Chuyên gia ANZ: Bão sa thải lan từ công nghệ sang tài chính, kiểm toán, bán lẻ, truyền thông - Đây sẽ là kiểu người sớm bị AI ‘nuốt chửng’

Gần đây, thế giới đã chứng kiến làn sóng cắt giảm nhân sự hàng loạt tại các tập đoàn công nghệ lớn như Google, Meta và Amazon. Không chỉ riêng lĩnh vực công nghệ, nhiều tập đoàn lớn trong ngành tài chính, kiểm toán, bán lẻ và truyền thông cũng có động thái tương tự. Trước làm sóng sa thải này, ông Ông Roland Wee, Chủ tịch Hội đồng Quản trị Great Place To Work ASEAN và ANZ đã bày tỏ những góc nhìn về nguyên nhân - thách thức - giải pháp giúp người lao động không bị AI 'nuốt chửng', 'cướp việc', thay vào đó có thể vận dụng AI một cách linh hoạt, chủ động trong công việc.

Rất nhiều ngành nghề đang chứng kiến làn sóng cắt giảm nhân sự. Theo ông, nguyên nhân chính đằng sau làn sóng dữ dội này là gì?

Làn sóng cắt giảm nhân sự hiện nay không xuất phát từ một nguyên nhân đơn lẻ mà là kết quả của nhiều yếu tố cộng hưởng: Mở rộng quá mức trong giai đoạn đại dịch, áp lực chi phí, kỳ vọng từ cổ đông, sự gia tăng của tự động hóa và các điều chỉnh chiến lược từ các tập đoàn.

Trong thời kỳ đại dịch, nhiều doanh nghiệp - đặc biệt các công ty công nghệ - đã tuyển dụng ồ ạt với kỳ vọng nhu cầu kỹ thuật số sẽ tiếp tục tăng mạnh. Khi làm việc từ xa, thương mại điện tử và dịch vụ đám mây bùng nổ, họ mở rộng quy mô nhanh chóng để chiếm lĩnh thị phần. Tuy nhiên, khi tốc độ tăng trưởng này dần ổn định trở lại, nhu cầu bắt đầu chững lại, các dự báo doanh thu trở nên thận trọng hơn và nhiều công ty nhận ra họ đang sở hữu một đội ngũ nhân sự vượt quá nhu cầu vận hành mới.

Chi phí vận hành gia tăng và áp lực về biên lợi nhuận - Lạm phát, lãi suất cao và những thách thức trong chuỗi cung ứng toàn cầu khiến chi phí hoạt động gia tăng. Trong khi đó, các doanh nghiệp đang chịu áp lực lớn hơn từ các cổ đông trong việc bảo toàn biên lợi nhuận.

AI và tự động hóa đóng vai trò là các đòn bẩy chiến lược. Với sự phát triển nhanh chóng của trí tuệ nhân tạo, các doanh nghiệp đang tìm ra nhiều cách mới để tự động hóa các công việc lặp lại, tinh gọn quy trình vận hành và giảm phụ thuộc vào lao động thủ công. Một phần trong các đợt sa thải hiện nay liên quan trực tiếp đến những vị trí bị AI thay thế.

Có ý kiến cho rằng AI là nguyên nhân chính dẫn đến làn sóng cắt giảm hiện nay. Quan điểm của ông về tác động của AI trong các đợt cắt giảm nhân sự toàn cầu là gì?

AI chỉ là một trong nhiều nguyên nhân dẫn đến các đợt sa thải gần đây. Điều cần lưu ý là AI thay thế các nhiệm vụ, không hoàn toàn thay thế con người hay việc làm. Trong trường hợp một công việc chỉ bao gồm những tác vụ lặp lại, dễ dự đoán, khả năng cao công việc đó sẽ bị AI thay thế hoàn toàn. Điều then chốt là phải nâng cấp kỹ năng cho người lao động trong những công việc này, đồng thời tái cấu trúc nội dung và cách thức thực hiện của công việc.

Với người lao động, làn sóng cắt giảm lần này đặt ra những thách thức gì? Họ nên chuẩn bị tâm thế và kỹ năng như thế nào để thích nghi với môi trường mới?

Tình hình hiện tại vừa bao gồm thách thức, vừa mở ra cơ hội. Những ai vẫn muốn giữ cách làm việc cũ sẽ gặp không ít khó khăn. Khả năng học hỏi trở thành yếu tố sống còn . Thực tế, chúng ta phải học nhanh hơn tốc độ mà thế giới đang thay đổi nếu muốn duy trì giá trị và sự phù hợp. Nếu không, "khoảng cách âm" sẽ ngày càng lớn và khiến chúng ta tụt lại phía sau . Người lao động cần xây dựng tư duy học tập liên tục, đồng thời phải đảm bảo họ đang học nhanh hơn so với trước đây.

Từ góc độ doanh nghiệp, giải pháp nào hiệu quả và bền vững để tối ưu chi phí nhân sự mà vẫn đảm bảo tốc độ tăng trưởng kỳ vọng?

Mỗi doanh nghiệp sẽ có câu trả lời riêng cho câu hỏi làm sao để tối ưu chi phí nhân sự nhưng vẫn đảm bảo tốc độ tăng trưởng kỳ vọng. Về bản chất, doanh nghiệp cần rà soát lại danh sách các nhiệm vụ trong tổ chức và xác định những phần nào có thể được thay thế hoặc hỗ trợ bởi AI. Từ đó, cần tái cấu trúc công việc sao cho công việc không chỉ đơn thuần là các tác vụ có thể dễ dàng bị công nghệ thay thế.

Những giải pháp hiệu quả và bền vững nhất là những giải pháp tập trung vào việc xây dựng vai trò công việc được hỗ trợ bởi AI. Cách tốt nhất để đối phó với chi phí gia tăng là nâng cao năng suất và AI mang đến cho doanh nghiệp một cơ hội tuyệt vời để làm điều đó - miễn là doanh nghiệp thực sự đầu tư vào quá trình tìm hiểu và tái định hình hệ thống trong tổ chức.

Ông dự đoán làn sóng cắt giảm này khi nào sẽ kết thúc? Có những dấu hiệu nào mà chúng ta nên theo dõi để nhận biết xu hướng này đang đảo chiều?

Hiện nay, chưa thể nói trước khi nào xu hướng cắt giảm này kết thúc vì chúng ta đang phải đối mặt với tốc độ thay đổi ngày càng nhanh do công nghệ thúc đẩy... Một số vai trò công việc sẽ biến mất do công nghệ thay thế nhưng cũng có những vai trò mới sẽ được tạo ra. Lịch sử đã chứng minh điều đó qua các cuộc cách mạng công nghiệp mà thế giới từng trải qua.

Trong bối cảnh AI đang được áp dụng ngày càng rộng rãi và cả người lao động lẫn người sử dụng lao động đều phải thích nghi, ông có lời khuyên gì dành cho các nhà lãnh đạo và nhân viên để cùng vượt qua giai đoạn đầy biến động này?

Người lãnh đạo đóng vai trò then chốt trong quá trình này. Họ cần truyền đạt rõ ràng kế hoạch ứng dụng AI và mở ra các lộ trình học tập để người lao động có thể phát triển phù hợp. Người lao động mong muốn được đảm bảo việc tích hợp AI được thực hiện một cách công bằng, không mang tính bóc lột và các quyết định không chỉ đơn thuần nhằm cắt giảm nhân sự.

Thực tiễn cho thấy, những tổ chức chỉ xem việc ứng dụng AI như một dự án công nghệ thường gặp khó khăn trong việc tạo sự gắn kết. Ngược lại, các doanh nghiệp tiếp cận AI như một phần của quá trình chuyển đổi văn hóa - với sự đồng cảm, minh bạch và trao quyền - sẽ có nhiều khả năng đạt được cả hiệu quả về năng suất lẫn sự đồng thuận từ người lao động.

Cảm ơn ông về những chia sẻ!

Vũ Linh Trang