Bệnh nhân sống sót sau khi nhiễm virus Nipah kể trải nghiệm kinh hoàng: "May mắn sống sót nhưng di chứng theo tôi suốt phần đời còn lại"

Năm 1999, làng Sungai Nipah (Malaysia) trở thành tâm điểm của một đợt bùng phát dịch bệnh truyền nhiễm khiến 105 người thiệt mạng, hơn 160 người khác bị nhiễm và xóa sổ một ngành chăn nuôi lợn trị giá hàng tỷ USD của Malaysia.

“Đó là một thảm kịch lớn”, Giáo sư Dato CT Tan, bác sĩ thần kinh tại Trung tâm Y tế Đại học Malaya, nơi điều trị nhiều bệnh nhân khi đó, cho biết. “Trong một gia đình có thể có hai, ba người cùng mắc bệnh. Có người chết, có người rơi vào trạng thái sống thực vật. Họ không chỉ mất sức khỏe, mà còn mất toàn bộ sinh kế đã gắn bó suốt ba thế hệ”.

Ban đầu, dịch bệnh bị chẩn đoán nhầm là viêm não Nhật Bản, dẫn đến các chiến dịch phun thuốc diệt muỗi nhưng không ngăn được số ca tử vong. Mãi đến tháng 3/1999, các nhà khoa học mới xác định đây là một mầm bệnh lây từ động vật sang người hoàn toàn mới và đặt tên là virus Nipah.

Hơn hai thập kỷ trôi qua, dù dịch Nipah đã nhiều lần tái xuất, thế giới vẫn chưa có vắc xin hay thuốc điều trị đặc hiệu cho loại virus được Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) xếp vào nhóm có “tiềm năng gây dịch nghiêm trọng”.

Virus Nipah tấn công não bộ và có tỷ lệ tử vong lên tới 70%. Hiện nay, những người sống sót từ đợt dịch đầu tiên đang hiến máu cho các nhà khoa học, với hy vọng góp phần giúp nhân loại không bao giờ phải chứng kiến một thảm kịch tương tự.

Những vết sẹo không bao giờ lành

Năm 2022, ông Hoon Keong Goh bất ngờ ngất xỉu khi đang lái xe máy và đâm vào phía sau một chiếc xe tải. May mắn thoát chết, nhưng tai nạn cho thấy các cơn động kinh - di chứng ông mang từ sau khi khỏi Nipah, đang trở nên nặng hơn.

“Bác sĩ phải tăng gấp đôi liều thuốc và cấm tôi lái xe”, ông nói, quay mặt đi khi nhân viên y tế lấy máu. Những mẫu máu này sau đó sẽ được phân tích để tìm hiểu cách virus tác động lên cơ thể con người.

Ông Goh mới 27 tuổi khi trở thành một trong những ca bệnh đầu tiên ở Sungai Nipah. Ký ức của ông về thời gian đó khá mờ nhạt, chỉ nhớ mình gục ngã vì sốt cao và được đưa vào bệnh viện. Nhưng ông không bao giờ quên nỗi sợ hãi trong lần ngất đầu tiên sau khi xuất viện.

Virus Nipah gây viêm não, để lại những tổn thương vĩnh viễn. Khoảng 20% người sống sót phải đối mặt với các di chứng thần kinh lâu dài như động kinh hoặc thay đổi tính cách.

“Bệnh động kinh đã thay đổi hoàn toàn cuộc đời tôi”, ông Goh nói. “Rất khó để làm việc bình thường. Nhưng tôi vẫn nghĩ mình may mắn, vì bạn làm ăn chung của tôi đã qua đời”.

Virus thậm chí có thể “ẩn mình” trong cơ thể và gây biến chứng nhiều năm sau đó. Các nhà khoa học từng ghi nhận những trường hợp viêm não khởi phát muộn, thậm chí hơn một thập kỷ sau khi nhiễm mà không có triệu chứng ban đầu.

Mầm bệnh ‘đáng sợ’ và nguy cơ lan rộng

Virus Nipah thường được xem là một trong những mầm bệnh nguy hiểm nhất đối với con người vì tỷ lệ tử vong cao, diễn tiến nhanh và hậu quả lâu dài. WHO xếp Nipah vào nhóm tác nhân ưu tiên do nguy cơ gây đại dịch, còn Mỹ coi đây là mối đe dọa an ninh sinh học.

Bệnh có thể khởi phát bằng sốt, đau đầu, đau cơ, sau đó nhanh chóng tiến triển sang lú lẫn, viêm não và hôn mê chỉ trong vòng 24 giờ.

“Đây là một trong những mầm bệnh chết người nhất từng được biết đến”, Tiến sĩ Gabrielle Breugelmans, Giám đốc dịch tễ học của Liên minh Sáng kiến Sẵn sàng Ứng phó Dịch bệnh Toàn cầu (CEPI), nhận định.

Tại Malaysia, các nhà khoa học xác định virus lây từ dơi ăn quả sang lợn, rồi từ lợn sang người. Trong khi đó, tại Bangladesh và một số vùng của Ấn Độ, virus thường lây trực tiếp từ dơi sang người, thường thông qua nước chà là tươi bị nhiễm nước bọt của dơi.

Bangladesh ghi nhận tỷ lệ tử vong trung bình lên tới 71%, còn tại bang Kerala của Ấn Độ năm 2018, 17 trong số 18 người nhiễm đã tử vong.

Cuộc chạy đua vắc xin

Năm 2023, tại một phòng thí nghiệm ở Kuala Lumpur (Malaysia), các nhà khoa học đã phân tích máu của 24 người sống sót ở Sungai Nipah, so sánh với nhóm không nhiễm bệnh, nhằm hiểu rõ phản ứng miễn dịch của cơ thể với virus Nipah. Những dữ liệu này được kỳ vọng sẽ đóng vai trò then chốt trong việc phát triển vắc xin.

“Muốn có vắc xin, trước hết phải hiểu cơ thể con người phản ứng thế nào với virus”, Giáo sư Li-Yen Chang, Đại học Malaya, cho biết. Từ năm 2023 đã có ít nhất 8 nhóm nghiên cứu trên thế giới, trong đó có nhóm phát triển vắc xin Oxford/AstraZeneca, quan tâm tới dữ liệu này.

Trở lại Sungai Nipah, những trang trại lợn năm xưa giờ đã được thay thế bằng rừng cọ. Nhiều người rời làng để tìm việc mới hoặc tránh những ký ức đau buồn.

Nhưng với ông Goh, việc tham gia nghiên cứu không chỉ là đóng góp cho khoa học. “Tôi muốn thế giới hiểu virus này là gì và nó đã làm gì với chúng tôi”, ông nói. “Tôi hy vọng một ngày nào đó sẽ có vắc xin, và nếu có, tôi muốn con tôi được tiêm”.

Câu chuyện của Sungai Nipah, sau hơn 20 năm, không chỉ là ký ức đau thương, mà còn là lời nhắc nhở về sự mong manh của nhân loại trước các dịch bệnh mới nổi và tầm quan trọng của việc chuẩn bị từ sớm, trước khi thảm kịch lặp lại.

Nguồn và ảnh: The Telegraph

Theo Mỹ Diệu