Bảo vệ bản quyền và tài sản số: Yêu cầu cấp bách trong tiến trình chuyển đổi số
Tình trạng xâm phạm bản quyền trên không gian mạng cùng với các rủi ro liên quan đến tài sản số đang đặt ra nhiều thách thức đối với quá trình phát triển kinh tế số.
Trong tiến trình chuyển đổi số, khi tài sản số ngày càng trở thành một phần quan trọng của nền kinh tế, việc bảo đảm an toàn không gian mạng, bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ và tài sản số không chỉ là yêu cầu kỹ thuật, mà còn là vấn đề pháp lý và quản trị, mang tính nền tảng cho sự phát triển bền vững.
Đây là nội dung được nhiều chuyên gia, nhà quản lý nhấn mạnh tại lễ ra mắt Viện Công nghệ Bản quyền và Tài sản số, diễn ra sáng 20/3 tại TP Hồ Chí Minh.
Theo các chuyên gia, các website vi phạm thường sử dụng nhiều tên miền phụ nhằm né tránh biện pháp ngăn chặn của cơ quan chức năng, đồng thời kết hợp mạng xã hội để quảng bá, duy trì cộng đồng người dùng. Từ đó, các nội dung chưa được phát hành chính thức hoặc có bản quyền nhanh chóng bị khai thác, phát tán dưới nhiều hình thức khác nhau.
Không chỉ dừng lại ở lĩnh vực điện ảnh, vi phạm bản quyền trong nội dung thể thao cũng tiếp tục diễn biến phức tạp, gây ảnh hưởng đến quyền lợi của các đơn vị sở hữu nội dung hợp pháp và môi trường cạnh tranh lành mạnh.
Bên cạnh vấn đề bản quyền, những trang web "lậu" còn tiềm ẩn nguy cơ lớn về việc mất anh toàn tài sản số. Thực tế trong thời gian vừa qua tại Việt Nam, đã có rất nhiều vụ lừa đảo liên quan đến môi trường Internet bị lực lượng chức năng triệt phá, truyền thông tích cực đưa tin tuyên truyền cảnh báo người dân, tuy nhiên, số lượng nạn nhân của các vụ lừa đảo kỹ thuật số vẫn còn rất nhiều.
Tại phiên tham luận về bảo vệ tài sản Web3, các chuyên gia cho rằng sự phát triển của tài sản số gắn liền với sự thay đổi căn bản về mô hình sở hữu. Nếu như trong môi trường truyền thống (Web2), tài sản và dữ liệu được quản lý tập trung bởi các tổ chức trung gian, thì trong môi trường Web3, người dùng trực tiếp nắm giữ khóa cá nhân và toàn quyền kiểm soát tài sản của mình.
Sự chuyển dịch này mang lại tính minh bạch và quyền tự chủ cao hơn, nhưng đồng thời cũng kéo theo rủi ro lớn hơn. Khi người dùng là chủ thể duy nhất quản lý tài sản, mọi sai sót, từ việc lộ thông tin truy cập đến ký nhầm giao dịch, đều có thể dẫn đến mất mát không thể khôi phục.
Theo số liệu được trình bày tại sự kiện, trong giai đoạn từ năm 2022 đến 2025, hàng trăm vụ tấn công liên quan đến tài sản số đã được ghi nhận mỗi năm, với tổng thiệt hại lên tới hàng tỷ USD. Riêng năm 2025, thiệt hại ước tính đạt khoảng 2,87 tỷ USD, cho thấy mức độ rủi ro vẫn tiếp tục gia tăng trong hệ sinh thái này.
Bảo vệ tài sản số là vấn đề cần được đặc biệt quan tâm trong bối cảnh tội phạm công nghệ cao có những kỹ năng và thủ đoạn hết sức tinh vi.
Các chuyên gia chỉ ra rằng nguyên nhân không chỉ đến từ lỗ hổng công nghệ, mà còn xuất phát từ chính người dùng. Những hình thức tấn công phổ biến hiện nay bao gồm lừa đảo (phishing), đánh cắp khóa cá nhân, khai thác lỗ hổng hợp đồng thông minh, hoặc lợi dụng sự thiếu hiểu biết để chiếm quyền truy cập tài khoản.
Chia sẻ tại sự kiện, bà Jenny Nguyễn, đại diện MEXC Ventures cho biết bản thân từng nhiều lần bị thất thoát tài sản trên các nền tảng số. Theo nhận định chung, đây không còn là trường hợp cá biệt mà phản ánh thực trạng người dùng đang trở thành "mắt xích yếu" trong chuỗi bảo mật.
Trước thực tế này, các chuyên gia cho rằng bảo vệ tài sản số cần được tiếp cận theo hướng đa lớp. Bên cạnh các giải pháp công nghệ như xác thực hai yếu tố, lưu trữ lạnh, giám sát giao dịch bất thường hay cơ chế bảo hiểm tài sản, việc nâng cao nhận thức và kỹ năng của người dùng được xem là yếu tố then chốt.
Đáng chú ý, giáo dục được coi là "lớp bảo vệ đầu tiên" trong hệ sinh thái Web3. Người dùng cần được trang bị kiến thức về quản lý ví điện tử, nhận diện các hình thức lừa đảo, cũng như hiểu rõ nguyên tắc vận hành của công nghệ blockchain để tự bảo vệ mình trước các rủi ro.
Trong bối cảnh đó, việc ra mắt Viện Công nghệ Bản quyền và Tài sản số được kỳ vọng sẽ góp phần giải quyết những vấn đề đặt ra. Theo đại diện Ban Tổ chức, viện sẽ tập trung vào nghiên cứu, đào tạo và ứng dụng công nghệ, trong đó có blockchain, nhằm phục vụ xác thực quyền sở hữu, truy vết tài sản số và hỗ trợ xử lý các tranh chấp liên quan đến bản quyền.
Đồng thời, viện cũng hướng tới việc kết nối cơ quan quản lý, doanh nghiệp và cộng đồng người dùng, góp phần xây dựng hệ sinh thái tài sản số minh bạch, an toàn và bền vững hơn.
Tuy nhiên, nhiều ý kiến cho rằng công nghệ không phải là giải pháp duy nhất. Để bảo vệ hiệu quả bản quyền và tài sản số, cần có sự phối hợp đồng bộ giữa hoàn thiện hành lang pháp lý, nâng cao nhận thức xã hội và tăng cường trách nhiệm của các nền tảng số.
Trong tiến trình chuyển đổi số, khi tài sản số ngày càng trở thành một phần quan trọng của nền kinh tế, việc bảo đảm an toàn không gian mạng, bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ và tài sản số không chỉ là yêu cầu kỹ thuật, mà còn là vấn đề pháp lý và quản trị, mang tính nền tảng cho sự phát triển bền vững.
