Cảnh báo: Tìm thấy loài dơi mang virus Nipah nhiều nhất ở nơi này – Có người chủ quan thường tới, ngủ lại

Những ngày gần đây, thông tin về virus Nipah tiếp tục được nhắc tới trong các báo cáo y tế quốc tế khi một số quốc gia châu Á ghi nhận các ca bệnh rải rác. Dù chưa bùng phát thành đại dịch, Nipah vẫn được xếp vào nhóm mầm bệnh đặc biệt nguy hiểm do tỷ lệ tử vong cao và chưa có vaccine đặc hiệu.

Đáng chú ý, các chuyên gia cảnh báo rằng virus này không tồn tại ở đâu xa, mà có mối liên hệ trực tiếp với môi trường sống con người – đặc biệt là những nơi nhiều người vẫn vô tư ghé thăm, du lịch, thậm chí ngủ lại qua đêm.

Virus Nipah và vật chủ "im lặng" trong tự nhiên

Theo thông tin từ Tổ chức Y tế Thế giới, virus Nipah là bệnh truyền nhiễm lây từ động vật sang người (zoonotic), lần đầu được phát hiện tại Malaysia vào năm 1998. Nguồn mang virus tự nhiên chính là dơi ăn quả thuộc họ Pteropodidae.

Điểm đáng lo ngại là dơi có thể mang virus Nipah mà không biểu hiện triệu chứng, khiến con người rất khó nhận biết nguy cơ. Virus có thể lây sang người qua tiếp xúc trực tiếp với dịch tiết của dơi, thực phẩm bị nhiễm bẩn, hoặc qua vật trung gian là động vật nuôi. WHO cũng cho biết tỷ lệ tử vong của bệnh Nipah trong các đợt bùng phát từng được ghi nhận dao động từ 40% đến hơn 70%, tùy theo khả năng kiểm soát y tế của từng khu vực.

Những nơi "nguy cơ cao" nhưng con người vẫn thường xuyên lui tới

Điều khiến giới chuyên gia lo ngại là loài dơi mang virus Nipah không chỉ sống sâu trong rừng rậm, mà còn xuất hiện nhiều tại hang động tự nhiên, khu du lịch sinh thái, vùng ven rừng, vườn cây ăn quả và cả các khu nghỉ dưỡng gần thiên nhiên. Đây cũng chính là những địa điểm được nhiều người lựa chọn để tránh nóng, khám phá, dã ngoại cuối tuần.

Theo các nghiên cứu dịch tễ được trích dẫn bởi WHO và Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Mỹ (CDC), những khu vực có mật độ dơi cao thường là nơi nguồn thức ăn và nơi trú ẩn tự nhiên của chúng bị thu hẹp, buộc dơi phải di chuyển gần hơn với khu dân cư. Trong bối cảnh đó, con người và động vật hoang dã vô tình chia sẻ cùng một không gian sống.

Thực tế, không ít du khách vẫn có thói quen chụp ảnh trong hang động, ngồi ăn uống dưới tán cây nơi dơi trú ngụ, thậm chí trải chiếu ngủ lại qua đêm vì cho rằng không gian "hoang sơ, mát mẻ, an toàn". Chính sự chủ quan này làm gia tăng nguy cơ tiếp xúc với virus mà mắt thường không thể nhìn thấy.

Không giống những loài động vật hung dữ, dơi thường bị xem là "vô hại" vì ít khi tấn công con người. Bên cạnh đó, nhiều người cho rằng bản thân từng tiếp xúc với dơi hoặc ở trong hang động nhiều lần mà "chưa từng gặp vấn đề gì", từ đó hình thành tâm lý coi nhẹ cảnh báo y tế.

Các chuyên gia môi trường cho rằng đây là hệ quả của quá trình đô thị hóa, phá rừng và biến đổi khí hậu, khiến ranh giới giữa không gian sống của con người và động vật hoang dã ngày càng mờ nhạt. Virus Nipah, cũng như SARS, MERS hay Ebola trước đây, được xem là "lời phản hồi" của tự nhiên khi con người can thiệp quá sâu vào hệ sinh thái.

Làm thế nào để du lịch an toàn?

WHO khuyến nghị du khách không nên đánh đổi trải nghiệm gần thiên nhiên bằng việc bỏ qua các nguyên tắc an toàn sinh học cơ bản. Việc giữ khoảng cách với động vật hoang dã, đặc biệt là dơi, được xem là biện pháp phòng ngừa đơn giản nhưng hiệu quả.

Giới chuyên môn nhấn mạnh rằng cảnh báo về virus Nipah không nhằm gây hoang mang hay cản trở du lịch, mà để nhắc nhở cộng đồng điều chỉnh thói quen. Du lịch bền vững không chỉ là bảo vệ cảnh quan, mà còn là bảo vệ sức khỏe chính mình.

WHO và CDC đều khuyến cáo người dân cần tránh tiếp xúc trực tiếp với dơi, không ăn thực phẩm có nguy cơ nhiễm bẩn, đồng thời đảm bảo vệ sinh cá nhân sau khi dã ngoại hoặc đi rừng. Những nguyên tắc này càng trở nên quan trọng trong bối cảnh các bệnh truyền nhiễm mới nổi ngày càng xuất hiện nhiều hơn trên toàn cầu.

*Các thông tin trong bài được tổng hợp và đối chiếu từ báo cáo của WHO, CDC và các nghiên cứu dịch tễ về virus Nipah.

Theo Thu Phương