Câu chuyện FPT bổ nhiệm CTO: Làn sóng "săn" đầu người AI từ Silicon Valley đến Việt Nam và con số 60% đầy ám ảnh

Thị trường nhân sự công nghệ tại Việt Nam vừa chứng kiến những chuyển động đáng chú ý khi các vị trí lãnh đạo cấp cao về AI liên tục được kiện toàn tại các doanh nghiệp đầu ngành.

Việc bổ nhiệm Tiến sĩ Nguyễn Xuân Phong vào vị trí Giám đốc Công nghệ (CTO) Tập đoàn FPT hay ông Nguyễn Anh Nguyên phụ trách mảng chuyển đổi số và AI tại FPT Retail phản ánh một thực tế: AI đang dần trở thành một phần trong hạ tầng vận hành thay vì chỉ là các dự án thử nghiệm đơn lẻ.

Nhìn rộng ra thế giới, đây là một mắt xích trong làn sóng tái cấu trúc nhân sự cấp cao đang diễn ra mạnh mẽ tại các tập đoàn thuộc nhóm Fortune 500.

"Ghế nóng" CAIO: Khi hội đồng quản trị không thể ngồi yên

Cách đây 3 năm, vị trí Giám đốc Trí tuệ nhân tạo (Chief AI Officer - CAIO) còn là một khái niệm xa lạ. Nhưng đến năm 2025 và đầu năm 2026, một báo cáo tổng hợp từ Wharton (tóm tắt trên GenAI at Work) cho biết khoảng 60% doanh nghiệp báo cáo có CAIO hoặc vị trí tương đương.

Nguồn Digital Applied dẫn dữ liệu từ nghiên cứu IBM (2025) cũng cho thấy khoảng 26% tổ chức hiện tại có CAIO, tăng từ 11% cách đây 2 năm. Hơn 48% các công ty trong FTSE 100 đã bổ nhiệm CAIO, với 65% các trường hợp này được bổ nhiệm trong 2 năm gần nhất.

Điển hình như McDonald’s, vào tháng 10/2025, gã khổng lồ thức ăn nhanh này đã tạo ra vị trí Global Chief Data, Analytics and AI Officer và bổ nhiệm ông Das Dasgupta. Giống như cách FPT đưa ông Nguyễn Anh Nguyên về phụ trách Long Châu, McDonald's không tuyển một kỹ thuật viên thuần túy.

Tập đoàn này tuyển một người từng kinh qua Starbucks, Amazon và McKinsey để dùng AI tối ưu hóa trải nghiệm khách hàng và quản trị chuỗi cung ứng toàn cầu. Đây là bước chuyển từ "AI kỹ thuật" sang "AI phục vụ lợi nhuận bán lẻ".

Sự thay đổi này cho thấy AI không còn được xem là một nhánh của bộ phận IT thông thường. Thay vào đó, nó là một thực thể độc lập có ngân sách riêng, quyền hạn thực thi và chịu trách nhiệm trực tiếp về hiệu quả đầu tư (ROI).

Tại Silicon Valley, cuộc chiến này diễn ra vô cùng khốc liệt. Meta (Facebook) đã thực hiện một bước đi táo bạo khi thâu tóm 49% cổ phần của Scale AI chỉ để "dọn đường" đưa Alexandr Wang (nhà sáng lập trẻ tuổi của Scale AI) về giữ vị trí CAIO tại Meta Superintelligence Labs. Mục tiêu của Mark Zuckerberg không gì khác ngoài việc đưa Llama 4 và Llama 5 trở thành những siêu trí tuệ đối đầu trực diện với OpenAI.

Tương tự, Microsoft cũng không tiếc tiền khi đưa Mustafa Suleyman (đồng sáng lập DeepMind) về nắm giữ vị trí CEO kiêm CAIO của Microsoft AI. Tại đây, Suleyman không chỉ làm công nghệ mà còn đang tái định nghĩa lại toàn bộ trải nghiệm người dùng Windows thông qua "bộ nhớ tác nhân" (agentic memory), giúp AI có khả năng ghi nhớ và hành động thay con người.

Bên cạnh đó, sự xuất hiện của Tiến sĩ Nguyễn Xuân Phong tại ghế CTO FPT có sự tương đồng kinh ngạc với lộ trình của SAP, tập đoàn phần mềm lớn nhất châu Âu. Đầu năm 2025, SAP bổ nhiệm Philipp Herzig làm CAIO với nhiệm vụ kiến trúc lại toàn bộ hệ sinh thái phần mềm xoay quanh AI.

Mục tiêu của SAP là đến năm 2026 sẽ có 400 trường hợp ứng dụng AI tích hợp sâu vào quy trình doanh nghiệp. Cả Herzig và Nguyễn Xuân Phong đều đóng vai trò là những "kiến trúc sư trưởng", đảm bảo AI không bị phân mảnh thành các dự án nhỏ lẻ mà phải là hạt nhân của mọi sản phẩm.

Tương tự, tại Accenture, Lan Guan được bổ nhiệm làm CAIO để dẫn dắt chiến lược đầu tư 3 tỷ USD vào AI. Trong khi đó, Dell Technologies thậm chí kết hợp vai trò CTO và CAIO cho John Roese để đảm bảo hạ tầng phần cứng và phần mềm AI luôn đồng nhất, tránh lãng phí ngân sách vào những dự án thiếu tính thực tiễn.

Làm AI cần lợi nhuận

Nhìn từ các trường hợp trên thế giới đến bước đi của FPT, có thể thấy các tập đoàn lớn hiện nay không còn tuyển "Giám đốc CNTT" (CIO) truyền thống. Họ đang tìm kiếm những người có khả năng kết nối năng lực kỹ thuật với lợi nhuận (ROI), nghĩa là AI phải tạo ra tiền hoặc tiết kiệm được tiền. Đồng thời xây dựng đội ngũ nơi nhân viên làm việc song hành cùng các AI Agents.

Theo PwC, Giám đốc AI (CAIO) đang tiến hóa. Trước đây CAIO thường là một nhà khoa học dữ liệu tập trung vào kỹ thuật thì giờ đây vai trò này chuyển biến thành một "nhà vận hành chiến lược". Họ phải có khả năng kết nối kỹ thuật AI với kết quả kinh doanh (ROI), quản trị rủi ro đạo đức và tuân thủ pháp lý (như Đạo luật AI của EU).

Các tập đoàn trong lĩnh vực y tế, quốc phòng và truyền thông tại Mỹ (như HL7 hay U.S. Cyber Command) đã đồng loạt bổ nhiệm các CAIO thực thụ để dẫn dắt chiến lược thay vì chỉ để làm thương hiệu.

Trong khi đó, báo cáo Korn Ferry 2026 chỉ ra rằng 52% lãnh đạo nhân tài dự định đưa "AI Agents" (Đại lý AI) vào làm thành viên chính thức trong nhóm. Xu hướng hiện này là nhân sự không còn làm việc "với" AI như một công cụ, mà làm việc "cùng" AI như một đồng nghiệp.

Các tập đoàn lớn hiện nay ưu tiên tuyển dụng người có khả năng "Process Thinking" (Tư duy quy trình) hơn là chỉ giỏi code. Nhân sự cấp cao cần biết cách thiết kế lại quy trình làm việc để con người và AI phối hợp nhịp nhàng nhất.

Thêm nữa, những CAIO này còn có nhiệm vụ giúp các doanh nghiệp làm chủ dữ liệu nội bộ để không bị phụ thuộc hoàn toàn vào các mô hình dùng chung của OpenAI hay Google.

Giống như trường hợp của FPT tại Việt Nam, các tập đoàn Fortune 500 đang dịch chuyển từ việc dùng AI của bên thứ ba sang tự xây dựng mô hình AI riêng để bảo vệ dữ liệu.

Bên cạnh đó như đã nói ở trên, nhìn vào trường hợp của ông Nguyễn Anh Nguyên tại FPT Retail, chúng ta thấy một xu hướng rõ nét: AI đang thâm nhập sâu vào các ngành truyền thống như bán lẻ và dược phẩm.

Những ví dụ trên thế giới hiện nay cho thấy một cuộc chiến thu hút các "AI Architect" (Kiến trúc sư AI) từ các Big Tech (Google, Meta, OpenAI) về các ngành truyền thống như Ngân hàng (JPMorgan Chase), Bán lẻ (Walmart) hay Y tế.

Thay vì sa thải hàng loạt, các công ty như KPMG hay Deloitte đang đầu tư hàng tỷ USD để đào tạo lại kỹ năng AI cho nhân sự hiện tại, vì họ hiểu rằng "kiến thức ngành" là thứ AI không thể thay thế được.

Tại Mỹ, các đơn vị như eBay đã bổ nhiệm Nitzan Mekel-Bobrov làm CAIO để xây dựng "Hệ khung thương mại tác nhân" (Agentic Commerce Framework). Thay vì khách hàng phải tự tìm kiếm, các "tác nhân mua sắm" AI sẽ thay mặt người dùng đàm phán và chốt đơn.

Thậm chí, các cơ quan chính phủ và y tế cũng không đứng ngoài cuộc. Cục Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Hoa Kỳ (FDA) đã bổ nhiệm Jeremy Walsh làm CAIO đầu tiên vào năm 2025 để triển khai các công cụ AI hỗ trợ hiệu quả vận hành.

Tại Việt Nam, việc FPT Long Châu đặt mục tiêu ứng dụng AI vào hệ sinh thái chăm sóc sức khỏe chính là bước đi tương tự nhằm cá nhân hóa phác đồ và tối ưu chuỗi cung ứng dược phẩm, những bài toán mà sức người khó lòng giải quyết tối ưu.

Trẻ hóa và thách thức

Một điểm tương đồng thú vị giữa trường hợp của Tiến sĩ Nguyễn Xuân Phong tại FPT và các tập đoàn thế giới chính là xu hướng trẻ hóa đội ngũ lãnh đạo AI. Ông Phong sinh năm 1989, thuộc thế hệ cuối 8x với nền tảng học thuật cực kỳ vững chắc từ Mỹ và Nhật Bản.

Tại các tập đoàn công nghệ hàng đầu thế giới, những "thủ lĩnh" AI ở độ tuổi 30-35 đang trở thành tiêu chuẩn mới. Meta đang đặt niềm tin vào Zhao Shengjia (khoảng 30 tuổi) cho các dự án siêu trí tuệ, trong khi Giám đốc khoa học của OpenAI là Jakub Pachocki cũng chỉ mới 35 tuổi.

Lý do rất đơn giản: AI là lĩnh vực thay đổi theo tuần, thậm chí theo ngày. Những lãnh đạo trẻ không chỉ nắm bắt nhanh các mô hình ngôn ngữ lớn (LLM) mà còn có tư duy "native AI", coi AI là công cụ mặc định để giải quyết mọi bài toán, thay vì cố gắng ghép nối AI vào những quy trình cũ kỹ.

Ở một khía cạnh khác, dù cơn khát "tướng" AI đang ở đỉnh điểm, nhưng mặt trái của nó là làn sóng cắt giảm nhân sự ở các mảng cũ để dồn lực cho AI. Năm 2025 được ghi nhận là "năm của những đợt sa thải" tại Amazon, Microsoft và Google.

CEO Andy Jassy của Amazon đã thẳng thắn chia sẻ quan điểm nên vận hành công ty như một startup bằng cách cắt giảm các lớp quản lý trung gian và thay thế các quy trình lặp lại bằng tự động hóa AI.

Tuy nhiên, cơ hội vẫn mở ra rất lớn cho những người biết chuyển mình. Các tập đoàn tư vấn như Accenture hay Deloitte đang đầu tư hàng tỷ USD để đào tạo lại đội ngũ và tuyển dụng hàng nghìn kỹ sư AI mới. AI không tiêu diệt tất cả công việc mà chỉ tiêu diệt những công việc không có AI.

*Nguồn: FPT Retail, Wahrton, DeepL Research, Constellation Research

Băng Băng