CẢNH BÁO: Không đau ngực vẫn có thể nhồi máu cơ tim, ngưng thở khi ngủ - 6 dấu hiệu dễ bị bỏ qua nhất
Cơn đau tim không phải lúc nào cũng khởi phát bằng cảm giác bóp nghẹt ngực. Trong nhiều trường hợp, tim “lên tiếng” bằng những dấu hiệu mơ hồ như buồn nôn, ho dai dẳng hay ngáy to khi ngủ…, khiến người bệnh chủ quan và bỏ lỡ thời điểm vàng để can thiệp.
Bệnh tim mạch từ lâu đã là nguyên nhân gây tử vong hàng đầu trên toàn cầu. Theo các tổng hợp dịch tễ học của Tổ chức Y tế Thế giới, mỗi năm có hàng chục triệu ca tử vong liên quan đến tim mạch, trong đó một tỷ lệ đáng kể xảy ra vì phát hiện muộn. Vấn đề nằm ở chỗ: tim không phải lúc nào cũng "lên tiếng" bằng cơn đau ngực dữ dội như hình ảnh quen thuộc trong phim ảnh. Trên thực tế, nhiều tổn thương tim biểu hiện bằng các triệu chứng mơ hồ, dễ nhầm lẫn với rối loạn tiêu hóa, mệt mỏi thông thường hay vấn đề hô hấp. Chính sự mơ hồ này khiến người bệnh chủ quan, bỏ lỡ "cửa sổ vàng" để can thiệp sớm.
Dưới đây là những dấu hiệu phổ biến nhưng thường bị xem nhẹ, kèm theo phân tích cơ chế sinh lý - bệnh học để lý giải vì sao chúng liên quan trực tiếp đến tim.
6 dấu hiệu tim kêu cứu
Buồn nôn, khó tiêu hoặc đau bụng
Không ít người ngạc nhiên khi biết rằng cơn đau tim có thể bắt đầu từ dạ dày. Nguyên nhân nằm ở sự giao thoa thần kinh giữa tim và đường tiêu hóa. Tim và dạ dày cùng chịu chi phối bởi hệ thần kinh tự chủ, đặc biệt là dây thần kinh phế vị. Khi cơ tim bị thiếu máu cục bộ, tín hiệu đau có thể "lan tỏa" sang vùng thượng vị, gây cảm giác buồn nôn, đầy bụng, khó tiêu hoặc đau âm ỉ vùng bụng trên.
Các nghiên cứu lâm sàng cho thấy phụ nữ và người cao tuổi có xu hướng biểu hiện cơn thiếu máu cơ tim bằng triệu chứng tiêu hóa nhiều hơn đau ngực điển hình. Vì vậy, nếu buồn nôn hoặc đau bụng xuất hiện đột ngột, không rõ nguyên nhân, đặc biệt kèm theo vã mồ hôi, khó chịu ở ngực hoặc mệt lả, đó không còn là vấn đề dạ dày đơn thuần.
Chóng mặt, choáng váng, ngất xỉu
Cảm giác quay cuồng, choáng váng hay thậm chí ngất xỉu thường được quy cho hạ đường huyết, thiếu ngủ hoặc rối loạn tiền đình. Tuy nhiên, về mặt sinh lý, não bộ phụ thuộc hoàn toàn vào lưu lượng máu ổn định. Khi tim bơm máu kém – do rối loạn nhịp tim, hẹp van tim hoặc suy tim - lượng máu lên não giảm, dẫn đến chóng mặt hoặc mất ý thức thoáng qua.
Đặc biệt, những cơn ngất đột ngột không báo trước có thể liên quan đến rối loạn nhịp nguy hiểm, làm tăng nguy cơ đột tử. Nếu chóng mặt đi kèm đau ngực, hồi hộp, khó thở hoặc xảy ra khi gắng sức, đó là tín hiệu cảnh báo cần đánh giá tim mạch ngay lập tức.
Ngáy to hoặc ngưng thở khi ngủ
Ngáy to, thở hổn hển hoặc những khoảng ngưng thở khi ngủ không chỉ là vấn đề gây phiền toái cho người xung quanh. Chúng là dấu hiệu điển hình của hội chứng ngưng thở khi ngủ do tắc nghẽn. Về mặt sinh học, mỗi lần ngưng thở, nồng độ oxy trong máu giảm, kích hoạt phản xạ stress, làm tăng nhịp tim và huyết áp.
Các nghiên cứu dài hạn cho thấy ngưng thở khi ngủ làm tăng nguy cơ tăng huyết áp, rung nhĩ, bệnh mạch vành và suy tim. Tim phải làm việc vất vả hơn suốt đêm, dẫn đến phì đại cơ tim và rối loạn chức năng tim theo thời gian. Vì vậy, ngáy to kéo dài không phải chuyện "ngủ sâu", mà có thể là dấu hiệu tim đang chịu áp lực mạn tính.
Đau họng, đau hàm hoặc đau lan vùng cổ
Cơn đau tim không phải lúc nào cũng khu trú ở ngực. Do hiện tượng đau lan (referred pain), cảm giác đau có thể xuất hiện ở hàm dưới, cổ họng, vai hoặc cánh tay trái. Điều này xảy ra vì các dây thần kinh cảm giác từ tim và các vùng này cùng hội tụ tại một đoạn tủy sống. Não bộ đôi khi "hiểu nhầm" nguồn gốc tín hiệu đau.
Nếu đau hàm hoặc đau họng xuất hiện cùng lúc với tức ngực, khó thở, buồn nôn hoặc mệt bất thường, đặc biệt ở người có yếu tố nguy cơ tim mạch như tăng huyết áp, đái tháo đường, hút thuốc, thì cần nghĩ đến khả năng tim mạch thay vì chỉ điều trị theo hướng tai - mũi - họng.
Ho dai dẳng, đặc biệt về đêm
Ho kéo dài thường được xem là dấu hiệu của viêm phế quản hoặc dị ứng. Tuy nhiên, trong suy tim, tim không bơm máu hiệu quả khiến máu ứ lại ở phổi. Áp lực trong mạch máu phổi tăng lên, dịch thoát ra phế nang gây ho, khó thở, nhất là khi nằm. Đờm có màu trắng hồng hoặc bọt là dấu hiệu điển hình của ứ dịch phổi do tim.
Về mặt cơ chế, đây là hậu quả trực tiếp của suy tim trái. Nếu không được điều trị, tình trạng này có thể tiến triển thành phù phổi cấp, đe dọa tính mạng.
Khó chịu ở ngực, nhưng không theo "kịch bản kinh điển"
Đau ngực vẫn là dấu hiệu phổ biến nhất của bệnh tim, nhưng cách nó biểu hiện rất đa dạng. Một số người mô tả cảm giác nặng, ép chặt như có vật đè lên ngực; người khác lại thấy nhói nhẹ, nóng rát hoặc chỉ là cảm giác khó chịu mơ hồ. Cơn đau có thể xuất hiện khi gắng sức, lúc căng thẳng hoặc thậm chí khi đang nghỉ ngơi.
Điểm nguy hiểm là những cơn đau không dữ dội thường bị xem nhẹ, đặc biệt ở phụ nữ, khiến chẩn đoán bị trì hoãn. Trong khi đó, thiếu máu cơ tim kéo dài dù ở mức độ nhẹ vẫn gây tổn thương tế bào tim không hồi phục.
Làm gì để bảo vệ tim một cách thực chất?
Các khuyến cáo y khoa hiện nay, trong đó có hướng dẫn của American Heart Association, đều nhấn mạnh rằng phòng ngừa tim mạch không nằm ở một biện pháp đơn lẻ, mà là tổ hợp hành vi bền vững. Chế độ ăn giàu rau củ, ngũ cốc nguyên hạt, hạn chế muối, đường và chất béo bão hòa giúp kiểm soát huyết áp và mỡ máu. Hoạt động thể lực ít nhất 150 phút mỗi tuần cải thiện chức năng tim và chuyển hóa.
Bỏ thuốc lá, hạn chế rượu bia, ngủ đủ giấc và quản lý căng thẳng có tác động trực tiếp lên hệ tim mạch thông qua việc giảm phản ứng viêm và stress oxy hóa. Quan trọng không kém là kiểm tra sức khỏe định kỳ để theo dõi huyết áp, cholesterol, đường huyết - những "kẻ giết người thầm lặng" của tim.
