màn hình khổng lồ được dựng lên. Hàng trăm vị khách chứng kiến hình ảnh chủ nhà — với những tia laser xanh huỳnh quang bắn ra từ đôi mắt — xuất hiện trong các cảnh phim nổi tiếng như Gladiator hay Chúa tể những chiếc nhẫn. Trong phiên bản dựng này, Saylor vào vai người hùng trừng mắt với những “kẻ hoài nghi tiền điện tử”, trong đó có cả Bill Gates và Jamie Dimon.

“Mua đi!” hình đại diện của ông hét lên khi các đối thủ lần lượt bị “bốc hơi”.

Bitcoin vốn luôn thu hút những nhà tiên tri, kẻ khoe khoang và cả những nhân vật gây tranh cãi. Nhưng trong vài năm gần đây, hiếm ai trong ngành vừa được tôn sùng vừa bị chế giễu nhiều như Michael Saylor — người từng bị cáo buộc trốn thuế và trong vòng chưa đầy sáu năm đã biến một công ty phần mềm doanh nghiệp bình thường thành một cỗ máy cá cược Bitcoin khổng lồ mang tên Strategy.

Hoạt động cốt lõi của Strategy trước đây khá đơn giản: bán phần mềm giúp doanh nghiệp sắp xếp và trực quan hóa dữ liệu bán hàng. Ngày nay, mảng kinh doanh đó gần như trở nên thứ yếu. Saylor đã xây dựng một mạng lưới vay nợ và công cụ tài chính phức tạp để dồn gần như toàn bộ nguồn lực của công ty vào tiền điện tử — một lĩnh vực biến động mạnh, ít được quản lý và không liên quan trực tiếp tới hoạt động truyền thống của doanh nghiệp.

Với người này, đó là một nước cờ táo bạo. Với người khác, là sự liều lĩnh đến mức liều mạng. Trong một thời gian, chiến lược ấy tỏ ra hiệu quả: cổ phiếu Strategy tăng vọt lên 474 USD vào mùa hè năm ngoái, khi giá tiền điện tử leo thang và công ty tích lũy lượng Bitcoin lớn đến mức — xét theo tỷ lệ nguồn cung toàn cầu — còn vượt cả lượng vàng Mỹ cất giữ tại Fort Knox - Kho Dự trữ Vàng Liên bang Mỹ.

Ở tuổi 60, Saylor được ước tính sở hữu khối tài sản trên giấy tờ hơn 10 tỷ USD. Trên mạng xã hội, ông được người ủng hộ phong tặng những biệt danh như “Thuyền trưởng Hải quân Kỹ thuật số” hay thậm chí là “Đấng cứu thế”. Ông liên tục đăng tải những thông điệp cực đoan, dự báo sự sụp đổ của đồng USD và khuyên công chúng không bao giờ được bán Bitcoin. “Hãy bán một quả thận nếu cần, nhưng đừng bán Bitcoin,” ông từng viết.

Nhưng đó mới chỉ là phần mở đầu. Trong năm qua, Strategy tung ra hàng loạt sản phẩm đầu tư mới, với tham vọng biến Bitcoin — một tài sản nổi tiếng vì tính bất ổn — thành khoản đầu tư “an toàn” cho đại chúng. Saylor bay vòng quanh thế giới bằng chuyên cơ riêng, sử dụng ngôn ngữ tài chính hoa mỹ để hứa hẹn mức lợi suất hai chữ số cho những nhà đầu tư mua một số loại cổ phiếu nhất định của công ty, thậm chí so sánh mức độ an toàn của chúng với tài khoản ngân hàng.

Tuy nhiên, việc Saylor — với tư cách là chủ tịch điều hành và cổ đông kiểm soát gần một nửa Strategy — có thể thực hiện được những lời hứa ấy hay không ngày càng trở nên khó đoán, nhất là khi thị trường tiền điện tử bước vào giai đoạn suy thoái. Người từng tuyên bố “thà chết còn hơn bán Bitcoin” gần đây lại ám chỉ rằng công ty có thể buộc phải bán ra để trả nợ. Strategy thậm chí đã bắt đầu vay tiền không phải để mua thêm Bitcoin, mà để tích trữ tiền mặt.

Với những người hoài nghi — và họ không hề ít, kể cả trong cộng đồng tiền điện tử — đây là dấu hiệu cho thấy một ván bài đang đi đến hồi kết. Cổ phiếu Strategy hiện giao dịch thấp hơn hơn 2/3 so với đỉnh. Nỗi lo lớn hơn là nếu Strategy, nhà đầu tư Bitcoin lớn nhất thị trường, buộc phải bán ra, hiệu ứng domino có thể khiến toàn bộ thị trường lao dốc, kéo theo các định chế tài chính truyền thống như Fidelity, Barclays hay Cantor Fitzgerald, cùng hàng loạt nhà đầu tư nhỏ lẻ đã tin vào những lời quảng bá không ngừng của Saylor.

Nhà đầu cơ bán khống Marc Cohodes thẳng thừng dự đoán Strategy sẽ sụp đổ, gọi Saylor là “một nhà thuyết giáo kiểu Jim Jones”. Jan van Eck, nhà sáng lập tập đoàn đầu tư cùng tên, nhận xét: “Chúng tôi tránh xa chuyện này. Đó chỉ là một màn trình diễn PR”. Nhà phân tích kỳ cựu Herb Greenberg thì gọi Strategy là “một mô hình Ponzi”, nơi tiền của nhà đầu tư mới được dùng để trả cho người đến trước.

Saylor và Strategy từ chối bình luận.

Một năm trước, khi được hỏi về cáo buộc Ponzi, Saylor phản bác bằng phép so sánh quen thuộc: các nhà phát triển bất động sản ở Manhattan liên tục phát hành nợ khi giá trị tài sản tăng lên. “Tôi gọi đó là một nền kinh tế,” ông nói.

Ủy ban Chứng khoán và Giao dịch (SEC) từng vào cuộc sau các cáo buộc gian lận, cho rằng công ty này đã thao túng sổ sách kế toán để tạo ra ảo tưởng về lợi nhuận không hề tồn tại. Ông Saylor và đối tác đã đồng ý trả hàng triệu đô la tiền phạt cá nhân nhưng không ai thừa nhận cũng không phủ nhận hành vi gian lận.

Vào tháng 12, Standard & Poor's, cơ quan xếp hạng tín dụng, đã hạ xếp hạng tín nhiệm của Strategy xuống mức "rác". S&P đã chỉ ra rằng trong nửa đầu năm 2025, khoản lợi nhuận 8,1 tỷ đô la của Strategy hoàn toàn đến từ sự tăng giá trên giấy tờ của Bitcoin, chứ không phải lợi nhuận doanh nghiệp truyền thống.

Theo thông tin công bố của công ty, giá trị lượng Bitcoin mà Strategy nắm giữ đã giảm 17 tỷ đô la trong quý IV. Tính đến tháng này, Strategy đang nợ các chủ nợ và cổ đông tổng 21 tỷ đô la. Công ty sẽ phải trả hơn 844 triệu đô la cho các nhà đầu tư trong năm tới.

Theo: The NY Times, Forbes

Vũ Anh