Chủ động giữ vững an ninh năng lượng

Trước những cú sốc từ bên ngoài, Chính phủ và Bộ Công Thương đã và đang triển khai đồng bộ nhiều giải pháp, từ điều hành nguồn cung, bình ổn giá đến hoàn thiện thể chế và siết chặt quản lý, thúc đẩy chuyển dịch năng lượng, qua đó từng bước củng cố nền tảng an ninh năng lượng quốc gia.

Quyết tâm giữ “mạch máu” cho nền kinh tế

Diễn biến căng thẳng địa chính trị tại Trung Đông gần đây đã đẩy thị trường năng lượng toàn cầu vào trạng thái bất ổn. Khoảng 13 triệu thùng dầu/ngày, tương đương 31% lượng dầu thô vận chuyển bằng đường biển toàn cầu bị gián đoạn. Chi phí vận tải tăng cao và thời gian giao hàng kéo dài. Giá dầu thế giới vì vậy biến động mạnh, có thời điểm tăng 20–30%, tạo áp lực lớn lên điều hành kinh tế của nhiều quốc gia.

Tuy nhiên, phản ứng chính sách kịp thời, linh hoạt của Chính phủ đã góp phần quan trọng giữ ổn định thị trường, bảo đảm mạch máu của kinh tế - xã hội không bị gián đoạn. Ngay đầu tháng 3-2026, cơ chế ứng phó đã được kích hoạt. Thủ tướng Chính phủ thành lập Tổ công tác bảo đảm an ninh năng lượng, trong khi Bộ Công Thương thành lập tổ công tác chuyên trách để theo dõi sát diễn biến thị trường, kịp thời tham mưu giải pháp. Chỉ đạo xuyên suốt được xác định rõ là bảo đảm đủ nguồn cung xăng, dầu trong mọi tình huống, không để xảy ra đứt gãy hệ thống phân phối.

Theo Thứ trưởng Bộ Công Thương Nguyễn Sinh Nhật Tân, Bộ đã nhanh chóng kích hoạt các kịch bản ứng phó, trong đó bảo đảm an ninh năng lượng và nguồn cung xăng, dầu là một trong ba trụ cột trọng tâm. Trên cơ sở đó, toàn bộ chuỗi cung ứng từ sản xuất, nhập khẩu đến phân phối được đặt dưới sự điều hành chặt chẽ, đồng bộ.

Các giải pháp tập trung vào tháo gỡ khó khăn, tìm kiếm nguồn cung mới, bảo đảm dòng chảy xăng, dầu không bị gián đoạn. Đồng thời, lực lượng quản lý thị trường được tăng cường kiểm tra, giám sát, xử lý nghiêm các hành vi đầu cơ, găm hàng, góp phần ổn định tâm lý thị trường.

Ở khâu điều hành giá, việc phối hợp giữa Bộ Công Thương và Bộ Tài chính được thực hiện linh hoạt, thông qua sử dụng Quỹ bình ổn giá xăng dầu và đề xuất các công cụ tài khóa như giảm thuế bảo vệ môi trường... Cơ chế điều hành giá linh hoạt đã giúp phản ứng nhanh với biến động của giá dầu thế giới, hạn chế tác động lan tỏa đến lạm phát.

Việc chi Quỹ bình ổn ở mức khoảng 4.000 đồng/lít xăng và 5.000 đồng/lít dầu diesel liên tục từ ngày 10-3 đã góp phần giữ ổn định mặt bằng giá trong nước. Mặt bằng giá xăng, dầu trong nước hiện vẫn thấp hơn nhiều quốc gia trong khu vực, cho thấy nỗ lực lớn trong điều hành.

Về nguồn cung, Bộ Công Thương đã phân giao hạn mức sản xuất và nhập khẩu cho các doanh nghiệp đầu mối, đồng thời theo dõi sát hoạt động của hai nhà máy lọc dầu Nghi Sơn và Dung Quất – hiện đáp ứng khoảng 70% nhu cầu trong nước. Trong đó, Nhà máy lọc dầu Dung Quất bảo đảm đủ nguyên liệu sản xuất đến hết tháng 4-2026; Nhà máy Lọc hóa dầu Nghi Sơn vẫn duy trì sản xuất nhờ tồn kho và các hợp đồng đã ký, đồng thời chủ động tìm kiếm nguồn thay thế.

Đối với 30% nguồn cung nhập khẩu còn lại, các doanh nghiệp đầu mối đang đẩy mạnh ký kết hợp đồng dài hạn với các đối tác nhằm đa dạng hóa nguồn cung, giảm phụ thuộc vào khu vực Trung Đông đồng thời duy trì mức dự trữ lưu thông nghiêm ngặt theo quy định để sẵn sàng ứng phó với các kịch bản xấu hơn.

Xây dựng chiến lược dài hạn

Bên cạnh các giải pháp trước mắt, Chính phủ xác định cần đồng thời triển khai các chính sách căn cơ nhằm nâng cao khả năng chống chịu của thị trường trong dài hạn. Quan điểm điều hành là kiên định các mục tiêu ổn định vĩ mô, kiểm soát lạm phát, đồng thời linh hoạt trong tổ chức thực hiện để thích ứng với biến động khó lường của thị trường quốc tế.

Một trong những trụ cột quan trọng là củng cố hệ thống dự trữ xăng, dầu. Bộ Công Thương đang xây dựng chiến lược dự trữ với hai cấu phần chính gồm dự trữ quốc gia và dự trữ thương mại. Dự trữ quốc gia sẽ được mở rộng cả về quy mô và nguồn lực, kết hợp huy động sự tham gia của doanh nghiệp. Trong khi đó, dự trữ thương mại sẽ được siết chặt thông qua việc tăng cường kiểm tra, giám sát quy định về mức dự trữ tối thiểu, qua đó nâng cao khả năng ứng phó với các cú sốc nguồn cung.

Bên cạnh đó, Bộ Công Thương đang thúc đẩy phát triển và mở rộng sử dụng nhiên liệu sinh học như một giải pháp chiến lược nhằm giảm dần sự phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch. Theo lộ trình của Bộ Công Thương, từ ngày 1-6 tới thị trường sẽ triển khai bán xăng E10. Đáng chú ý, theo Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước (Bộ Công Thương), Việt Nam hiện nay có 6 nhà máy sản xuất cồn ethanol dùng cho phối trộn xăng sinh học nhưng hiện nay chỉ có khoảng 3 nhà máy đang hoạt động và cũng chưa hết công suất. Nếu tất cả 6 nhà máy hoạt động hết công suất với thiết kế vào khoảng 400 - 500 nghìn m3 thì có thể đáp ứng được khoảng 40% nhu cầu trong nước.

Song song với đó, các cơ chế, chính sách cũng đang được rà soát, sửa đổi theo hướng tạo điều kiện cho doanh nghiệp đa dạng hóa nguồn nhập khẩu. Bộ Công Thương đang hoàn thiện dự thảo thông tư hướng dẫn Nghị định về kinh doanh xăng, dầu với nhiều nội dung mới nhằm tăng tính minh bạch và hiệu quả điều hành.

Điểm đáng chú ý của dự thảo này là giá các mặt hàng xăng, dầu thực hiện bình ổn được theo dõi, đánh giá là giá bán lẻ do thương nhân đầu mối kinh doanh xăng, dầu công bố. Việc đánh giá căn cứ theo tỷ trọng sản lượng tiêu thụ của các chủng loại mặt hàng xăng, các chủng loại mặt hàng dầu diesel của một số thương nhân đầu mối kinh doanh xăng, dầu có tính đại diện, có tổng sản lượng tiêu thụ chiếm trên 70% sản lượng tiêu thụ trên cả nước.

Thực hiện bình ổn giá xăng, dầu trong trường hợp giá bán lẻ xăng, dầu trong nước biến động bất thường, tăng liên tiếp trong thời gian 1 tháng, biên độ lớn và mức tăng cộng dồn từ 20% trở lên, có nguy cơ tác động tiêu cực đến ổn định kinh tế vĩ mô, kiểm soát lạm phát và đời sống nhân dân.

Cùng với hoàn thiện thể chế, công tác quản lý thị trường tiếp tục được tăng cường. Các hành vi vi phạm như găm hàng, đầu cơ, bán nhỏ giọt sẽ bị xử lý nghiêm. Đồng thời, việc ứng dụng công nghệ trong truy xuất nguồn cung cũng góp phần nâng cao hiệu quả quản lý và hạn chế gian lận thương mại.

Xăng dầu là mặt hàng chiến lược, có vai trò thiết yếu đối với nền kinh tế, do đó việc sử dụng tiết kiệm, hiệu quả không chỉ mang lại lợi ích kinh tế mà còn góp phần củng cố an ninh năng lượng quốc gia trong dài hạn. Việc bảo đảm ổn định thị trường xăng dầu trong nước không chỉ phụ thuộc vào điều hành của cơ quan quản lý mà còn cần sự đồng hành của doanh nghiệp và người dân để nền kinh tế vững vàng trước mọi biến động từ bên ngoài.

Theo Lam Giang